Dziękuję Michiel.

Po pierwsze, chciałbym pogratulować Transparency International trzech doskonałych badań opublikowanych dzisiaj w następstwie badań z 2014 r., na temat których miałem również przyjemność wypowiedzieć kilka słów.

Pozwolę sobie najpierw podzielić się moją opinią na temat tylko jednego aspektu tych kwestii, a mianowicie przejrzystości administracyjnej. Moim zdaniem administracja Unii ma zbyt dużą kontrolę nad „zakresem informacyjnym”.  Zbyt często wydaje się, że to administracja – a nie obywatel poprzez swoje prawa wynikające z traktatów – decyduje, czy włączyć kran do pełnego przepływu, zredukować go do strugi, czy całkowicie go wyłączyć.

W zeszłym tygodniu Komisja zdecydowała, że bardziej płynna przejrzystość leży w jej interesie, gdy wybuchł spór o umowę dotyczącą szczepionek między nią a AstraZenecą. Nagle przejrzystość stała się na porządku dziennym, ponieważ utajniona wersja stała się publiczna, a Komisja wykorzystała ją do zakwestionowania swojego przypadku złej wiary przeciwko firmie farmaceutycznej.

 Na konferencji prasowej Komisja stwierdziła, że:

„Przejrzystość i rozliczalność są ważne, aby pomóc w budowaniu zaufania obywateli europejskich i zapewnić im możliwość polegania na skuteczności i bezpieczeństwie szczepionek zakupionych na szczeblu UE”.

Tego samego dnia w niemieckich mediach przewodnicząca Ursula von der Leyen zażądała od przedsiębiorstwa AstraZeneca i innych przedsiębiorstw produkujących szczepionki zapewnienia „ochrony i bezpieczeństwa planowania”.

Wcześniej moje biuro otrzymało kilka skarg dotyczących przejrzystości strategii UE w zakresie szczepionek i wszczęłam dwa dochodzenia w tej sprawie. Do czasu, gdy oczywiście skargi do mnie dotrą, zostaną już odrzucone w dwuetapowym procesie przez administrację.

Nie przesądzam tu o moich pytaniach na te tematy, ale jeśli Komisja chciałaby większej przejrzystości w tej dziedzinie, aby, jak mówi, zwiększyć zaufanie publiczne do szczepionek, to przypuszczalnie taka przejrzystość mogłaby stanowić część negocjacji z firmami farmaceutycznymi? Przejrzystość nie powinna wymagać kryzysu, aby stała się cnotą administracyjną.

Jeśli chodzi ogólnie o pandemię, w lipcu ubiegłego roku moje biuro zainicjowało szereg dochodzeń i inicjatyw dotyczących konkretnych aspektów reakcji poszczególnych instytucji UE.

Moje biuro zwróciło się do Rady na przykład o zastosowanie tymczasowych odstępstw od standardowego regulaminu wewnętrznego w czasie kryzysu ze względu na pracę zdalną. Przesłałem również Komisji listę pytań, w tym pytania dotyczące przejrzystości umów dotyczących szczepień, które stały się obecnie przedmiotem szczególnej uwagi. Komisja – podobnie jak w zeszłym tygodniu – nie spieszyła się z podjęciem decyzji o tym, ile informacji chce ujawnić z kranu w odniesieniu do wielu z tych pytań.

Inny niedawny przykład kontroli „zaczepów informacyjnych” pojawił się w zeszłym tygodniu w dwuczęściowym filmie dokumentalnym na temat Rady, wyprodukowanym przez kanał telewizyjny francuskiego Parlamentu i przedstawiającym zakulisowe spojrzenie na negocjacje w Radzie Europejskiej podczas dwóch krytycznych szczytów w zeszłym roku. Przewodniczący Charles Michel i jego gabinet prezentowali się bardzo mocno i bardzo pochlebnie w produkcji.

Widz dostaje to, co wydaje się być wewnętrznym spojrzeniem na dyskusje na wysokim szczeblu na temat kryzysu klimatycznego i reakcji na kryzys związany z COVID-19. Mówię „wydaje się”, ponieważ dostęp i wolność redakcyjna musiały być kontrolowane, w przeciwnym razie inne media mogłyby domagać się nieograniczonego dostępu do tych tradycyjnie zamkniętych wydarzeń.

Kto decyduje o tematach, o które można zapytać? Czy producenci mieli dostęp do któregokolwiek z dokumentów negocjacyjnych? Kto podpisał ostateczną wersję edycji? Kto zezwolił, gdzie mogą znajdować się kamery?

Jako że ktoś, kogo biuro przez wiele lat próbowało przekonać Radę do otwarcia się, dość interesujące było zobaczyć, co jego duże rodzeństwo, Rada Europejska, było gotowe zrobić, gdy jego własne interesy można było rozwinąć, pozwalając kamerom nawet w wysoce kontrolowany sposób.

Dokument ten pozwolił jednak społeczeństwu zobaczyć rodzaj negocjacji i kompromisów, które mają miejsce, oraz stopień, w jakim przywódcy krajowi są ściśle zaangażowani nawet w drobne szczegóły negocjacji pomimo historii „obwiniania Brukseli”, którą czasami mogą opowiedzieć swoim obywatelom.

Przejrzystość nie powinna być narzędziem próżności, lecz raczej środkiem egzekwowania demokratycznej rozliczalności. Moglibyśmy nieco lepiej zrozumieć kwestię szczepień, gdybyśmy byli świadkami dyskusji między państwami członkowskimi, a krytyka ze strony Komisji mogłaby być nieco bardziej zniuansowana.

Na zakończenie powiem, że administracja powinna wyciągnąć wnioski z tej pandemii, że zaufanie publiczne jest nie tylko niezbędne do wyjścia z tej tragedii, ale jest podtrzymywane tylko przez uczciwą księgowość administracji tego, co robi. W kontekście pandemii przejrzystość może być dosłownie kwestią życia lub śmierci.

Jeżeli UE chce utrzymać zaufanie obywateli i stać się bardziej odporna w nadchodzących latach, musi nadal wzmacniać swoją legitymację poprzez konsekwentne i niezawodne stosowanie narzędzi rozliczalności, takich jak przejrzystość.

Opublikowane dziś sprawozdania Transparency International wskazują wiele obszarów wymagających poprawy i stanowią dobry punkt wyjścia dla naszych prac.

Dziękuję.