A Uasail Panzeri, a chara,

A Chainteoirí na gComhaltaí, a chara,

A dhaoine uaisle,

Is mór an onóir dom a bheith in ann labhairt ag an gcomhdháil seo agus gabhaim buíochas leis na heagraithe as an gcuireadh dearcadh an Ombudsman a thabhairt agus muid ag ceiliúradh Dhearbhú Uilechoiteann na gceart atá ag gach duine againn trí fhíric shimplí ár gcine daonna.

Níor ceapadh go raibh an doiciméad riamh, agus ní fhéadfadh sé a bheith riamh, ina rud statach agus de réir mar a ghluaiseann sé trí am agus trí athrú léitear a chuid alt trí phriosma réaltachtaí nua agus peirspictíochtaí nua atá os comhair an dúshláin i gcónaí gan dearmad a dhéanamh ar a bhunluachanna, dá chroílár bunúsach.

Ba bhealach amháin é cruthú oifig nua-aimseartha an Ombudsman ar fud an domhain le céad bliain anuas chun go leor de na cearta atá sa Dearbhú a bhaint amach. Is é an ról bunúsach atá ag Ombudsman ná saoránaigh a chosaint ar aon mhí-úsáid a bhaintear as cumhacht an stáit nuair atá a dhlíthe agus a rialacháin á riaradh ag an stát sin.  Cuireann sé deireadh fiú leis an éagothroime cumhachta idir saoránaigh agus stáit lena gcumasaítear cearta bunúsacha a bhaint amach trí chumhacht bhog a úsáid agus – i dtíortha ina bhfuil an smacht reachta láidir – trí chomhlíonadh toilteanach riaracháin glacadh le moladh Ombudsman.  Ar an gcaoi sin, táimid ar aon dul le hintinn chumhacht bhog Dhearbhú Uilechoiteann na Náisiún Aontaithe agus má thugtar neamhaird ar ár gcuid oibre, rud a thugann foláireamh maidir le dúshláin i réimse níos leithne chomhlíonadh na gceart bunúsach.

Tá sainordú follasach maidir le cearta an duine ag roinnt Ombudsman san Eoraip agus ar fud an domhain ach mar Ombudsman in Éirinn agus anois mar Ombudsman Eorpach bhí sé de nós agam gan an téarma ‘cearta an duine’ a agairt agus rún á mholadh agam do chomhlacht stáit mar is léir ón taithí a fuair mé, in ainneoin na reitrice - fiú má bhí sé ar intinn go maith - go measann comhlachtaí stáit uaireanta go bhfuil éilimh atá bunaithe ar ‘chearta an duine’ deacair agus go bhféadfadh siad a bheith costasach. 

Tá sé níos éasca, dá bhrí sin, earráidí riaracháin agus lochtanna nós imeachta a phlé fiú más é an toradh deiridh ceart bunúsach a bhaint amach don saoránach, cibé acu ar thithíocht, ar chosaint shóisialta, ar chúram sláinte, nó ar shochar éigin eile a chuireann ar chumas an tsaoránaigh déileáil leis an mbealach a bhí beartaithe leis an Dearbhú Uilechoiteann.

Ar ndóigh, tá an chuid is mó de na saincheisteanna sin a luaitear díreach faoi inniúlacht an Bhallstáit agus ní faoi inniúlacht an Aontais. Tá cáilíocht dhifriúil ag na gearáin a fhaighim go minic maidir le trédhearcacht, teimhneacht an bhealaigh ina ndéantar reachtaíocht an Aontais a fhoirmliú agus a chinneadh, líomhaintí maidir le coinbhleachtaí leasa, cothroime nós imeachta in imscrúduithe um shárú an Aontais, roinnt saincheisteanna eiticiúla agus raon ábhar eile lena n-áirítear líomhaintí maidir le sáruithe ar Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh.

Ach cé gur cosúil go mbaintear cuid de na saincheisteanna sin ó ábhair imní laethúla na saoránach, téann siad i gcroílár shaol gach duine againn fós ar bhealaí nach bhfuil soiléir i gcónaí. I ndáil leis sin, trí Líonra na nOmbudsman Eorpach a bhfuil sé d’onóir agam cathaoirleacht a dhéanamh air, tá comhghleacaithe na mBallstát rannpháirteach i roinnt de na hábhair sin chun oibriú le chéile chun beart a dhéanamh ar son shaoránaigh uile an Aontais agus chun dea-chleachtas a roinnt go hidirnáisiúnta.

D’oibríomar le chéile mar shampla chun imscrúdú a dhéanamh ar an gcaoi a gcaitheann gníomhaireacht teorann seachtraí an Aontais Frontex agus riaracháin na mBallstát le hiarrthóirí tearmainn ar theip orthu agus iad á n-eitilt ar ais chuig tríú tíortha. D’oibrigh mé freisin le roinnt comhghleacaithe de chuid Líonra an Ombudsman chun a chinntiú nach dtagann úsáid árachais creidmheasa onnmhairiúcháin chun infheistíochtaí a chosaint i dtíortha a mheastar a bheith éagobhsaí salach ar oibleagáidí maidir le cearta an duine faoi chonarthaí an Aontais.

Ach cé go bhfuil rún soiléir maidir le cearta an duine ag an dá shaincheist sin, tá mo chomhghleacaithe rannpháirteach freisin i saincheist na trédhearcachta brústocaireachta laistigh den Aontas agus de na Ballstáit, mar is léir go bhféadfadh sé go ndiúltófaí cearta an duine ar deireadh mar thoradh ar bhrústocaireacht trí leasanna dílsithe a ghníomhaíonn i gcoinne leas an phobail maidir le hábhair a bhaineann leis an gcomhshaol, leis an tsláinte phoiblí, leis an ngeilleagar digiteach, le réimse leathan cúrsaí beartais.

Creidim gur cheart aon easpa trédhearcachta maidir le tionchar a imirt ar an mbeartas poiblí – agus lena n-áirítear ábhair amhail coinbhleachtaí leasa agus an doras imrothlach idir an earnáil phoiblí agus an earnáil phríobháideach – a mheas sa 21ú ^haois mar shaincheist a bhaineann le cearta an duine fiú mura mbreathnaítear uirthi riamh tríd an bpriosma sin.

Tá sé tábhachtach breathnú ar an nasc, mar shampla, idir an bhrústocaireacht a dhéanann tionscal an tobac sa Bhruiséil agus na tionchair dhomhanda dheiridh ar an tsláinte nó na naisc idir cleachtais bhrústocaireachta agus cleachtais thionscal na ngluaisteán i ndáil le hastaíochtaí díobhálacha díosail sa chomhshaol a cheilt, ar astaíochtaí iad a mbíonn tionchar acu ar an tsláinte phoiblí sa deireadh. D’fhéadfadh impleachtaí do chearta an duine a bheith ag an mbrústocaireacht i ndáil le rialáil baincéireachta agus airgeadais freisin.

Is áit i bhfad níos idirnasctha é an domhan ná mar a bhí sé i 1945. Is minic a bhíonn tionchar neamhbheartaithe agus uaireanta gan choinne ag cinntí a dhéantar sa Bhruiséil, i Washington, ar fud an domhain.

Chuidigh cinntí chun baincéireacht a dhírialáil sna Stáit Aontaithe le géarchéim bhaincéireachta 2008 a rinne damáiste do shaol a lán daoine ar an mór-roinn seo freisin.  Ach bhí ról ag bainc na hEorpa freisin, ag infheistiú i margadh tithíochta leochaileach na Stát Aontaithe agus ar an gcaoi sin lúb riosca trasatlantach a chruthú a tháinig ar ais ar dhá thaobh an aigéin agus go deimhin ar fud an domhain, a bhfuil a éifeachtaí fós á imirt amach go polaitiúil, go sóisialta agus go heacnamaíoch.

Is cinnte go mbeidh iarmhairtí ag aisiompú roinnt beartas athraithe aeráide faoi riarachán reatha na SA in áiteanna eile ar domhan. Mar thoradh ar an athrú aeráide, tá díghrádú comhshaoil agus talmhaíochta ann a chuireann iallach ar dhaoine dul ar imirce, rud a chruthaíonn brúnna sóisialta agus polaitiúla atá róshoiléir dúinn anois.  Agus níl aon duine againn imdhíonach. 

B'fhéidir go gceapaimid gur beag baint atá ag staid an phobail feirmeoireachta i dtír i mbéal forbartha a bhfuil iallach uirthi dul ar imirce mar gheall ar an athrú aeráide leis na daoine sin againne sa domhan forbartha.  Ach nuair a spreagann acmhainní ganna agus imirce corraíl shibhialta agus cos ar bolg stáit - agus dá bhrí sin níos mó imirce - agus nuair a chuireann an imirce sin teannas polaitiúil inár gcuid den domhan, ansin tá an ciorcal críochnaithe agus ní féidir le haon duine againn éalú ó na hiarmhairtí.

Tá sé tábhachtach, dá bhrí sin, go síneann an idirnascacht seo chuig na líonraí sin a chuireann cearta an duine chun cinn agus go bhfoghlaimímid go léir conas páirt a ghlacadh sna poncanna idir drochchinntí a dhéantar i gcuid amháin den domhan agus na torthaí a mbíonn tionchar acu ar chodanna eile sa deireadh.

Rinne m’oifig imscrúduithe ar chomhaontuithe trádála idir an tAontas agus áiteanna eile ar domhan, ag féachaint lena chinntiú nach mbeidh tionchar ag cinntí trádála den sórt sin ar chearta daonna daoine in áiteanna atá i bhfad ón mBruiséil. Ar an gcaoi chéanna, chinntíomar go dtabharfaí deis chomhionann do dhaoine óga atá fostaithe mar intéirnigh sa tSeirbhís Eorpach Gníomhaíochta Seachtraí rochtain a fháil ar na deiseanna sin trí íocaíocht a fháil agus gan titim taobh thiar dá gcomhghleacaithe atá faoi phribhléid cheana féin, agus prionsabal an Chonartha maidir le neamh-idirdhealú á agairt chun ár gcás a lua.

Mar Ombudsmain déanaimid iarracht ár ról a imirt chun a chinntiú go gcuireann riarachán an saoránach chun tosaigh agus i gcroílár a chuid oibre agus a dhualgais agus go bhfuil soiléireacht idir éilimh leas an phobail agus leasanna príobháideacha daoine eile. Tá pobal uilechoiteann na nOmbudsman bródúil as an ról atá aige maidir le leanúint de bheith ag tabhairt beatha do Dhearbhú Uilechoiteann Chearta an Duine.