Għeżież Membri,

Grazzi talli stedintni hawn illum biex nirrifletti dwar ir-rwol tal-uffiċċju tiegħi u b'mod partikolari fejn jittratta kwistjonijiet li jikkonċernaw lil dan il-kumitat.

L-Ombudsman Ewropew jissorvelja l-amministrazzjoni kollha tal-UE – minbarra r-rwol politiku tal-Parlament u r-rwol ġudizzjarju tal-Qorti Ewropea tal-Ġustizzja.

Aħna nittrattaw ilmenti individwali miċ-ċittadini, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, il-midja, in-negozji, u xi drabi mill-Membri tal-PE. L-ilmenti jistgħu jikkonċernaw in-nuqqas ta’ istituzzjoni jew aġenzija li twieġeb għal komunikazzjoni, problemi b’għotjiet jew proċeduri ta’ akkwist, problemi tal-persunal tal-UE, allegat ksur etiku, każijiet ta’ bibien iduru, aċċess għal dokumenti, u allegat ksur tad-drittijiet fundamentali fost ħafna aktar.

L-investigazzjonijiet imwettqa fuq l-inizjattiva tagħna stess jippermettu esplorazzjonijiet aktar profondi ta' problemi sistemiċi u kwistjonijiet ta' importanza pubblika kbira, li ħafna minnhom huma rilevanti għall-ħidma ta' dan il-kumitat.  

Wieħed minn dawk it-tħassib, il-ħidma tagħna dwar l-intelliġenza artifiċjali, huwa suġġett li dan il-Kumitat ittratta b’mod estensiv. Nistenna dalwaqt li nressaq proposti dwar dan lill-Kummissjoni Ewropea. L-użu tal-IA fl-amministrazzjoni pubblika jista’ jġib miegħu kisbiet kbar iżda joħloq ukoll sfidi kbar fir-rigward tal-preċiżjoni tar-riżultati, il-preġudizzju potenzjali, l-ispjegabbiltà, u s-sorveljanza mill-bniedem.

Il-Kummissjoni qed tuża l-IA f’oqsma bħall-konsultazzjonijiet pubbliċi, il-ġestjoni tal-każijiet tal-kompetizzjoni u t-trattament tal-ilmenti, u nittama li l-ħidma tiegħi fuq din il-kwistjoni se twassal għal riflessjoni mill-amministrazzjoni tal-UE dwar kif jiġi żgurat li s-sistemi tal-IA li tuża jibqgħu trasparenti, siguri u affidabbli.

Kwistjoni oħra indirizzata b'mod estensiv minn dan il-Kumitat hija l-migrazzjoni. Kif taf sew, il-politiki tal-UE dwar il-migrazzjoni nbidlu matul dawn l-aħħar snin u jinkludu azzjonijiet li qabel kienu jitqiesu bħala tabù. Mhuwiex ir-rwol tal-uffiċċju tiegħi li jkolli opinjoni dwar il-politiki nnifishom, iżda huwa r-rwol tal-uffiċċju tiegħi li nfakkar lill-istituzzjonijiet tal-UE li l-obbligi u l-impenji sottostanti tal-UE għad-drittijiet tal-bniedem ma nbidlux.

Fl-2017, wara l-ftehim bejn l-UE u t-Turkija, li fil-biċċa l-kbira kien jikkonċerna lir-refuġjati Sirjani, tlabt lill-Kummissjoni speċifikament biex tiffoka fuq id-drittijiet tal-bniedem fir-rapporti ta’ progress tagħha dwar il-ftehim.

Fl-2022, inkoraġġejt lill-Kummissjoni tiżgura li l-awtoritajiet Kroati jipprovdu informazzjoni konkreta dwar il-passi meħuda biex jiġu investigati rapporti ta’ trattament ħażin tal-migranti u ta’ dawk li jfittxu l-ażil, u bħalissa qed nanalizza kif il-Kummissjoni tiżgura li l-fondi tal-UE għall-ġestjoni tal-fruntieri Griegi ma jikkontribwixxux għall-ksur tad-drittijiet fundamentali.

Fi żminijiet reċenti, l-UE ffirmat ftehimiet li jkopru l-ġestjoni tal-migrazzjoni ma’ diversi pajjiżi, li jqajmu tħassib dwar kif id-drittijiet tal-bniedem se jiġu ggarantiti.

Eżaminajt b’mod speċifiku l-Memorandum ta’ Qbil bejn l-UE u t-Tuneżija ffirmat f’Lulju 2023. Fis-sejbiet tiegħi, ippubblikati f’Ottubru, tlabt lill-Kummissjoni tadotta u tippubblika kriterji dettaljati għal meta l-fondi tal-UE jiġu sospiżi f’każ ta’ ksur tad-drittijiet tal-bniedem, u biex tħeġġeġ lill-organizzazzjonijiet li jimmonitorjaw id-drittijiet tal-bniedem fit-Tuneżija jistabbilixxu mekkaniżmi ta’ lment biex l-individwi jkunu jistgħu jirrapportaw allegat ksur tad-drittijiet tagħhom fl-implimentazzjoni ta’ proġetti ffinanzjati mill-UE.

Is-sejbiet tiegħi nnutaw ukoll li filwaqt li l-Kummissjoni kienet fil-fatt wettqet valutazzjoni minn qabel tal-ġestjoni tar-riskju, valutazzjoni tal-impatt fuq id-drittijiet tal-bniedem ippubblikata u formali kienet tkun aktar xierqa. Peress li dawn il-ftehimiet jistgħu jkunu l-pjan ta’ azzjoni għall-futur, nittama li proposti bħal dawn isiru prattika standard għal dawn il-ftehimiet.

Komuni għal dawn l-inkjesti kollha huwa s-sempliċi fatt li l-istituzzjonijiet tal-UE għandhom obbligu li jiżguraw li l-fondi tal-UE ma jappoġġawx azzjonijiet li jiksru d-dispożizzjonijiet tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali u d-dritt internazzjonali dwar id-drittijiet tal-bniedem.

Parti sinifikanti mill-ħidma tiegħi ġiet iddedikata wkoll għall-Frontex li r-rwol, il-baġit u d-daqs tagħha żdiedu b’mod sinifikanti matul is-snin. Ir-rwol tagħna huwa li niżguraw li r-regoli u l-impenji qed jiġu segwiti.

Pereżempju, staqsejt lill-Frontex kif tittratta l-ilmenti dwar allegat ksur tad-drittijiet fundamentali permezz tal-mekkaniżmu tal-ilmenti tagħha u kif tiżgura r-responsabbiltà minħabba ż-żieda fil-mandat u r-responsabbiltajiet tagħha.

Iż-żewġ inkjesti wasslu għal titjib u aktar ċarezza. Inkjesta aktar reċenti eżaminat ir-rwol tal-Frontex fl-operazzjonijiet ta’ tiftix u salvataġġ wara t-traġedja ta’ Adriana f’Ġunju 2023, li rriżultat fl-għarqa ta’ aktar minn 600 persuna ’l barra mill-kosta tal-Greċja minkejja li l-Frontex, l-awtoritajiet Griegi u Taljani, u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili kienu konxji ta’, u l-monitoraġġ tar-rotta tad-dgħajsa għal ħafna sigħat.

Din l-inkjesta fuq inizjattiva proprja wriet li r-regoli attwali jagħmluha diffiċli għall-Frontex biex tissodisfa l-obbligi tagħha dwar id-drittijiet tal-bniedem. Skont il-liġi attwali, ma setgħetx taġixxi b'mod indipendenti ladarba l-awtoritajiet nazzjonali rilevanti - f'dan il-każ il-Greċja - kienet ħadet f'idejha s-sitwazzjoni ta' Adriana.

Il-Frontex setgħet ħarġet sejħa ta’ Mayday iżda għażlet li ma tagħmilx dan billi ddikjarat li d-dgħajsa ma kinitx f’periklu “imminenti” fiż-żmien meta identifikatha u ffilmjatha. Madankollu, il-Frontex kienet innotat u rrapportat il-fatt li kienet iffullata żżejjed u li dawk fuq il-pjan ta’ fuq ma kinux qed jilbsu ġkieket għall-ħajja.

B’rispons għal dan, il-Frontex impenjat ruħha li ttejjeb is-sorveljanza mill-Monitors tad-Drittijiet Fundamentali tagħha. Madankollu, ma weġbitx b’mod adegwat għas-sejħiet tiegħi għal gwida ċara dwar il-ħruġ ta’ sejħiet tal-ġurnata b’mod ġenerali u speċifiku bi tweġiba għas-sorveljanza tad-droni.

Madankollu, ġejt imħeġġeġ mit-tweġiba tal-President Metsola. Hija qalet li l-Parlament se jkompli jeżerċita bis-sħiħ is-sorveljanza demokratika tiegħu tal-Frontex, b'mod partikolari fir-rigward tal-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali fl-attivitajiet ta' sorveljanza marittima tal-aġenzija. 

Ħafna mill-inkjesti tiegħi jikkonċernaw l-aċċess għad-dokumenti.  Iċ-ċittadini għandhom dritt ibbażat fuq it-trattat li jieħdu sehem fil-ħajja demokratika tal-UE, li jfisser li għandu jkollhom biżżejjed informazzjoni biex ikunu jistgħu jiskrutinizzaw bis-sħiħ l-istituzzjonijiet tal-UE.

Sfortunatament, ir-rispett tal-Kummissjoni għal dan id-dritt xi drabi huwa insodisfaċenti, u jonqos milli jagħmel eċċezzjonijiet – bħall-protezzjoni tad-data jew il-protezzjoni tar-relazzjonijiet internazzjonali – biex jirrifjuta l-aċċess u jonqos milli jeżamina jekk hemmx interess pubbliku prevalenti fl-iżvelar.

Problemi oħra jikkonċernaw ir-raġunament dgħajjef u n-nuqqas ta’ konformità mad-deċiżjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward tal-għoti ta’ aċċess għal dokumenti leġiżlattivi.

Il-Kummissjoni titlef l-iskadenzi legali tant ta’ spiss li ħassejtni obbligat li nwettaq inkjesta awtonoma. Aħna sibna dewmien f’85 % tal-każijiet li jikkonċernaw l-analiżijiet mill-Kummissjoni tar-rifjuti inizjali. Xi lmentaturi rċevew id-dokumenti sentejn wara t-talba inizjali. L-inkjesta sabet li ġeneralment kienu kwistjonijiet meqjusa bħala politikament sensittivi fejn id-dewmien kien l-akbar.

Imbagħad ħadt il-pass rari ħafna li nitlob lill-Parlament jappoġġa t-talba tiegħi lill-Kummissjoni biex tindirizza dan id-dewmien – u kont grat ħafna għall-appoġġ unanimu aktar kmieni din is-sena. Kont ukoll f’kuntatt mal-Kummissjoni fl-ogħla livelli biex nispjega l-importanza ta’ din il-kwistjoni u l-ħtieġa għal approċċ differenti.

Każ reċenti ta’ aċċess pubbliku juri b’mod konkret għaliex din il-kwistjoni hija tant intrinsikament marbuta mal-obbligu ta’ rendikont.

Din kienet tikkonċerna talba għal dokumenti relatati ma’ laqgħa bejn il-President tal-Kummissjoni, il-Prim Ministri Olandiżi u Taljani, u l-President tat-Tuneżija fix-xahar qabel ma ġie ffirmat il-memorandum is-sena l-oħra.  Pjuttost oerhört oerhört, il-Kummissjoni ma identifikat l-ebda dokument li jkopri skambji mal-Istati Membri jew kwalunkwe skambju intern ta’ dokumenti fit-tħejjija għal-laqgħa.

Il-Kummissjoni ħadet kważi 12-il xahar biex tirrieżamina d-deċiżjoni inizjali tagħha dwar l-aċċess, u d-dokumenti li eventwalment ipproduċiet kienu jikkonċernaw kwistjonijiet wara l-iffirmar tal-ftehim, iżda xorta waħda ma kinitx waħda qabel.

Minn perspettiva ta’ responsabbiltà, dan ifisser li ma hemm l-ebda traċċa ta’ politika jew dokumentata ppubblikata dwar laqgħa ewlenija li għaliha attendew il-President tal-Kummissjoni u żewġ Prim Ministri tal-Istati Membri – flimkien mal-President Tuneżin u li wasslet għal ftehim konsegwenzjali ħafna dwar il-ġestjoni tal-migrazzjoni u kwistjonijiet oħra.

Ir-rimarka finali tiegħi hija li dinja li qed tinbidel bi prijoritajiet u għanijiet politiċi ġodda m’għandhiex tirriżulta f’degradazzjoni tal-valuri tal-UE. Ir-responsabbiltà trid iżżomm il-pass ma’ realtajiet ġeopolitiċi ġodda.

Nixtieq nirringrazzja b'mod sinċier lil dan il-Kumitat għall-kooperazzjoni eċċellenti matul dawn l-aħħar 11-il sena. Fi żmien ġimagħtejn, il-Parlament jeleġġi s-suċċessur tiegħi u naf li se tkompli tappoġġjahom fil-ħidma vitali li kemm dan il-Kumitat kif ukoll l-Uffiċċju tal-Ombudsman Ewropew huma inkarigati biha.

Nistenna bil-ħerqa l-mistoqsijiet tiegħek.