Strasburgu, 29 ta' Jannar 2010

Sommarju tal-proposti tal-Ombudsman fir-rigward tar-Regolament futur dwar l-Inizjattiva taċ-Ċittadini Ewropej

1. 1. Ir-Regolament m'għandux jagħmel l-ammissibilità kundizzjoni għar-reġistrazzjoni ta' inizjattiva taċ-ċittadini. Madankollu, ir-Regolament jenħtieġ li jirrikjedi li l-Kummissjoni toħroġ opinjoni dwar l-ammissibbiltà ta’ inizjattiva wara r-reġistrazzjoni tagħha.
2. 2. Ir-Regolament għandu jipprevedi li l-Kummissjoni tittratta l-ilmenti li jallegaw li l-organizzaturi ta' inizjattiva naqsu milli jikkonformaw mal-obbligi tagħhom fir-rigward tat-trasparenza.
3. 3. Ir-Regolament jenħtieġ li jirrikjedi li, jekk il-Kummissjoni taqbel li tippreżenta proposta leġiżlattiva wara inizjattiva, jenħtieġ li tispeċifika wkoll id-data sa meta biħsiebha tagħmel dan.
4. 4. Sabiex tiġi ffaċilitata s-superviżjoni effettiva tal-Kummissjoni f'dan il-qasam, ir-Regolament għandu jiġi abbozzat sabiex jiġi żgurat li l-Kummissjoni tippreżenta l-konklużjonijiet legali tagħha dwar l-ammissibilità (li jistgħu jiġu eżaminati mill-Ombudsman) separatament mill-konklużjonijiet politiċi tagħha fir-rigward tas-sustanza tal-inizjattiva (li għandha tkun f'idejn il-Parlament biex jittrattaha).

Introduzzjoni

It-Trattat ta' Lisbona jintroduċi forma ġdida ta' parteċipazzjoni pubblika fil-ħajja demokratika tal-Unjoni: l-"inizjattiva taċ-ċittadini". It-Trattat jipprovdi li

Mhux inqas minn miljun ċittadin li huma ċittadini ta' għadd sinifikanti ta' Stati Membri jistgħu jieħdu l-inizjattiva li jistiednu lill-Kummissjoni Ewropea, fil-qafas tas-setgħat tagħha, biex tippreżenta kwalunkwe proposta xierqa dwar kwistjonijiet fejn iċ-ċittadini jqisu li jkun meħtieġ att legali tal-Unjoni għall-fini tal-implimentazzjoni tat-Trattati [1].

Il-Kummissjoni Ewropea ħarġet stedina ġenerali biex tesprimi fehmiet, sal-31 ta' Jannar 2010, dwar kif l-inizjattiva taċ-ċittadini għandha taħdem fil-prattika. Il-Kummissjoni mbagħad tagħmel proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jiddetermina l-proċeduri u l-kundizzjonijiet għall-inizjattiva taċ-ċittadini.

Fis-7 ta’ Mejju 2009, il-Parlament Ewropew diġà adotta Riżoluzzjoni dwar ir-Regolament futur [2].

L-Ombudsman Ewropew jemmen li l-inizjattiva taċ-ċittadini għandha tagħti kontribut importanti għall-għoti tas-setgħa liċ-ċittadini Ewropej.

L-Artikolu 228 tat-Trattat jagħti mandat ġenerali lill-Ombudsman fir-rigward ta' amministrazzjoni ħażina mill-Kummissjoni. Il-kunċett ta' amministrazzjoni ħażina huwa wiesa' ħafna u ħafna aspetti tar-rwol futur tal-Kummissjoni fir-rigward tal-inizjattivi jistgħu potenzjalment iwasslu għal ilmenti lill-Ombudsman.

L-objettiv tal-Ombudsman fit-tħejjija tal-kontribut attwali għall-konsultazzjoni pubblika huwa li jippromwovi amministrazzjoni tajba mill-Kummissjoni u b'hekk jgħin biex jiġi żgurat is-suċċess ta' dan l-istrument ġdid siewi għaċ-ċittadini.

Fid-dawl ta' dan l-objettiv, il-kontribut tal-Ombudsman jittratta dan li ġej:

• ir-reġistrazzjoni u l-ammissibbiltà tal-inizjattivi;
• ilmenti possibbli dwar it-trasparenza tal-inizjattivi;
• il-limiti ta' żmien li għandhom japplikaw għall-Kummissjoni; u
• is-superviżjoni tar-reazzjonijiet tal-Kummissjoni għall-inizjattivi.

1 Reġistrazzjoni u d-determinazzjoni tal-ammissibbiltà

Kemm il-Kummissjoni kif ukoll il-Parlament Ewropew iqisu li, għal raġunijiet prattiċi, l-inizjattivi għandhom jiġu rreġistrati mal-Kummissjoni qabel ma jibda l-ġbir tal-firem.

Ir-Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tas-7 ta' Mejju 2009 pproponiet li l-Kummissjoni għandha tivverifika l-ammissibbiltà ta' inizjattiva (jiġifieri, jekk ikunx fis-setgħa tal-Kummissjoni li tressaq il-proposta leġiżlattiva mitluba fl-inizjattiva) bħala parti mid-deċiżjoni tagħha dwar jekk inizjattiva ġietx irreġistrata b'suċċess.

B’kuntrast ma’ dan, il-Kummissjoni ma tqisx li l-proċess ta’ reġistrazzjoni għandu jinvolvi kwalunkwe deċiżjoni mill-Kummissjoni dwar l-ammissibbiltà tal-inizjattiva. Hija tissuġġerixxi li deċiżjoni pożittiva tista’ tagħti l-impressjoni li l-Kummissjoni kienet tat xi forma ta’ approvazzjoni lill-inizjattiva. Barra minn hekk, il-Kummissjoni tqis li l-ammissibbiltà u s-sustanza tal-inizjattivi ma jistgħux jitqiesu b’mod iżolat.

L-Ombudsman iqis li r-rwol tal-Kummissjoni fil-proċess ta' reġistrazzjoni għandu jkun li tiffaċilita l-eżerċizzju tad-dritt ta' inizjattiva taċ-ċittadini. Ir-reġistrazzjoni ma għandhiex issir ostaklu burokratiku jew politiku. Il-Kummissjoni lanqas ma għandha titqiegħed f’pożizzjoni fejn tista’ tiġi akkużata li mblukkat, jew li ffavorixxiet, inizjattivi partikolari. Għal dawn ir-raġunijiet, l-Ombudsman huwa tal-fehma li r-Regolament m'għandux jagħmel l-ammissibilità kundizzjoni għar-reġistrazzjoni ta' inizjattiva taċ-ċittadini.

Fl-istess ħin, huwa prevedibbli li ċ-ċittadini jistgħu jitolbu l-fehmiet tal-Kummissjoni dwar l-ammissibbiltà ta’ inizjattivi partikolari, jew fil-mument tar-reġistrazzjoni, jew waqt li jkunu qed jinġabru l-firem. Pereżempju, l-organizzaturi (jew l-avversarji) ta’ inizjattiva jistgħu jistaqsu lill-Kummissjoni jekk jkollhiex is-setgħa li tipproponi l-leġiżlazzjoni prevista minn inizjattiva partikolari.

Bħala kwistjoni ta’ amministrazzjoni tajba, il-Kummissjoni għandha tipprovdi informazzjoni fuq talba [3]. Għalkemm dan l-obbligu mhuwiex assolut, huwa diffiċli li wieħed jara kif il-Kummissjoni tista’ sistematikament tirrifjuta li twieġeb mistoqsijiet dwar is-setgħat tagħha stess li tipproponi leġiżlazzjoni. Approċċ bħal dan jitqies bħala mhux ta’ għajnuna miċ-ċittadini. Barra minn hekk, ma tantx jista’ jkun fl-interess ta’ relazzjonijiet tajbin bejn l-Unjoni u ċ-ċittadini tagħha li l-organizzaturi ta’ inizjattiva jonfqu l-ħin u l-isforz fil-ġbir tal-firem biss biex jiġu infurmati sussegwentement li l-inizjattiva hija inammissibbli, għal raġunijiet li l-Kummissjoni setgħet faċilment tispjega mill-bidu nett.

Fid-dawl ta' dan ta' hawn fuq, l-Ombudsman iqis li huwa probabbli li l-Kummissjoni, fil-prattika, se jkollha bżonn tindirizza kwistjonijiet ta' ammissibbiltà ħafna qabel l-istadju li fih teżamina inizjattiva kompluta.

F’dawn iċ-ċirkostanzi, ikun ta’ għajnuna għaċ-ċittadini, u għall-Kummissjoni nnifisha, li r-Regolament għandu jirrikjedi li l-Kummissjoni toħroġ opinjoni dwar l-ammissibbiltà ta’ inizjattiva wara r-reġistrazzjoni tagħha.

Din id-dispożizzjoni tippromwovi amministrazzjoni tajba billi tipprovdi qafas ċar għall-Kummissjoni biex tgħarraf liċ-ċittadini bil-fehmiet tagħha dwar l-ammissibbiltà, iżda mingħajr ma tagħti lill-Kummissjoni s-setgħa li tipprevjeni inizjattiva milli timxi ’l quddiem, li jkollha jekk id-deċiżjoni pożittiva tagħha dwar l-ammissibbiltà tkun kundizzjoni għar-reġistrazzjoni ta’ inizjattiva.

Il-kwistjoni ta’ limitu ta’ żmien li fih il-Kummissjoni għandha tagħti l-opinjoni tagħha hija ttrattata fit-taqsima 3 hawn taħt.

2 Ilmenti possibbli dwar it-trasparenza tal-inizjattivi

Kemm il-Parlament Ewropew kif ukoll il-Kummissjoni jqisu li, fl-interessi tat-trasparenza u r-responsabbiltà demokratika, l-organizzaturi tal-inizjattivi għandhom jipprovdu informazzjoni dwar il-finanzjament u dwar l-organizzazzjonijiet li jappoġġaw inizjattiva. Skont il-Kummissjoni, tali informazzjoni tista’ tiġi pprovduta fir-reġistru li jkun disponibbli mill-Kummissjoni. Ir-Regolament jista’ jirrikjedi wkoll li l-organizzaturi jagħmlu disponibbli għall-pubbliku l-informazzjoni rilevanti kollha dwar il-finanzjament u l-appoġġ matul il-kampanja.

Fil-fehma tal-Ombudsman, huwa prevedibbli li l-preċiżjoni u l-kompletezza tal-informazzjoni pprovduta mill-organizzaturi tal-inizjattivi jistgħu jiġu kkontestati f'xi każijiet. L-Ombudsman, għalhekk, iqis li huwa essenzjali, sabiex tinżamm il-fiduċja taċ-ċittadini fil-proċess ta' inizjattiva, li r-Regolament jipprevedi mekkaniżmu għall-ilmenti.

Il-Kummissjoni diġà stabbiliet mekkaniżmu biex tittratta l-ilmenti li jikkonċernaw ir-reġistru tar-rappreżentanti ta' gruppi ta' interess, li hija żżomm bħala parti mill-Inizjattiva ta' Trasparenza [4]. Il-kwistjonijiet imqajma minn ilmenti futuri possibbli dwar l-informazzjoni pprovduta mill-organizzaturi ta’ inizjattivi x’aktarx li jkunu simili għal dawk imqajma minn ilmenti relatati mar-reġistru tar-rappreżentanti ta’ gruppi ta’ interess. Għal din ir-raġuni, l-Ombudsman jissuġġerixxi li r-Regolament għandu jipprevedi li l-Kummissjoni tittratta l-ilmenti li jallegaw li l-organizzaturi ta' inizjattiva naqsu milli jikkonformaw mal-obbligi tagħhom fir-rigward tat-trasparenza.

3 Il-limiti ta' żmien li għandhom japplikaw għall-Kummissjoni

Il-Kummissjoni tipproponi li r-Regolament għandu jobbligaha teżamina inizjattiva taċ-ċittadini f'perjodu ta' żmien raġonevoli, li ma jaqbiżx is-sitt xhur. Matul dan il-perjodu, il-Kummissjoni tivvaluta kemm l-ammissibbiltà kif ukoll is-sustanza tal-inizjattiva. Il-Kummissjoni tindika li l-intenzjoni tagħha hija li tesponi l-konklużjonijiet tagħha fir-rigward tar-rikors li hija tipprevedi. Dan isir f’komunikazzjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill, li tkun disponibbli għall-pubbliku. L-azzjoni prevista fil-komunikazzjoni tista’ tinkludi, kif xieraq, il-ħtieġa li jitwettqu studji u valutazzjonijiet tal-impatt fid-dawl ta’ proposti ta’ politika possibbli.

Kif innutat hawn fuq, l-Ombudsman jissuġġerixxi li l-Kummissjoni għandha tagħti opinjoni dwar l-ammissibilità wara r-reġistrazzjoni ta' inizjattiva. Dan normalment jista’ jkun fi żmien xahrejn mid-data tar-reġistrazzjoni, b’dispożizzjoni li l-Kummissjoni testendi din l-iskadenza b’xahar ieħor f’każijiet eċċezzjonali. Kieku dan is-suġġeriment ġie adottat, il-Kummissjoni kienet diġà tivvaluta l-ammissibbiltà saż-żmien meta tlestiet l-inizjattiva. Madankollu, l-Ombudsman tqis li sitt xhur mhumiex eċċessivi bħala perjodu massimu li fih il-Kummissjoni trid tiddeċiedi liema azzjoni, jekk ikun hemm, għandha tieħu b'reazzjoni għal inizjattiva kompluta. Jekk il-Kummissjoni tkun tista’ tasal għall-konklużjonijiet tagħha aktar malajr f’każ partikolari, allura, bħala kwistjoni ta’ amministrazzjoni tajba, għandha tagħmel dan.

Peress li l-Green Paper tipprevedi aktar studji u valutazzjonijiet tal-impatt, l-Ombudsman tifhem li l-idea tal-Kummissjoni hija li l-konklużjonijiet tagħha ma jkunx fihom proposta leġiżlattiva bħala tali, iżda, l-aktar l-aktar, impenn li tressaq tali proposta fil-futur.

L-Ombudsman iqis li, meta l-Kummissjoni tindika l-intenzjoni tagħha li tippreżenta proposta leġiżlattiva b'reazzjoni għal inizjattiva, għandu jkun hemm limitu ta' żmien ieħor li fih għandha tagħti effett lil dik l-intenzjoni. Huwa meħtieġ perjodu ta' żmien raġonevoli għall-preżentazzjoni ta' proposta leġiżlattiva sabiex jingħata effett sħiħ lill-inizjattiva taċ-ċittadini, jiġu promossi relazzjonijiet tajbin maċ-ċittadini u tiġi żgurata amministrazzjoni tajba.

L-Ombudsman jaċċetta, madankollu, li ż-żmien raġonevolment meħtieġ għat-tħejjija ta' proposta leġiżlattiva jista' jvarja minn każ għal każ. Għal din ir-raġuni, ir-Regolament jenħtieġ li jirrikjedi li, jekk il-Kummissjoni taqbel li tippreżenta proposta leġiżlattiva wara inizjattiva, jenħtieġ li tispeċifika wkoll id-data sa meta biħsiebha tagħmel dan.

4 Superviżjoni tat-tweġibiet tal-Kummissjoni għall-inizjattivi

Ir-Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tas-7 ta' Mejju 2009 pproponiet li kemm il-pożizzjoni tal-Kummissjoni fir-rigward tal-ammissibbiltà ta' inizjattiva kif ukoll il-konklużjonijiet sostantivi tagħha fir-rigward tat-talba li tinsab fl-inizjattiva għandhom ikunu "soġġetti għal skrutinju mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea u l-Ombudsman Ewropew skont id-dispożizzjonijiet rilevanti tal-liġi tal-UE"[5].

Il-Green Paper tal-Kummissjoni ma tindirizzax b'mod espliċitu l-kwistjoni ta' kif għandu jiġi ssorveljat ir-rispons tal-Kummissjoni għal inizjattiva.

Fil-fehma tal-Ombudsman, l-ammissibbiltà ta' inizjattiva hija kwistjoni ta' liġi. Pereżempju, ma jkunx fi ħdan is-setgħat tal-Kummissjoni li tipproponi leġiżlazzjoni li tikser id-drittijiet fundamentali kif stabbiliti fil-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, jew fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea. Inizjattiva li titlob leġiżlazzjoni li tikser id-drittijiet fundamentali, għalhekk, tkun inammissibbli.

L-Ombudsman jista' jeżamina lmenti li jikkonċernaw l-opinjonijiet tal-Kummissjoni dwar l-ammissibilità abbażi tal-Artikolu 228 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni [6].

Fil-fehma tal-Ombudsman, il-konklużjonijiet sostantivi tal-Kummissjoni fir-rigward tat-talba li tinsab f'inizjattiva x'aktarx li jqajmu primarjament kwistjonijiet politiċi. Il-Parlament Ewropew, li jirrappreżenta direttament liċ-ċittadini fil-livell tal-Unjoni [7], ikun fl-aħjar pożizzjoni biex jissorvelja lill-Kummissjoni f'dan ir-rigward.

Sabiex tiġi ffaċilitata s-superviżjoni effettiva tal-Kummissjoni, ir-Regolament għandu jiġi abbozzat sabiex jiġi żgurat li, sa fejn ikun possibbli, il-Kummissjoni tippreżenta l-konklużjonijiet legali tagħha fir-rigward tal-ammissibbiltà (li jistgħu jiġu eżaminati mill-Ombudsman) separatament mill-konklużjonijiet politiċi tagħha fir-rigward tas-sustanza tal-inizjattiva (li għandha tkun f'idejn il-Parlament biex jittrattaha).

L-aċċettazzjoni tas-suġġeriment tal-Ombudsman (taqsima 1 hawn fuq) li l-Kummissjoni għandha tagħti l-opinjoni tagħha dwar l-ammissibilità fi stadju bikri tiżgura s-separazzjoni meħtieġa tal-kwistjonijiet legali u politiċi.

Jekk is-suġġeriment tal-Kummissjoni li għandha teżamina l-ammissibilità u s-sustanza flimkien fi tmiem il-proċess jiġi aċċettat, ir-Regolament għandu jirrikjedi li l-Kummissjoni taqsam il-konklużjonijiet tagħha f'żewġ partijiet: (a) fir-rigward tal-ammissibbiltà tal-inizjattiva u (b) fir-rigward tal-konklużjonijiet sostantivi tal-Kummissjoni.

P. Nikiforos Diamandouros

[1] It-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea, l-Artikolu 11(4).

[2] Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tas-7 ta' Mejju 2009 li titlob lill-Kummissjoni tippreżenta proposta għal regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-implimentazzjoni tal-inizjattiva taċ-ċittadini - P6_TA(2009)0389.

[3] Ara l-Artikolu 22 tal-Kodiċi Ewropew ta' Mġiba Amministrattiva Tajba, http://www.ombudsman.europa.eu/resources/code.faces u l-Punt 4 ("Indirizzar tal-inkjesti") tal-kodiċi ta' mġiba amministrattiva tajba tal-Kummissjoni, https://commission.europa.eu/about-european-commission/service-standards-and-prinċipji/etika-u-amministrazzjoni tajba/amministrazzjoni tajba/kodiċi-amministrazzjoni tajba-imġiba-u-ilmenti_en

[4] https://commission.europa.eu/about-european-commission/service-standards-and- principles/ethics-and-good-administration/good-administration_\1 F'Ottubru 2009, il-Kummissjoni ħabbret l-intenzjoni tagħha li toħroġ nota ta' spjegazzjoni dwar il-proċess amministrattiv li tuża biex tittratta lmenti bħal dawn. Ara, f’dan ir-rigward, il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill, Inizjattiva Ewropea għat-Trasparenza: ir-Reġistru tar-Rappreżentanti tal-Interessi, sena wara (COM(2009) 612 finali), p. 8, punt 2.4.

[5] Dispożizzjoni bħal din tagħti liċ-ċittadini l-għażla jew li jmorru għand l-Ombudsman, jew li jressqu rikors quddiem il-Qorti. Mhuwiex possibbli li jsir it-tnejn li huma minħabba li t-Trattat jipprojbixxi lill-Ombudsman milli jinvestiga kwistjonijiet li qed jiġu, jew li ġew, ittrattati minn qorti. Barra minn hekk, l-iskadenza qasira biex jitressaq rikors għal annullament quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja skont l-Artikolu 263 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni tagħmilha impossibbli, fil-prattika, li l-ewwel wieħed jilmenta mal-Ombudsman li deċiżjoni hija vvizzjata minn amministrazzjoni ħażina u wara jmur il-Qorti biex jitlob l-annullament tal-istess deċiżjoni.

[6] Naturalment, hija l-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tiddeċiedi dwar l-ammissibbiltà tar-rikors ippreżentat quddiemha.  Madankollu, abbażi tal-ġurisprudenza eżistenti, l-istħarriġ ġudizzjarju x’aktarx li ma jkunx possibbli, sakemm ir-Regolament ma jipprevedix deċiżjoni formali tal-Kummissjoni dwar l-ammissibbiltà, aktar milli opinjoni kif issuġġerit fit-taqsima 1 hawn fuq.

[7] L-Artikolu 10 (2) tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea.