Dzień dobry, panie i panowie.

Cieszę się, że zostałem zaproszony do rozmowy z wami dziś rano i przy założeniu, że nie wszyscy z was wiedzą, co robię i co dokładnie mam wspólnego z tym, co robicie, pozwólcie, że krótko wyjaśnię.

Biuro Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich, utworzone na mocy traktatu z Maastricht z 1993 r., jest podmiotem mającym na celu zwiększenie demokratycznej rozliczalności UE. Rozpatrujemy skargi obywateli, dziennikarzy, społeczeństwa obywatelskiego, przedsiębiorstw i innych podmiotów na administrację UE i prowadzimy dochodzenia z własnej inicjatywy.

Nasz mandat obejmuje całą administrację Komisji, Europejskiego Banku Centralnego i Europejskiego Banku Inwestycyjnego, różnych agencji regulacyjnych, takich jak Europejska Agencja Leków, agencja ds. granic zewnętrznych Frontex i Rada.

Ostatnie przypadki obejmowały decyzję Komisji o udzieleniu spółce zarządzającej inwestycjami BlackRock zamówienia dotyczącego regulacji sektora bankowego; decyzję Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego o zezwoleniu dyrektorowi wykonawczemu na dołączenie do dużej finansowej firmy lobbingowej; nieprzedstawienie przez Komisję sprawozdania na temat wpływu umowy handlowej między UE a Mercosurem na zrównoważony rozwój oraz przeprowadzenie szeroko zakrojonego dochodzenia w sprawie przejrzystości i innych aspektów prac Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób.

Przeprowadziłem również dochodzenia w sprawie przejrzystości Rady – współprawodawcy UE wraz z Parlamentem – i obecnie badamy, w jaki sposób Komisja poradziła sobie z przeprowadzkami urzędników wyższego szczebla do sektora prywatnego w ciągu ostatnich kilku lat. Obejmuje to kontrolę 100 akt spraw z niektórych bardziej odpowiednich dyrekcji generalnych, takich jak Dyrekcja Generalna ds. Handlu i Konkurencji.

Wspólnym wątkiem wielu z tych przypadków jest „wpływ”. Większość obywateli UE nie ma pojęcia, w jaki sposób ustanawiane są przepisy UE, dopóki nie zostanie osiągnięte porozumienie. Moja praca koncentrowała się zatem na umożliwieniu lepszego wglądu w to, jak działa ta maszyna regulacyjna, kto na nią wpływa i czy ten wpływ jest przejrzysty i etyczny.

Praca, którą wykonujesz, jest zarówno krytyczna, jak i często cenna w opracowywaniu przepisów UE. Pomimo przedstawiania jej jako nadętej biurokratycznej potworności, administracja UE jest stosunkowo niewielka i do działania potrzebuje zewnętrznych porad i wiedzy fachowej. Wyzwanie polega na wyważeniu uzasadnionych interesów handlowych i innych interesów zewnętrznych influencerów z interesem publicznym. Obywatele UE mają ograniczony dostęp do dźwigni wpływu i są uzależnieni od etycznej administracji UE i etycznego lobbingu w celu ich ochrony.

Wszyscy w tej sali rozpoznają dwa wydarzenia zmieniające grę w bardzo niedawnej przeszłości, które znacząco wpłyną na to, jak w przyszłości będziemy rozważać kwestię wpływu i etycznego lobbingu. Mówię oczywiście o pandemii, ale także o smaku, jaki wielu z nas w Europie otrzymało tego lata z powodu gwałtownego końca zmiany klimatu.

Pandemia COVID-19 zakłóciła nasze życie prywatne, publiczne i biznesowe na całym świecie. Minie dużo czasu, zanim w pełni przeanalizujemy odpowiedzi naszych rządów, ale jedna rzecz była bardzo jasna od samego początku: indywidualne reakcje państwa na pandemię były wytworem indywidualnej kultury i polityki tego państwa.

Widzieliśmy to w Stanach Zjednoczonych, kiedy noszenie masek stało się politycznym symbolem, a pandemia pogłębiła spolaryzowaną kulturę polityczną; widzieliśmy to w Wielkiej Brytanii, gdzie instynkty wolnościowe Borisa Johnsona walczyły z potrzebą ograniczenia niektórych swobód – prawie go zabijając w tym procesie; i widzieliśmy to w Nowej Zelandii i Australii, gdzie głęboko zakorzeniony impuls do obrony swoich granic przed jakimkolwiek biologicznym zagrożeniem dla jej rolnictwa lub dla jej mieszkańców doprowadził do wyjątkowo długich i długotrwałych okresów izolacji.

Kiedy kryzys zaczął łagodzić rządy znalazły się pod presją ponownego otwarcia poszczególnych sektorów, podróży lotniczych, rozrywki, wydarzeń sportowych i gościnności, nawet gdy ich eksperci ds.

Były to desperacko trudne decyzje do podjęcia, decyzje z konsekwencjami życia lub śmierci. Jakie świadome kompromisy zostały dokonane między gospodarką a zdrowiem publicznym i jaki był na nie wpływ? Nieuniknione zapytania publiczne mogą wiele powiedzieć.

W administracji UE COVID-19 był zarówno głównym czynnikiem zakłócającym, jak i przyspieszającym głębokie zmiany.

Państwa członkowskie, Parlament i Komisja uzgodniły i utworzyły bezprecedensowy Fundusz Odbudowy i Zwiększania Odporności.

Podjęto masowe zamówienia na szczepionki, a polityka UE została wprowadzona w rekordowym tempie, np. fundusze SURE w celu ochrony zatrudnienia.

Ujawniono również niedociągnięcia, takie jak brak rzeczywistych uprawnień ECDC do zapobiegania pandemii lub radzenia sobie z nią, głównie z powodu długotrwałej odmowy dzielenia się przez państwa członkowskie kompetencjami w dziedzinie zdrowia publicznego.

Znaleziono skróty: Przez kilka miesięcy nie przestrzegano przepisów Rady dotyczących przejrzystości.

Na froncie lobbingu byliśmy świadkami przejścia do wideokonferencji i telefonii, które były w dużej mierze poza zasięgiem opinii publicznej.

Na szczeblu państw członkowskich pandemia COVID-19 wywołała własne skandale. Na przykład w Niemczech niektórzy politycy osobiście czerpali korzyści z rządowych umów dotyczących zamówień publicznych na maski, podczas gdy badanie Transparency International wykazało, że w UE wzrosła korupcja, zauważając wysoki poziom łapówek wypłacanych w celu zabezpieczenia leczenia lub pominięcia kolejki szczepionek.

W niepewnych, gorączkowych czasach standardy mogą się poślizgnąć, normy mogą się zmienić, nadzór może wygasnąć i czekamy, aby zobaczyć, jaki długoterminowy wpływ COVID-19 będzie miał na zachowanie rządów, a nawet na to, jak ty i reprezentowane przez ciebie podmioty podejdziecie do tego zmienionego świata.

W perspektywie krótko- i średnioterminowej pouczający będzie sposób realizacji planów odbudowy państw członkowskich. Plany te wiążą się z ogromnymi sumami pieniędzy, a co za tym idzie z dużym lobbingiem rządów krajowych.

Społeczeństwo może oczekiwać przeznaczenia znacznych zasobów na usługi zdrowotne, zapobieganie pandemii, edukację i wsparcie społeczne. Niektóre sprawozdania wskazują już jednak na znaczne finansowanie, po znacznym lobbingu, projektów, które są sprzeczne z dążeniem UE, na przykład do przeciwdziałania zmianie klimatu.

Administracja UE znajduje się również pod ogromną presją lobbingową w związku z aktem o usługach cyfrowych i aktem o rynkach cyfrowych.

UE stara się uregulować, jak zachowują się wielcy gracze cyfrowi, a inicjatywa ta, co nie jest zaskakujące, również podlega masowemu lobbingowi.

Celem jest zapewnienie większej kontroli demokratycznej nad przedsiębiorstwami technologicznymi, które często wywierają większy wpływ niż same rządy. Zobaczymy więc, w jakim stopniu lobbing wpłynie na kształt ostatecznych regulacji.

Niedawne badanie wykazało, że 612 przedsiębiorstw, grup i stowarzyszeń przedsiębiorców lobbuje obecnie na rzecz polityki UE w zakresie gospodarki cyfrowej. Łącznie wydają ponad 97 mln euro rocznie na lobbing w instytucjach UE, co sprawia, że technologia jest największym sektorem lobbingowym w UE pod względem poziomu wydatków. W odniesieniu do wniosków dotyczących pakietu usług cyfrowych urzędnicy wysokiego szczebla Komisji odbyli łącznie 271 spotkań, z których 75 % odbyło się z lobbystami z branży.

Wykorzystanie sztucznej inteligencji również przyspieszyło w czasie pandemii, a wyzwaniem jest zapewnienie rozliczalności w cyfrowym i technologicznym krajobrazie, który rozwija się z prędkością warp.

Obserwowałem, jak politycy zarówno w USA, jak i w UE krytykują szefów firm technologicznych, i naprawdę nie było żadnej konkurencji, jeśli chodzi o choćby podstawową świadomość szczegółów świata technologii.

W tym kontekście, w jaki sposób nieświadomi obywatele i administracje mogą mieć nadzieję na osiągnięcie prawdziwego demokratycznego nadzoru w całym sektorze, jeśli warunki działania nie zostaną wyrównane między interesem prywatnym a publicznym?

Ale te kwestie bledną w porównaniu ze zmianami klimatycznymi, które dotykają wszystkich na planecie i które w różnym stopniu występują w wielu głównych kwestiach politycznych, na które ty lub twoi koledzy próbujecie wpływać.

I tak jak trajektoria pandemii była w znacznym stopniu determinowana przez decyzje polityczne i wpływy, tak samo będzie z przyszłością tej przegrzewającej się ziemi.

W niedawnym przemówieniu do świata korporacji i jego odpowiedzialności wobec planety prezes Funduszu Obrony Środowiska Fred Krupp wezwał go do „uwolnienia najpotężniejszego narzędzia, jakie masz do walki ze zmianą klimatu: wpływów politycznych”.

Nie wiem, w jakim stopniu jest to temat dyskusji między wami, ale minął już czas, kiedy zarówno osobiście, jak i zawodowo możemy sobie pozwolić na bycie biernymi, neutralnymi podmiotami w tym kryzysie klimatycznym. 

Etyczny lobbing może nie polegać już tylko na przejrzystości i etycznym zachowaniu osobistym, ale może również obejmować moralną ocenę pracy, o którą zostałeś poproszony, pracy, która kilkadziesiąt lat temu wydawała się rozsądna, normalna, standardowa, ale teraz - być może - nie.

Czy to, co niektórzy lobbyści robią, może być kiedykolwiek uznane za etycznie neutralne, jeśli jest świadomie ukierunkowane na rozmycie przepisów mających na celu przeciwdziałanie kryzysowi klimatycznemu?

Nie jest to nowy dylemat, ale z pewnością jest to dylemat, który ma coraz większe znaczenie w naszym zglobalizowanym i wzajemnie połączonym świecie. Główne kwestie, z którymi ma do czynienia wielu lobbystów, mają bezpośredni wpływ na dobrobyt, a nawet przetrwanie, nie jest przesadą stwierdzenie, że ludzkość jako całość.

Drugą zmianą w grze, o której wspomniałem wcześniej, nie jest zmiana klimatu sama w sobie, ale fakt, że świat zachodni i rozwinięty coraz bardziej podlega jej horrorowi.

Tylko w tym roku: katastrofalne pożary w Kalifornii, na Syberii, w Grecji; Katastrofalne powodzie i co najmniej 196 ofiar śmiertelnych w Niemczech i Belgii w lipcu. Rekordowe temperatury na Sycylii tego lata.  Rekordowe temperatury odnotowane w Arktyce w ubiegłym roku. Rzeki wysychają. Powstają nowe pustynie. Lodowce topnieją. Poziom mórz rośnie.

Ludzie są jednoznacznie winni, a niektóre zmiany są nieodwracalne - czytamy w najnowszym raporcie ONZ. A katastrofa ekologiczna nie dzieje się już tylko „gdzieś indziej” lub „tam”.

Mówi się, że do tej pory większość z nas obserwowała te katastrofy za pomocą nagrań wysyłanych przez telefony innych osób. Ale pewnego dnia mogą to być nasze własne telefony nagrywające i dla wielu ludzi w Europie w tym roku nadszedł ten moment. Obraz, który wbija mi się w głowę, to nagranie zrobione przez pasażerów promu uciekających z Evii w Grecji, ciemność nieba zatarta przez gigantyczne pożary, które przywoływały tylko wizję piekła.

Ten najnowszy raport ONZ zmusza nas do konfrontacji z nieznośną przyszłością. Zastanawiam się nad życiem moich dzieci i przyszłych wnuków. Czy przeżyją życie nietknięte katastrofą klimatyczną?

Pewne rzeczy się zmieniają: rzeczywistość zaczyna do pewnego stopnia świtać, a kwestia ta znalazła się w centrum uwagi mediów i społeczeństwa obywatelskiego. 

Ale na poziomie fundamentalnym, systemowym, niektóre rzeczy pozostają takie same.

Tak, świat korporacyjny i komercyjny obudził się co najmniej do rosnącego uzasadnienia biznesowego dla zmiany kierunku, ale wiele stron internetowych poświęconych sprawom publicznym w Brukseli i innych miejscach podkreśla dotychczasowe podejście do biznesu. Środowisko i energia należą do kluczowych obszarów, w których doradzają.

Oferują one rozwiązania „wyzwań legislacyjnych”; gromadzą „inteligencję regulacyjną”; pomagają przedsiębiorstwom „reagować” na zmianę klimatu; Ich klientami są często firmy globalne.

Ta sama dynamika ma miejsce na szczeblu politycznym. Długoterminowe, istotne korzyści dla środowiska są poświęcane na krótkoterminowe nagrody w urnie wyborczej. W innym kontekście były przewodniczący Komisji Europejskiej Jean-Claude Juncker powiedział kiedyś w odniesieniu do polityków: „wiemy, co należy zrobić, ale czy zostaniemy ponownie wybrani, jeśli to zrobimy?”

Niektóre państwa członkowskie są silnie związane z przemysłem węglowym, inne z gazownictwem, inne z rolnictwem, a jeszcze inne z przemysłem jądrowym. Niedawno wysłuchałem polityka w kraju, który dobrze znam, argumentującego, że istnieją różne sposoby pomiaru emisji metanu. Było dla mnie jasne, że argumenty lobby rolniczego wylądowały dobrze.

W pełni rozumiem, że wszystkie te branże wspierają gospodarkę, wspierają miejsca pracy, wspierają społeczności, wspierają rodziny i doceniam polityczne wyzwania i złożoność związane z opracowywaniem alternatywnych modeli gospodarczych, ale to jest dokładnie to, do czego wzywa się rządy i korporacje, jeśli ta planeta ma przetrwać dla następnego pokolenia pracowników, społeczności i rodzin.

Dzięki wykwalifikowanym lobbystom i otwartym politykom unijne prawo ochrony środowiska często okazuje się słabsze niż ich pierwotny projekt. Tylko unijne prawo ochrony środowiska Google i „rozwodnione”, a znajdziesz cmentarz o nieudanych ambicjach.

Jeden z komentatorów środowiskowych napisał: „Żaden rząd, nawet najbardziej postępowy, nie jest jeszcze przygotowany do rozważenia potrzebnej nam transformacji: globalny program, który stawia przetrwanie ludzkości i reszty życia na Ziemi ponad wszystkimi innymi kwestiami. Potrzebujemy nie tylko nowej polityki, ale także nowej etyki.

Wielu z was siedzących w tej sali lub waszych kolegów pracuje dla kluczowych graczy w tej sadze, czy to firm technologicznych, energetycznych, transportowych lub podobnych.

A dzięki swojej wiedzy i umiejętnościom z powodzeniem wpływasz na kształtowanie polityki z korzyścią dla tych firm, a zatem nie jesteś tylko kolejnym trybikiem w kole. W rzeczywistości jesteś kołem.

W pełni doceniam fakt, że przedsiębiorstwa te nie są „złe”, są raczej innowatorami, twórcami bogactwa, dostawcami miejsc pracy, a wiele z nich produkuje towary i świadczy usługi, które złagodziły niektóre z najgorszych elementów pandemii. Wątpię, aby szczepionki mogły zostać opracowane i dostarczone w tak krótkim czasie bez błyskotliwości niektórych osób pracujących w tych firmach.

Być może jednak Twoja rola polega teraz na wywieraniu wpływu na dyskusję na temat tego, w jaki sposób najlepiej zachęcić te przedsiębiorstwa do jeszcze większego i jeszcze szybszego przestawienia się na handel przyjazny dla klimatu, zanim będzie za późno, i umożliwić tym przedsiębiorstwom jeszcze szybsze przestawienie się na handel przyjazny dla klimatu.

W niedawnym raporcie OECD stwierdzono:

Główna rola, jaką lobbing i inne praktyki wywierania wpływu odgrywają w kształtowaniu sposobu radzenia sobie z tymi wyzwaniami, pozostaje w dużej mierze nierozpoznana. W zależności od sposobu ich prowadzenia działalność lobbingowa może znacznie przyspieszyć lub zablokować postępy w stawianiu czoła tym globalnym wyzwaniom.

Jeśli chodzi o konkretne obszary polityki, w dalszej części dokumentu zauważono:

 „Wykazano również, że lobbing wywarł głęboki wpływ na postępy (lub ich brak) w zakresie polityki klimatycznej mającej na celu ograniczenie emisji gazów cieplarnianych. Podobna sytuacja miała miejsce w obszarze polityki zdrowia i otyłości, a także polityki żywnościowej i rolnej.

Jako Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich podnoszę świadomość w administracji UE na temat sposobu prowadzenia lobbingu, począwszy od sprytnego wykorzystania konsultacji publicznych, poprzez lobbing ze strony kancelarii prawnych i ośrodków analitycznych, aż po naciski ze strony mediów społecznościowych, efekt „drzwi obrotowych” i standardowe spotkania z kluczowymi osobami w instytucjach. Firmy public affairs często wyszczególniają na swoich stronach internetowych niezliczone sposoby, w jakie mogą pomóc swoim klientom wywierać wpływ, metody, których większość obywateli nie byłaby świadoma.

Pozwolę sobie wspomnieć o kilku szczegółach sprawy BlackRock, o której wspomniałem wcześniej. Udzielono zamówienia BlackRock na badanie dotyczące włączenia ryzyka i celów z zakresu ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego (ESG) do unijnego systemu nadzoru bankowego.

Obszar badań był jednym z oczywistych interesów regulacyjnych BlackRock. Przedsiębiorstwa przeprowadzające takie badania dysponują swobodą uznania w odniesieniu do dowodów, które wykorzystują, oraz najlepszych praktyk, które identyfikują.

Szczegóły tej sprawy obejmowały:

• Do przetargu zgłosiło się dziewięciu oferentów. 
• Oferta finansowa BlackRock na wykonanie badania stanowiła nieco ponad połowę szacunkowej maksymalnej wartości zamówienia.
• BlackRock powiedział Komisji, że umieści barierę informacyjną między jego działem doradczym, BlackRock Financial Markets Advisory, a resztą biznesu.
• BlackRock zarządza inwestycjami w duże przedsiębiorstwa zajmujące się paliwami kopalnymi i banki o znaczeniu systemowym, na które przepisy dotyczące ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego na szczeblu UE mogą mieć wpływ.
• Przeprowadzone przez Trybunał dochodzenie wykazało, że BlackRock próbował już wpływać innymi kanałami na kształtowanie polityki w dziedzinie celów środowiskowych, społecznych i związanych z zarządzaniem w odniesieniu do banków oraz że Komisja powinna była bardziej rygorystycznie ocenić możliwość wystąpienia konfliktu interesów. Nie chodzi tu o wyodrębnienie konkretnego przedsiębiorstwa; jest to po prostu dobra ilustracja tego, jak wpływanie może działać na różne sposoby. Pytanie, które nie zostało zadane przez Komisję, brzmi: dlaczego dokładnie przedsiębiorstwo takie jak BlackRock szukałoby takiej umowy, niewielkiej pod względem finansowym, ale także prawdopodobnie drogi do jeszcze większego wpływu.

Doceniam to, że uważasz, że łatwo mi tu stać i mówić o moralnych obowiązkach. To, co robisz, to twoja praca: w jaki sposób zarabiasz na życie i jak wspierasz swoje rodziny. Ale faktem jest, że najsilniejszą emocją, jaką wszyscy powinniśmy odczuwać w tym pokoju, jest terror. Powinniśmy być przerażeni nie tylko dla siebie, ale dla naszych dzieci i naszych rodzin.

Podnoszę te kwestie nie dlatego, że oczekuję, że masowo zrezygnujecie z jakiejkolwiek firmy o potencjale uszkadzającym klimat, ale raczej dlatego, że jako forum uważam, że jest to coś, co naprawdę musicie omówić. Twoje zawodowe dary są darami influencerów, więc jak możesz wykorzystać te dary pozytywnie, aby zaangażować się w to dosłownie egzystencjalne wyzwanie dla całej ludzkości?

Siedzisz w tym pokoju, ponieważ jesteś doskonałym komunikatorem; jesteś przekonujący, możesz destylować złożone pomysły w łatwe wiadomości, jesteś dobrze połączony i wiesz, jak działają systemy regulacyjne.

Nie chodzi jednak tylko o „pracę” w odosobnieniu. To, co robisz, ma znaczenie dla nas wszystkich.

Jeśli wystarczająca liczba ludzi chce zmienić podejście, chce na nowo zdefiniować etyczny lobbing w świecie po pandemii COVID-19, w którym klimat jest zagrożony, może nastąpić zmiana.

Nie możemy wrócić do pracy jak zwykle. Musimy połączyć kropki między tym, co robimy, a wpływem naszych działań lub zaniechań na naszą coraz bardziej kruchą planetę.

Wszyscy jesteśmy agentami zmian. Zwłaszcza wy jesteście agentami zmian, ponieważ macie ucho zarówno firm, które reprezentujecie, jak i ludzi, którzy podejmują decyzje, które mają tak głęboki wpływ na nas wszystkich.