Goedemiddag. Ik ben blij om terug te zijn met u voor dit panel, dat is op een kwestie van groot en voor de hand liggend belang voor mij: de rol van ombudsmannen en verzoekschriftencommissies bij het aan het licht brengen van inbreuken op het EU-recht.

Ombudspersonen werken in de ruimte tussen de mensen en de administratie, en die positie stelt ons in staat om precies te zien waar problemen ontstaan en door onze aanbevelingen en andere instrumenten te streven naar een effectievere, transparantere en meer verantwoordingsplichtige openbare dienst.  We werken door het gebruik van zachte kracht, maar onze bevoegdheden van inspectie en onderzoek stellen ons in staat om een probleem volledig te onthullen en daardoor beïnvloeden we verandering.

Soms kan een individuele klacht een groot probleem aan het licht brengen dat een veel bredere groep treft of kan een reeks vergelijkbare klachten ook wijzen op een systemisch probleem.

In dergelijke situaties heb ik het vaak doeltreffender gevonden om mijn “eigen initiatief”-bevoegdheden te gebruiken om bredere strategische onderzoeken in te stellen om deze systemische kwesties te onderzoeken, in plaats van afzonderlijke onderzoeken in te stellen naar elke klacht.

Een specifiek voorbeeld, dat centraal staat in het onderwerp van vandaag, was mijn strategisch onderzoek naar de wijze waarop de Commissie klachten over inbreuken behandelt in het kader van de zogenaamde “EU Pilot”-regeling.

Het doel van de EU Pilot is om inbreuken op het EU-recht in een vroeg stadium te verhelpen en te voorkomen dat een beroep wordt gedaan op formele inbreukprocedures. Maar na het ontvangen van een aantal klachten over de Pilot besloot ik een meer overkoepelende aanpak te kiezen voor de aan de orde gestelde kwesties.

Mijn strategisch onderzoek heeft verschillende problemen aan het licht gebracht, wat de Commissie ertoe heeft aangezet haar procedures voor de behandeling van klagers te verbeteren. Hoewel dit welkom was, heb ik verdere suggesties gedaan over hoe de Commissie haar betrekkingen met klagers verder zou kunnen verbeteren en de transparantie zou kunnen vergroten. Ik heb vastgesteld dat veel van de problemen het gevolg waren van een gebrek aan inzicht in de wijze waarop inbreukzaken door de Commissie worden behandeld en van het feit dat de Commissie soms niet inspeelt op de verwachtingen van mensen die daadwerkelijk proberen een vermeende fout te corrigeren.

Indien de Commissie bijvoorbeeld besluit geen procedure in te leiden of een procedure stop te zetten, moet zij de klager passende uitleg geven en wanneer dit niet tot frustratie en klachten leidt.

Ik heb bijvoorbeeld een klacht behandeld over de tenuitvoerlegging van de e-privacyrichtlijn door Duitsland. Ik heb de Commissie aanbevolen de klacht te heropenen of een adequate verklaring te geven waarom zij dat niet zou doen. Uiteindelijk gaf zij een betere uitleg over een van de door klager aan de orde gestelde kwesties, maar haar algemene uitleg was nog steeds niet geheel bevredigend.

Een ander belangrijk onderdeel van mijn werk, dat ook diegenen kan helpen die inbreuken op het EU-recht aan het licht willen brengen, is de behandeling van geweigerde verzoeken om toegang van het publiek tot documenten. Vaak doen degenen die toegang willen tot documenten die in het bezit zijn van de instellingen dit in het kader van hun inspanningen om de aandacht op een probleem te vestigen.

Een zeer concreet voorbeeld hiervan was een recente klacht die ik heb behandeld door een lid van het Europees Parlement, dat toegang wenste tot de notulen van de vergaderingen van het regelgevend comité van de EU inzake voertuigemissies. Hij wilde toegang tot deze gegevens in het kader van het onderzoek van het Europees Parlement naar het dieselgate-schandaal. Ik heb de Commissie aanbevolen aanzienlijk meer toegang te verlenen tot deze notulen en met name tot de standpunten van de vertegenwoordigers van de lidstaten. Zoals ik eerder vandaag al zei, moeten burgers niet minder het recht hebben om te zien wat hun regeringen in Brussel doen.

*******

Mijn werk met nationale en regionale ombudsmannen, via het Europees netwerk van ombudsmannen, biedt een andere manier om inbreuken op het EU-recht aan het licht te brengen en aan te pakken.

Leden van het Europees netwerk van ombudsmannen kunnen mij vragen stellen over EU-kwesties die tijdens hun vragen aan het licht zijn gekomen. Vervolgens help ik hen om deskundige antwoorden van de EU-instellingen te krijgen. Dit kan helpen nationale en regionale onderzoeken op te lossen op een manier die anders niet mogelijk zou zijn geweest. Een recent voorbeeld hiervan was een vraag van de Belgische federale ombudsman over de gezinsherenigingsrichtlijn. Toen ik de Ierse ombudsman was, maakte ik vaak gebruik van deze dienst op het gebied van bijvoorbeeld landbouwsubsidies en -uitkeringen.

Een ander relevant instrument van het Europees netwerk van ombudsmannen zijn de “parallelle” onderzoeken en initiatieven die ik samen met leden van het netwerk onderneem om kwesties te onderzoeken waarbij zowel EU- als nationale of regionale overheden betrokken zijn. Een voorbeeld was een parallel initiatief dat we hebben uitgevoerd om na te gaan hoe de lidstaten de EU-richtlijn inzake ozonafbrekende stoffen ten uitvoer leggen. In het kader van dit initiatief heb ik er bij de Commissie op aangedrongen te overwegen een meer praktische rol te spelen bij nalevingsinspecties. We hebben ook gekeken naar exportkredietverzekeringsregelingen en de administratieve naleving van de mensenrechtenverplichtingen van de EU, en naar de manier waarop afgewezen asielzoekers worden behandeld wanneer ze naar derde landen worden teruggestuurd.

*******

Dit zijn slechts enkele voorbeelden van hoe mijn werk kan helpen de aandacht te vestigen op inbreuken op het EU-recht. Er zijn natuurlijk andere relevante voorbeelden uit het werk van nationale en regionale ombudsmannen en verzoekschriftencommissies. Ik kijk er naar uit om hierover meer te horen in het kader van dit panel.