Sfond

1. L-ombudsmen nazzjonali u reġjonali fin-Network Ewropew tal-Ombudsmen jistgħu jitolbu lill-Ombudsman Ewropew tweġibiet bil-miktub għal mistoqsijiet dwar il-liġi tal-UE u l-interpretazzjoni tagħha, inklużi dawk li jinqalgħu fit-trattament tagħhom ta’ każijiet speċifiċi.

2. Fit-2 ta’ Ottubru 2023, id-Difensur Pubbliku Slovakk tad-Drittijiet ippreżenta tali mistoqsija lill-Ombudsman Ewropew. Essenzjalment, id-domanda kienet tikkonċerna l-kamp ta' applikazzjoni tad-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2008/909/ĠAI dwar ir-rikonoxximent reċiproku ta' sentenzi f'materji kriminali [1].

3. Id-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2008/909/ĠAI tipprevedi r-rikonoxximent reċiproku ta’ sentenzi wara proċedimenti kriminali fl-Istati Membri kollha. Dan jippermetti t-trasferiment ta’ persuni sentenzjati mill-Istat Membru fejn ikunu ġew sentenzjati lejn l-Istat Membru minn fejn ikunu (jew fejn jirrisjedu). L-objettiv huwa li jiġu ffaċilitati r-riabilitazzjoni soċjali u r-riintegrazzjoni tal-persuna sentenzjata fis-soċjetà.

4. Id-Difensur Pubbliku Slovakk tad-Drittijiet kien qed jittratta lment minn ċittadin Slovakk li ġie detenut f’istituzzjoni psikjatrika wara proċedimenti kriminali fiċ-Ċekja, iżda li t-trasferiment tiegħu ġie rrifjutat mill-qrati Slovakki. Ir-raġuni mogħtija mill-qrati Slovakki kienet li d-Deċiżjoni Qafas 2008/909/ĠAI tapplika biss għal persuni misjuba ħatja u kkundannati fi proċedimenti kriminali. Dan ma kienx il-każ għal dan l-individwu inkwistjoni, li, minħabba kwistjonijiet ta’ saħħa mentali, ġie ddikjarat mhux kriminalment responsabbli għar-reati tiegħu, u kien limitat f’istituzzjoni psikjatrika u mhux f’ħabs. Madankollu, huwa kien għadu miżmum taħt deċiżjoni ta’ qorti kriminali u bħala riżultat ta’ reat kriminali. 

5. Id-Deċiżjoni Kwadru ma tirreferix espliċitament għal din il-kategorija ta' persuni sentenzjati fid-definizzjonijiet tagħha. Madankollu, waħda mill-premessi tagħha tirreferi għal każijiet bħal dawn fir-rigward ta’ eċċezzjoni waħda li skontha l-Istati Membri jistgħu jirrifjutaw trasferimenti. Abbażi ta’ dan, id-Difensur Pubbliku Slovakk tad-Drittijiet staqsa jekk l-eżistenza ta’ din l-eċċezzjoni timplikax li d-Deċiżjoni Qafas għandha, f’każijiet oħra u bħala regola ġenerali, titqies bħala li tapplika għal din il-kategorija ta’ persuni.

Il-mistoqsijiet indirizzati lill-Kummissjoni

6. Abbażi tal-mistoqsija, l-Ombudsman staqsiet lill-Kummissjoni l-mistoqsijiet li ġejjin:

1. Il-Kummissjoni tista' tiċċara jekk l-Artikolu 9(1)k tad-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2008/909/ĠAI [2] għandux jiġi interpretat bħala li jkopri każijiet fejn il-persuna kkundannata ma tkunx instabet ħatja ta' reat kriminali, iżda fejn l-awtorità kompetenti fl-Istat Membru emittenti tkun madankollu applikat miżuri li jinvolvu ċ-ċaħda tal-libertà bħala konsegwenza ta' reat kriminali bbażat fuq proċedimenti kriminali?
2. Meta l-Kummissjoni tirrispondi fl-affermattiv għall-ewwel domanda, f’liema ċirkustanzi u għal liema raġunijiet awtorità kompetenti fi Stat Membru ta’ eżekuzzjoni tista’ tirrifjuta t-trasferiment ta’ persuna kkundannata meta din il-persuna tkun suġġetta għal miżura li ċċaħħadha mil-libertà tagħha f’istituzzjoni psikjatrika?
3. Il-Kummissjoni, fir-rapport tagħha tal-2014 dwar l-implimentazzjoni tad-Deċiżjonijiet Qafas 2008/909/ĠAI, 2008/947/ĠAI u 2009/829/ĠAI [3], kienet tal-fehma li l-lista ta' raġunijiet għal rifjuti ta' trasferiment prevista fl-Artikolu 9(1) għandha tinftiehem bħala fakultattiva, u li l-awtorità kompetenti tista' tiddeċiedi fuq bażi ta' każ b'każ jekk tapplikax raġuni għal rifjut jew le. Il-Kummissjoni tista' tipprovdi lill-Ombudsman u lid-Difensur Pubbliku Slovakk tad-Drittijiet b'aġġornament dwar dik il-kwistjoni, jekk ikun hemm xi rapport? B’mod iktar preċiż, l-Artikolu 9(1) tad-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2008/909/ĠAI għandu jiġi interpretat bħala raġuni obbligatorja jew fakultattiva għal rifjut? Stat Membru jista' jiddeċiedi jekk ir-raġunijiet għar-rifjut għandhomx ikunu obbligatorji jew fakultattivi?

It-tweġiba tal-´s tal-Kummissjoni

7. Fis-6 ta' Diċembru 2023, il-Kummissjoni wieġbet, b'referenza għall-Manwal tagħha tal-2019 dwar it-trasferiment ta' persuni sentenzjati u sentenzi ta' kustodja fl-Unjoni Ewropea [4], li jipprovdi lill-Istati Membri bi gwida prattika dwar l-implimentazzjoni tad-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2008/909/ĠAI.

8. Fir-rigward tal-kamp ta’ applikazzjoni tad-Deċiżjoni Qafas (l-ewwel domanda) il-Kummissjoni ċċarat li d-Deċiżjoni Qafas tkopri kwalunkwe piena ta’ kustodja jew miżura li tinvolvi ċ-ċaħda tal-libertà wara reat kriminali u bbażata fuq proċedimenti kriminali. Dan ifisser li d-Deċiżjoni Qafas tkopri sitwazzjonijiet fejn il-persuna sentenzjata titqies li mhijiex kriminalment responsabbli għar-reati tagħha.

9. Fir-rigward tal-kundizzjonijiet li taħthom Stat Membru jista’ jirrifjuta li jirrikonoxxi sentenza u għalhekk jirrifjuta t-trasferiment ta’ persuna sentenzjata (it-tieni u t-tielet mistoqsijiet), it-tweġiba tal-Kummissjoni tista’ tinġabar fil-qosor kif ġej:

• L-Istati Membri jistgħu jirrifjutaw biss li jirrikonoxxu u jeżegwixxu sentenza bbażata fuq waħda mir-raġunijiet elenkati taħt l-Artikolu 9 tad-Deċiżjoni Qafas.
• B'mod simili għal-lista pprovduta skont id-Deċiżjoni Kwadru tal-Kunsill 2002/584/ĠAI, li tittratta wkoll il-kooperazzjoni f'materji kriminali u li kienet is-suġġett ta' sentenza tal-Qorti tal-UE [5], il-lista hija eżawrjenti. Dan ifisser li l-Istati Membri ma jistgħux jiddependu fuq raġunijiet oħra biex jirrifjutaw li jirrikonoxxu sentenza u t-trasferiment sussegwenti ta’ persuna sentenzjata.
• Fil-każ ta’ persuna mċaħħda mil-libertà f’istituzzjoni psikjatrika, hemm raġuni speċifika waħda għal rifjut li tista’ tapplika. Dan huwa fejn is-sentenza tinkludi miżura ta’ kura tas-saħħa jew psikjatrika li ma tistax tiġi eżegwita mill-Istat Membru riċeventi f’konformità mas-sistema legali jew tal-kura tas-saħħa tiegħu. Madankollu, anke f'każ bħal dan, l-Istat Membru għandu jikkunsidra l-possibbiltà li jadatta s-sentenza qabel ma jirrifjuta li jirrikonoxxiha [6].
• Anke f'każijiet fejn Stat Membru jista' fit-teorija jirrifjuta li jirrikonoxxi sentenza, l-awtoritajiet nazzjonali xorta jistgħu jiddeċiedu li jirrikonoxxuha u li jaċċettaw it-trasferiment tal-persuna sentenzjata [7].

10. Abbażi ta’ dawn l-elementi differenti, il-Kummissjoni kkonkludiet li d-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2008/909/ĠAI kienet tapplika għall-każ li d-Difensur Pubbliku Slovakk tad-Drittijiet kien qed jittratta.   

Il-konklużjoni tal-Ombudsman Ewropew´s

11. Fl-4 ta’ Marzu 2024, id-Difensur Pubbliku Slovakk tad-Drittijiet ikkonferma li t-tweġiba tal-Kummissjoni wieġbet il-mistoqsijiet tiegħu, u rringrazzja lill-Ombudsman Ewropew għall-assistenza tagħha.

12. L-Ombudsman tqis li l-kwistjonijiet imqajma fil-mistoqsija ġew iċċarati b'mod adegwat. L-Ombudsman għalhekk jagħlaq il-mistoqsija.

Id-Difensur Pubbliku tad-Drittijiet Slovakk u l-Kummissjoni se jiġu infurmati b’dan ir-rapport.

Rosita Hickey
Direttur tal-Inkjesti

Strasburgu, 12/03/2024

[1] Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill

2008/909/ĠAI: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32008F0909

[2] Ara b’mod partikolari l-Premessa 20 tad-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill

2008/909/ĠAI

[3] COM(2014) 57 final, disponibbli fuq: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52014DC0057

[4] Il-Manwal jinsab fil-lingwi uffiċjali kollha tal-Unjoni fuq: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52019XC1129%2801%29  

[5] Ara b’mod partikolari l-Kawża C-123/08 Wolzenburg (paragrafu 57), il-Kawżi Magħquda C-404/15 u C-659/15 PPU Aranyosi u Căldăraru (paragrafu 80).

[6] Kif iddikjarat fl-Artikolu 8(3) u l-Premessa 19. Il-premessa 19 tirreferi speċifikament għall-adattament ta’ sentenzi mhux ta’ kustodja.

[7] Il-formulazzjoni tal-Artikolu 9 tabilħaqq tipprevedi li “l-awtorità kompetenti tal-Istat ta’ eżekuzzjoni tista’ tirrifjuta li tirrikonoxxi s-sentenza” jekk tapplika waħda mill-eċċezzjonijiet elenkati.