Mijnheer de Voorzitter, geachte leden van het Europees Parlement!

Op 1 september 1995 is het bureau van de Europese Ombudsman met zijn werkzaamheden begonnen. Vanaf dat moment tot 15 september 2002 heeft het kantoor 10.535 klachten ontvangen, waarvan er 10.437 zijn onderzocht. Ongeveer 30 % viel onder het mandaat van de Europese Ombudsman.

We hebben 1.385 volledige onderzoeken uitgevoerd, waarvan 19 op eigen initiatief. 1.149 van deze gevallen betroffen de Commissie; 137 zaken hadden betrekking op de administratie van het Europees Parlement, 53 op de Raad en 12 op de Europese Investeringsbank.

Op basis van de resultaten heeft de betrokken instelling 345 zaken afgehandeld, nadat de Ombudsman haar van de klacht in kennis had gesteld.

In 206 gevallen werd een kritische opmerking gemaakt. In 48 gevallen resulteerde het onderzoek in een ontwerpaanbeveling of een voorstel voor een minnelijke schikking, waarvan de meeste voor de klager een succes waren.

In zes gevallen werd een speciaal verslag aan het Europees Parlement voorgelegd. In vier van deze gevallen heeft het Parlement de aanbevelingen van de Ombudsman bevestigd en zijn de andere twee zaken nog hangende.

In 659 gevallen leidde een grondig onderzoek tot de bevinding van de Ombudsman dat er geen sprake was van wanbeheer bij de activiteiten van de instelling.

Wanneer zaken buiten het mandaat vallen, proberen we altijd de klager te adviseren van een andere instantie die de zaak zou kunnen behandelen. We adviseerden de klager naar een nationale of regionale ombudsman te gaan, of in 2.293 gevallen een verzoekschrift in te dienen bij een nationaal of regionaal parlement, in 884 gevallen een verzoekschrift in te dienen bij het Europees Parlement en in 913 gevallen een verzoekschrift in te dienen bij de Europese Commissie.

In de loop der jaren zijn kritische stemmen geuit die zeggen dat de Europese Ombudsman onvoldoende bekend is en dat de resultaten voor de burgers ontoereikend zijn omdat de instellingen niet samenwerken en hun verplichting tot behoorlijk bestuur niet nakomen.

Sommige kritische stemmen hebben ook gesuggereerd dat het mandaat te beperkt is en dat de Europese Ombudsman klachten over het Gemeenschapsrecht moet behandelen waar het ook in de Unie wordt toegepast, of zelfs een volkstribuun moet zijn, altijd bereid om onrecht te veroordelen waar het zich ook voordoet.

In feite is de Europese Ombudsman zeker een van de bekendste ombudsman-instellingen ter wereld. Onze voorlichtingscampagne is in 12 talen en richt zich tot 350 miljoen burgers en inwoners van de 15 lidstaten. We hebben alle lidstaten bezocht, persberichten uitgegeven, informatieve brochures gepubliceerd en verspreid en veel lezingen en seminars gegeven om het werk bekend te maken.

Een van de meest effectieve manieren om te communiceren met zo'n groot publiek is via internet. Ongeveer 2.500 websites bevatten een actieve link naar de website van de Europese Ombudsman en bijna 42% van de klachten wordt nu elektronisch ingediend, waarvan vele via het online klachtenformulier.

De gestage toename van het aantal klachten is het beste bewijs dat de Ombudsman beter en beter bekend is. Elke maand komen er bijna 200 nieuwe klachten binnen, een stijging van bijna 300% ten opzichte van het eerste volledige jaar, 1996.

De resultaten van het werk van de Ombudsman voor de Europese burgers zijn ook indrukwekkend. Naast het verkrijgen van verhaal in individuele gevallen, hebben we belangrijke verbeteringen bereikt in de algemene werking van de instellingen. Drie van deze prestaties vragen om een speciale vermelding.

Ten eerste hebben we de instellingen en organen, waaronder de Europese Centrale Bank en Europol, ertoe overgehaald regels vast te stellen voor de toegang van het publiek tot hun documenten. Deze regels blijven van kracht, als waardevolle aanvulling op de verordening inzake de toegang van het publiek tot documenten van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie.

Ten tweede heeft een onderzoek op eigen initiatief 17 instellingen en organen ertoe gebracht codes van goed bestuur vast te stellen, op basis van een door de Ombudsman voorgesteld ontwerp. Naar aanleiding van een speciaal verslag heeft het Europees Parlement vorig jaar een herziene versie van het ontwerp van de Ombudsman aangenomen als de Europese code van goed administratief gedrag. We hebben deze verbeterde versie van de code op grote schaal verspreid onder de instellingen en onder de Europese burgers, wier recht op behoorlijk bestuur de code belichaamt. Zoals het Europees Parlement ons heeft opgedragen, passen wij de code toe om te beslissen of er al dan niet sprake is van wanbeheer.

De derde verwezenlijking betreft het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, dat in december 2000 in Nice is afgekondigd. De Ombudsman stelde eerst voor om in het Handvest het recht op behoorlijk bestuur op te nemen. Dit werd overgenomen door de Conventie en opgenomen als artikel 41 van het Handvest.

De Ombudsman heeft ook de volledige en correcte toepassing van het Handvest bevorderd. De instellingen van de Unie hebben het Handvest plechtig afgekondigd aan de burgers, omdat het hun grondrechten bevat. De Ombudsman beschouwt de niet-eerbiediging van deze rechten bij de eigen activiteiten van de instellingen dan ook als wanbeheer.

Bovendien bevatten de voorstellen van de Ombudsman aan de Conventie over de toekomst van Europa het idee dat het Handvest juridisch bindend moet zijn overal waar het Gemeenschapsrecht wordt toegepast.

In tegenstelling tot wat de kritische stemmen zeggen, verdienen de instellingen en organen lof voor hun overwegend coöperatieve houding ten opzichte van de Ombudsman. Zij hebben gewoonlijk naar behoren, volledig en snel gereageerd op de onderzoeken van de Ombudsman en waren bereid de vriendelijke oplossingen en ontwerpaanbevelingen van de Ombudsman te aanvaarden.

Er zijn slechts in een klein aantal gevallen problemen gerezen. In één geval met betrekking tot de toegang tot informatie verwierp de Commissie de ontwerpaanbeveling van de Ombudsman en heeft zij nagelaten gevolg te geven aan een resolutie van het Europees Parlement ter ondersteuning van de Ombudsman. Ik betreur het dat deze zaak deel lijkt uit te maken van een meer algemene trend in de richting van misbruik van gegevensbeschermingsregels om de inzet voor openheid een halt toe te roepen of om te keren.

De meeste instellingen en organen hebben ook een code van goed administratief gedrag aangenomen. Ik begrijp niet waarom er geen gevolg is gegeven aan de resolutie van het Europees Parlement van 6 september 2001, waarin wordt opgeroepen tot een Europees bestuursrecht.

Een uniforme regeling voor alle instellingen en organen zou mijns inziens de betrekkingen van de Unie met haar burgers alleen maar kunnen verbeteren.

Ik betreur ook dat het Statuut de verouderde vereiste van voorafgaande goedkeuring van publicaties door ambtenaren handhaaft. De weinige ambtenaren die oneerlijke en onnauwkeurige kritiek willen publiceren, zullen zich waarschijnlijk niet aan deze regel houden. Het systeem zal waarschijnlijk een deel van de grote meerderheid afschrikken die op een nauwkeurige en positieve manier zou schrijven.

Ik erken dat het mandaat van de Europese Ombudsman beperkt is. Ik ben altijd van mening geweest dat er een netwerk van ombudsmannen en verzoekschriftencommissies nodig is om toezicht te houden op de toepassing van het Gemeenschapsrecht door de lidstaten. We hebben zo'n netwerk ontwikkeld, om informatie te delen, advies te geven en ervoor te zorgen dat klachten naar de meest bevoegde instantie gaan.

Verdere ontwikkeling van het netwerk zou de Commissie, als hoedster van het Verdrag, kunnen helpen haar middelen te concentreren op de belangrijkste principiële kwesties. Ik sta open voor verdere discussie om een systeem op te zetten waarin veel klachten over inbreuken doeltreffend kunnen worden behandeld door ombudsmannen en verzoekschriftencommissies in de lidstaten.

De burgers kunnen nooit volledig in de Europese Unie geloven als het Gemeenschapsrecht niet op alle niveaus van de Unie wordt nageleefd.

Mijnheer de Voorzitter!

In de toekomst zou het Gemeenschapsrecht in de lidstaten het Handvest van de grondrechten kunnen omvatten. Het netwerk van ombudsmannen en verzoekschriftencommissies in de lidstaten zou ook een essentiële rol kunnen spelen bij het toezicht op de correcte toepassing van het Handvest.

De Europese Ombudsman zou bereid zijn de verantwoordelijkheid op zich te nemen om grondrechtenzaken voor te leggen aan het Hof van Justitie, als er geen oplossing zou kunnen worden gevonden in een normaal onderzoek van de ombudsman.

Ik hoop dat de vertegenwoordigers van het Europees Parlement in de Conventie over de toekomst van Europa deze voorstellen met betrekking tot het netwerk van ombudsmannen en verzoekschriftencommissies en het mandaat van de Europese Ombudsman zullen steunen.

Tot slot wil ik mijn dank uitspreken aan alle instellingen en organen die doeltreffend met de Ombudsman hebben samengewerkt, ten behoeve van de Europese burgers.

Ik wil ook het Europees Parlement en zijn Commissie verzoekschriften bedanken voor hun goede advies en steun. Speciale dank gaat uit naar de voorzitter van de Commissie verzoekschriften, de heer GEMELLI, en de rapporteur die zich dit jaar bezighoudt met het jaarverslag van de Ombudsman, de heer WYN. Ik verwelkom hun voorstellen voor nauwere samenwerking tussen de Ombudsman en de Commissie verzoekschriften, die naar ik hoop zullen leiden tot een concreet resultaat ten voordele van de Europese burgers.

Dank u voor uw aandacht.