Għażiż President, Onorevoli Membri,

Tajjeb wara nofsinhar u grazzi talli stedintni.

Bħala Ombudswoman Ewropew, b’enfasi fuq amministrazzjoni tajba fl-UE, irrid nibda billi nirrikonoxxi li l-Uffiċċju tiegħi kellu biss involviment limitat f’dan il-qasam. Madankollu, fi żminijiet ta’ bidla u bl-espansjoni tal-kompetenzi tal-UE, huwa importanti li tingħata ħarsa ġenerali qasira lejn ir-rwol tagħna — kif ukoll li jiġi spjegat kif naħdmu mal-ombudsmen madwar l-Ewropa biex nipprovdu appoġġ.

Il-moviment liberu tal-persuni spiss jissemma bħala waħda mill-akbar kisbiet tal-integrazzjoni Ewropea. Huwa wkoll wieħed mill-benefiċċji ewlenin taċ-ċittadinanza tal-UE b’miljuni ta’ nies li jużawha kull sena biex jivvjaġġaw, jgħixu, jaħdmu, jew jistudjaw f’pajjiż ieħor tal-UE.

Fl-Unjoni Ewropea, il-gvernijiet nazzjonali huma dawk prinċipalment responsabbli għall-organizzazzjoni u l-forniment tas-servizzi tas-saħħa. Dan ifisser li kull Stat Membru jiddeċiedi kif is-sistema tal-kura tas-saħħa tiegħu titmexxa, tiġi ġestita u ffinanzjata.

L-UE tista’ biss tappoġġa jew tikkomplementa dawn il-politiki nazzjonali. Għalhekk, dak li tista’ tagħmel l-UE — u diġà tagħmel — huwa li toħloq regoli li jagħmluha aktar faċli għan-nies biex jiksbu trattament mediku f’pajjiż ieħor tal-UE, kif ukoll tipprovdi finanzjament li jgħin biex jissaħħu s-sistemi nazzjonali tal-kura tas-saħħa.

Skont ir-regoli attwali tal-UE, iċ-ċittadini għandhom żewġ drittijiet ewlenin:

L-ewwel nett, jistgħu jivvjaġġaw lejn pajjiż ieħor tal-UE biex jiksbu kura medika — pereżempju, biex jaraw speċjalista, ikollhom kirurġija, jew jirċievu trattament għal kundizzjoni speċifika.

It-tieni, jistgħu jiġu rimborżati mis-sistema tal-kura tas-saħħa tagħhom stess għal dik il-kura.

Fir-rigward tar-rimborż, hemm żewġ modi kif tikseb trattament barra mill-pajjiż:

1. Kopertura diretta:

L-assiguratur tas-saħħa tiegħek f’pajjiżek jista’ jħallas l-ispejjeż direttament, iżda dan japplika biss għall-kura tas-saħħa pubblika barra mill-pajjiż u normalment ikun jeħtieġ awtorizzazzjoni minn qabel — magħrufa bħala l-formola S2. F'dan il-każ, l-ispejjeż huma koperti bl-istess rata bħal dik għal resident tal-pajjiż fejn tirċievi t-trattament.

2. Iħallas l-ewwel, ikklejmja aktar tard:

Tista' tagħżel li tħallas għat-trattament inti stess - fi klinika pubblika jew privata - u mbagħad titlob rimborż meta tmur lura f'pajjiżek. L-ammont li tieħu lura huwa limitat għal dak li t-trattament ikun jiswa f’pajjiżek stess, u biss jekk int intitolat għal dak it-trattament f’pajjiżek.

Madankollu, mhuwiex rari li ċ-ċittadini li jivvjaġġaw lejn pajjiż ieħor tal-UE jiffaċċjaw ostakli — ostakli li jistgħu jdgħajfu l-kuntratt soċjali stess li fuqu nbniet l-UE.

Dawn l-ostakli jaffettwaw aktar minn sempliċiment drittijiet individwali. Dawn ipoġġu wkoll f’riskju r-rabta fundamentali bejn iċ-ċittadini u l-UE. Kull darba li xi ħadd jiltaqa’ ma’ ostaklu jew jiġi miċħud b’mod żbaljat servizz, iħossu bħal wegħda miksura — u l-wegħdiet miksura jistgħu jnaqqru l-fiduċja fl-istituzzjonijiet pubbliċi.

Ħafna drabi, dawn il-problemi jinqalgħu minħabba li l-awtoritajiet nazzjonali jew lokali jinterpretaw jew japplikaw ir-regoli tal-UE b’mod differenti, ma japplikawxhom kif suppost, jew sempliċiment ma jikkomunikawhomx tajjeb.

Id-data miġbura mill-Kummissjoni turi li aktar u aktar ċittadini qed jużaw id-dritt tagħhom li jirċievu kura tas-saħħa f’pajjiż ieħor tal-UE. Iżda juru wkoll li, bħala medja, 15 sa 20 % tat-talbiet għal awtorizzazzjoni minn qabel jew rimborż jiġu rrifjutati mill-awtoritajiet nazzjonali tas-saħħa.

Mill-perspettiva tiegħi, dan naturalment iwassal għal mistoqsija importanti: meta talba ta’ ċittadin tiġi rrifjutata, fejn jistgħu jirrikorru biex jiddefendu d-drittijiet tagħhom tal-UE? U b'mod aktar speċifiku, hemm rwol għall-Ombudsman Ewropew fl-indirizzar ta' dawn il-każijiet?

Bħala Ombudswoman Ewropew, ma nistax inwettaq inkjesti dwar l-attivitajiet tal-amministrazzjonijiet nazzjonali nfushom. Madankollu, nista’ ngħin biex niżgura li l-istituzzjonijiet tal-UE jimmonitorjaw u jiżguraw b’mod effettiv li dawn l-awtoritajiet jikkonformaw mar-regoli tal-UE.

Eżempju illustrattiv: individwi u organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili li setgħu lmentaw mal-Kummissjoni dwar il-ksur tal-liġi tal-UE minn pajjiżhom stess jistgħu jirrikorru għandi jekk, pereżempju, jemmnu li l-Kummissjoni Ewropea qed tieħu wisq żmien biex tittratta każ ta’ ksur jew jekk għamlet żball manifest fil-valutazzjoni tagħha.

Fl-istess ħin, l-Uffiċċju tiegħi huwa responsabbli wkoll għall-koordinazzjoni tan-Network Ewropew tal-Ombudsmen — korp li jikkonsisti f’aktar minn 100 ombudsmen nazzjonali u reġjonali mill-pajjiżi tal-UE kif ukoll mill-pajjiżi kandidati u miż-ŻEE.

Dawn l-ombudsmen għandhom rwol ċentrali fil-protezzjoni tad-drittijiet tal-individwi, inklużi dawk li ġejjin minn Stat Membru ieħor, fi kwistjonijiet ta’ kuljum bħall-aċċess għall-kura tas-saħħa, inkluż id-dritt tagħhom għal trattament tas-saħħa transfruntier.

L-investigazzjoni ta’ dawn l-ilmenti mhux dejjem tkun faċli — billi wieħed jitkellem ukoll mill-esperjenza. L-ombudsmen nazzjonali u reġjonali huma esperti fir-regoli u r-regolamenti ta’ pajjiżhom stess. Iżda mhux dejjem ikunu familjari mal-kumplessitajiet kollha tal-liġi u l-politiki tal-UE.

ENO joffri soluzzjonijiet.

Permezz tal-proċedura ta’ mistoqsijiet tan-Network, l-ombudsmen nazzjonali u reġjonali jistgħu jirrikorru għand l-Uffiċċju tiegħi b’mistoqsijiet dwar kwistjonijiet relatati mal-UE li jinqalgħu fil-ħidma tagħhom. Imbagħad naħdmu mal-istituzzjonijiet tal-UE biex niksbu l-ispjegazzjonijiet u l-informazzjoni esperta meħtieġa.

Eżempju tajjeb huwa mistoqsija li rċevejna mill-Ombudsman Spanjol dwar il-Karta Ewropea tal-Assigurazzjoni tas-Saħħa. Huma kienu ttrattaw ilment minn ċittadin Spanjol li kellu bżonn trattament fin-Netherlands u aktar tard ġie ffatturat, minkejja li kien wera l-EHIC tiegħu. Wara li intervjena l-Ombudsman Spanjol, is-sistema tas-sigurtà soċjali Spanjola rrimborżatu.

Il-mistoqsija lilna kienet dwar jekk is-sit web tal-Kummissjoni Ewropea tax informazzjoni ċara u preċiża dwar kif taħdem l-EHIC u kif jiġu rimborżati l-ispejjeż tal-kura tas-saħħa. Aħna tlabna lill-Kummissjoni tiċċara dan. Hija spjegat il-proċedura ta’ rimborż u kkonfermat li l-isptar Olandiż kien segwa l-proċess korrett. L-Ombudsman Spanjol ma kellu l-ebda kumment ieħor u għalaqna l-każ.

Ix-xahar li għadda, organizzajna l-konferenza tal-ENO tal-2025, li kienet tinkludi tmien workshops iffukati fuq il-kondiviżjoni tal-esperjenzi u s-sejbien ta’ soluzzjonijiet għal sfidi urġenti li qed jiffaċċjaw l-istituzzjonijiet nazzjonali tal-ombudsman fl-UE u fil-pajjiżi kandidati. Wieħed minn dawn il-workshops iffoka speċifikament fuq l-ostakli prattiċi għall-mobbiltà tal-UE.

Il-parteċipanti enfasizzaw diversi kwistjonijiet relatati mal-kura tas-saħħa, inklużi diffikultajiet fl-iżgurar tal-kura medika għaċ-ċittadini li marru jgħixu f’pajjiż ieħor tal-UE iżda li jinsabu mingħajr dar, u nuqqas ġenerali ta’ għarfien fost il-pazjenti dwar id-drittijiet transfruntiera tagħhom.

Iddiskutejna wkoll kif il-ħidma tal-ombudsmen fit-trattament ta’ lmenti individwali tista’ tgħin lill-Kummissjoni tidentifika u tindirizza ksur sistemiku tad-dritt tal-UE f’pajjiżi speċifiċi.

Diskussjonijiet bħal dawn huma kruċjali biex nifhmu l-kwistjonijiet reali li l-kollegi tagħna jiffaċċjaw fir-rigward tal-moviment liberu. Huma jsaħħu wkoll is-sħubijiet u l-linji ta’ komunikazzjoni li neħtieġu biex inservu aħjar liċ-ċittadini u niżguraw li d-drittijiet kollha tagħhom, inklużi dawk marbuta maċ-ċittadinanza tal-UE, jiġu rispettati.

Nemmen li dawn l-isfidi jfakkruna li l-amministrazzjoni pubblika fl-Ewropa hija dejjem aktar responsabbiltà kondiviża. Għalhekk huwa essenzjali li l-ombudsmen, il-Membri tal-Parlament u tal-Parlament Ewropew, u l-uffiċjali tal-UE u dawk nazzjonali jaħdmu flimkien biex jagħmlu l-wegħdiet taċ-ċittadinanza tal-UE realtà għal kulħadd.

Fl-aħħar mill-aħħar, dak li rridu lkoll hija Ewropa fejn aktar ċittadini jistgħu jibbenefikaw minn kura tas-saħħa transkonfinali u fejn kura tas-saħħa ta’ kwalità ma tafx fruntieri.

Nistenna bil-ħerqa l-mistoqsijiet tiegħek u d-diskussjoni tagħna.

Grazzi.