Καλησπέρα σε όλους και επιτρέψτε μου πρώτα να πω πόσο χαίρομαι που βρίσκομαι σε αυτό το όμορφο πανεπιστήμιο στην όμορφη Βουδαπέστη και ευχαριστώ τον Πρέσβη Kelly και την Ιρλανδική Πρεσβεία για την πρόσκληση, καθώς και τον Πρόεδρο Ignatieff και το Πανεπιστήμιο της Κεντρικής Ευρώπης για τη φιλοξενία της εκδήλωσης.

Δεν έχω καμία αρμοδιότητα για τα πανεπιστήμια στα κράτη μέλη, αλλά γνωρίζω ότι όταν γραφτεί η ιστορία αυτής της περιόδου, θα συμπεριληφθεί αυτό που ο Πρόεδρος έχει αποκαλέσει «μικρή τοπική δυσκολία» σας. Σας εύχομαι καλή επιτυχία και αναγνωρίζω την αξία και την πρόκληση αυτού που κάνετε ως ζωτικό μέρος της δημοκρατικής υποδομής.

Θέλω να μοιραστώ πρώτα έναν σύντομο προσωπικό προβληματισμό, ως Ιρλανδή, σχετικά με τη δική μου στάση απέναντι στην Ένωση, δεδομένης της τρέχουσας εστίασης στον εθνικισμό, τον εθνικισμό και ιδίως τους ισχυρισμούς ότι το ασφαλέστερο μέρος που μπορεί να βρίσκεται κάθε πολίτης είναι στην αγκαλιά του κράτους του.

Η Ιρλανδία προσχώρησε στην ΕΟΚ το 1973. Υπό τον όρο της προσχώρησης ήταν η κατάργηση της εργατικής νομοθεσίας που εισήγαγε ενεργά διακρίσεις εις βάρος των γυναικών, συμπεριλαμβανομένης, κυρίως, της απαγόρευσης των γυναικών που εργάζονται στη δημόσια υπηρεσία για το γάμο. Η απαγόρευση άρθηκε το 1973 και το 1975, η ιρλανδική κυβέρνηση αναγκάστηκε επίσης να εφαρμόσει μια ισότητα στην απασχόληση που είχε προσπαθήσει να καθυστερήσει.

Δεκαεννέα εβδομήντα πέντε ήταν επίσης η χρονιά που εγκατέλειψα το σχολείο και ήταν αυτή η παρέμβαση μιας εξωτερικής δύναμης στην εσωτερική πολιτική της χώρας μου που απελευθέρωσε τη γενιά μου των Ιρλανδών γυναικών. Όταν το δικό μου κράτος δεν θα με προστάτευε, οι απρόσωποι γραφειοκράτες των Βρυξελλών κινήθηκαν για να το κάνουν. Δεν θα βρισκόμουν εδώ σήμερα αν η Ένωση δεν είχε ξεκινήσει αυτή την πολιτιστική αλλαγή γύρω από τη θέση των γυναικών στη δημόσια σφαίρα.

Εκτιμώ την ιρλανδική ταυτότητα και ιθαγένειά μου, αλλά έχω πλήρη επίγνωση της αξίας της ιθαγένειας μιας ένωσης —ατελές ναι— αλλά αυτό επιδιώκει να επιβάλει κλασικές αξίες ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε κράτη που δεν επιθυμούν να το πράξουν μόνα τους.

Η χώρα μου εκείνη την εποχή ήταν βαθιά συντηρητική και οι ευκαιρίες ζωής για τις γυναίκες ήταν περιορισμένες. Η ιδιότητα του μέλους της Ένωσης μας έφερε σε έναν κόσμο που δεν μας έβλεπε - όπως μας έβλεπε το κράτος μας - ως δεύτερη κατηγορία. Ποτέ δεν έχασα ούτε την ευγνωμοσύνη μου ούτε τη θλίψη μου για όλες τις γυναίκες που γεννήθηκαν πολύ νωρίς για να επωφεληθούν.

Και έτσι τώρα, ως Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής, ο ρόλος μου είναι να συνεχίσω να διασφαλίζω ότι τα θεσμικά και λοιπά όργανα και οι οργανισμοί της Ένωσης εξακολουθούν να επιτελούν αυτό το έργο —να προασπίζω αυτές τις θεμελιώδεις αξίες της Συνθήκης στον τρόπο με τον οποίο επιτελούν το έργο τους.

Ο Διαμεσολαβητής είναι ουσιαστικά ένας θεσμός ήπιας ισχύος που δραστηριοποιείται στον τομέα του γενικού διοικητικού δικαίου, αλλά ειδικότερα στον τομέα της «δικαιοσύνης». Τα μικρά παιδιά κατανοούν ενστικτωδώς τη «δικαιοσύνη» χωρίς κατ’ ανάγκη να είναι σε θέση να την ορίσουν πλήρως. Το ίδιο ισχύει και για τον Διαμεσολαβητή όταν μια πράξη παραβιάζει —στην περίπτωση της ΕΕ— τις αρχές της Συνθήκης για τη δικαιοσύνη, την ισότητα και το κράτος δικαίου.

Οι πολίτες έχουν το δικαίωμα βάσει της Συνθήκης να υποβάλλουν καταγγελία στον Διαμεσολαβητή και όλα τα θεσμικά όργανα και οι οργανισμοί της ΕΕ εμπίπτουν στην αρμοδιότητά μου. Το γραφείο δημιουργήθηκε παράλληλα με τη δημιουργία της ιθαγένειας της ΕΕ το 1992 με όλα τα δικαιώματα που απορρέουν από αυτό.

Οι καταγγελίες προέρχονται από ιδιώτες, από την κοινωνία των πολιτών, από επιχειρήσεις, από υπαλλήλους της ΕΕ, από εκλεγμένους αντιπροσώπους.

Η συντριπτική πλειονότητα των συστάσεών μου γίνονται δεκτές και έχω γενικά απεριόριστη πρόσβαση σε σχετικούς φακέλους και έγγραφα της ΕΕ. Πολύ συχνά, η κύρωση είναι η ίδια η έρευνα.

Οι καταγγελίες κυμαίνονται από απλές διοικητικές παραλείψεις έως καταγγελίες για συγκρούσεις συμφερόντων, παραβιάσεις του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, παράλειψη ανάληψης δράσης σε υποθέσεις παράβασης, διαδικασίες παρενόχλησης, διαφορές σχετικά με συμβάσεις και επιχορηγήσεις, διαφάνεια της νομοθετικής διαδικασίας, μεταξύ άλλων.

Οι Βρυξέλλες είναι πλέον ένα παγκόσμιο κέντρο άσκησης πίεσης και πολλές καταγγελίες αφορούν τον επηρεασμό της νομοθεσίας της ΕΕ. Η περιστρεφόμενη πόρτα μεταξύ της διοίκησης της ΕΕ και των παγκόσμιων εταιρειών που επηρεάζονται από τη ρύθμιση της ΕΕ είναι ενεργή και η προσπάθεια προστασίας του δημόσιου συμφέροντος από την εμπορία δικτύων προσώπων που κατέχουν εμπιστευτικές πληροφορίες είναι μια πτυχή του έργου μου.

Μια γερμανική εφημερίδα περιέγραψε πρόσφατα τη δουλειά μου ως την πιο δύσκολη στην ΕΕ. Δεν είναι, αλλά η αναφορά αντικατοπτρίζει την πρόκληση ευαίσθητων υποθέσεων, όπως ο αμφιλεγόμενος διορισμός πέρυσι του Γενικού Γραμματέα της Επιτροπής και η απάντηση της Επιτροπής λίγα χρόνια νωρίτερα στην απόφαση του πρώην Προέδρου της Επιτροπής Barroso να αποδεχθεί μια θέση με την τράπεζα Goldman Sachs.

Η πρώτη περίπτωση ήταν αμφιλεγόμενη επειδή η διαδικασία διορισμού επέκτεινε τις παραμέτρους του νόμου, η δεύτερη λόγω του ρόλου που είχε διαδραματίσει η Goldman Sachs στις οικονομικές κρίσεις και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.

Και οι δύο υποθέσεις αφορούσαν ουσιαστικά τη σχέση μεταξύ ορισμένων αποφάσεων που ελήφθησαν στις Βρυξέλλες και αρνητικών αποτελεσμάτων αλλού — όπως η παροχή στους ευρωσκεπτικιστές της ευκαιρίας να επιτεθούν στην ΕΕ, κάτι που έπραξαν αμέσως. Είναι δύσκολο για την ΕΕ να επικρίνει τα κράτη μέλη για δεοντολογικές παραβιάσεις εάν δεν υιοθετήσει η ίδια τα υψηλότερα πρότυπα.

Ως Διαμεσολαβητής, έχω μια ευρεία προοπτική για την ΕΕ, και ιδίως από τη σκοπιά του πολίτη της ΕΕ που γνωρίζει, ως εκ τούτου, το πολυσυζητημένο χάσμα μεταξύ της ΕΕ των Βρυξελλών και της ΕΕ που πολλοί πολίτες βλέπουν.

Το χάσμα έχει γίνει κλισέ της Ένωσης, αλλά καθώς πλησιάζουμε στις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αυτόν τον μήνα, την εκλογή νέου Προέδρου της Επιτροπής για να αντικαταστήσει τον Ζαν Κλοντ Γιούνκερ, τον διορισμό νέας Επιτροπής και νέου Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για να αντικαταστήσει τον Ντόναλντ Τουσκ, αξίζει να αναρωτηθούμε τι βλέπουν οι πολίτες όταν βλέπουν την Ευρώπη.

Κρίνοντας από πρόσφατες δημοσκοπήσεις, φαίνεται ότι τους αρέσει αυτό που βλέπουν. Η στήριξη για την ένταξη στην ΕΕ βρίσκεται σε ιστορικά υψηλό επίπεδο και καμία άλλη χώρα δεν φαίνεται να πλησιάζει την πόρτα εξόδου, γεγονός που υποδηλώνει ότι το Brexit έχει εδραιώσει αντί να διασπάσει τη συνοχή της ΕΕ.

Αλλά ενώ τα στοιχεία είναι θετικά, δεν αποκαλύπτουν τις εσωτερικές εντάσεις μεταξύ της θεσμικής ΕΕ και των κρατών μελών που δοκιμάζουν τους όρους αυτής της συμμετοχής.  Είναι δυνατόν ταυτόχρονα να εκτιμηθεί η ιδιότητα του μέλους της ΕΕ, αλλά να απορριφθούν τμήματα της σύμβασης που τη στηρίζει.

Αυτό που μετρούν οι δημοσκοπήσεις είναι συχνά μια συναισθηματική απάντηση στην ΕΕ και συχνά καθορίζεται από την εγχώρια πολιτική και όχι από την πολιτική της ΕΕ.

Πολλοί άνθρωποι δεν θα μπορούσαν να ενδιαφέρονται λιγότερο για τον μηχανισμό της ΕΕ αυτόν καθαυτόν, σπάνια εσωτερικεύοντας αυτό που θεωρούν ως αφαίρεση. Δεν ξυπνούν το πρωί ανησυχώντας για τη θεσμική ισορροπία των Βρυξελλών ή για το αν ένας νέος φάκελος κινείται αργά ή γρήγορα μέσω της μηχανής της «επιτροπολογίας». 

Η αισθητή σύνδεση μεταξύ της ζωής τους και των αποφάσεων που λαμβάνονται σε επίπεδο ΕΕ είναι περιορισμένη, επομένως, όταν οι Βρυξέλλες —με τη μορφή κρίσης— τραβούν την προσοχή τους, η συναισθηματική αντίδραση σε εκείνη τη στιγμή είναι αυτή που διαμορφώνει τη σκέψη τους και όχι μια άποψη που βασίζεται σε χρόνια ενεργού προσοχής.

Η τελευταία δημοσκόπηση του Ευρωβαρόμετρου, για παράδειγμα, δείχνει σημαντική μείωση της γενικής ανησυχίας των πολιτών για τη μετανάστευση και την τρομοκρατία σε σύγκριση με τα έτη 2015 και 2016, την πτώση που υποψιάζομαι ότι οφείλεται ουσιαστικά στις εικόνες. 

Εικόνες μεταναστών και προσφύγων που φθάνουν στον σιδηροδρομικό σταθμό της Βουδαπέστης δεν υπάρχουν πλέον, ούτε ανθρώπων που προσπαθούν να κόψουν συρματοπλέγματα καθώς προσπαθούν να διασχίσουν χερσαία σύνορα προς την ΕΕ, ούτε έχουμε δει πρόσφατες εικόνες των νεκρών παιδιών αυτών των προσφύγων που ξεβράστηκαν στις παραλίες της Μεσογείου.

Έξω από τα μάτια, έξω από το μυαλό, αν και η πολιτική ρητορική συνεχίζει να γεμίζει το κενό που άφησαν οι πραγματικοί μετανάστες, τροφοδοτώντας έτσι λαϊκιστικές ατζέντες.

Αλλά αυτές οι εικόνες ήταν ακόμα φρέσκες το 2016, όταν διεξήχθη το δημοψήφισμα για το Brexit. Πραγματοποιήθηκε επίσης μόλις τρεις μήνες μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στις Βρυξέλλες, επτά μήνες μετά τη σφαγή του Bataclan στο Παρίσι και περίπου 18 μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση στο γραφείο Charlie Hebdo στο Παρίσι.

Οι σύγχρονες τεχνολογίες των μέσων ενημέρωσης μας επιτρέπουν τώρα να παρακολουθούμε αυτά τα γεγονότα με πρωτοφανή αμεσότητα, ακόμη και σε πραγματικό χρόνο, καταστρέφοντας τη συναισθηματική, προστατευτική απόσταση μιας προ-ψηφιακής εποχής.

Έτσι, εκείνη την ημέρα του Ιουνίου, όταν το Ηνωμένο Βασίλειο ψήφισε υπέρ της αποχώρησης, η ΕΕ δεν πρόβαλλε ένα μέρος ηρεμίας, ελέγχου, αλλά μάλλον χάους και θανάτου —μια προβολή που εκμεταλλεύτηκαν επιδέξια οι υποστηρικτές της αποχώρησης. Μέσα σε ένα χρόνο, τα μέγιστα επίπεδα ανησυχίας είχαν ήδη αρχίσει να μειώνονται. Τι θα γινόταν αν γινόταν τότε το δημοψήφισμα;

Αλλά οι εικόνες του χαοτικού εκτοπισμού δεν εξαφανίστηκαν επειδή οι πρόσφυγες και οι μετανάστες αποφάσισαν να παραμείνουν στη Συρία, άλλαξαν επειδή η αντίδραση του κοινού σε αυτές τις εικόνες ανάγκασε μια πολιτική αντίδραση, και κυρίως τη συμφωνία που έγινε από την ΕΕ με την Τουρκία.

Αυτό υποτίθεται ότι θα επέτρεπε την ταχεία επιστροφή όσων δεν έλαβαν άσυλο με αντάλλαγμα χρήματα, θεωρήσεις και επανεκκίνηση των ενταξιακών συνομιλιών —μια συμφωνία που περιγράφεται ως απώλεια γεωπολιτικής παρθενίας από την ΕΕ ή ως εξισορρόπηση της «ηθικής της πεποίθησης» με την «ηθική της ευθύνης», διάκριση που αποδίδεται στον Max Weber.

Στην περίπτωση αυτή, δεν ήταν απαραίτητο οι πολίτες της ΕΕ να γνωρίζουν τίποτα σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας της ΕΕ, τους τριμερείς διαλόγους και την επιτροπολογία ή τη διαφορά μεταξύ του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Το μόνο που έπρεπε να κάνουν εν μέρει ήταν να εκφράσουν εσωτερικά μια αυξανόμενη προτίμηση για ευρωσκεπτικιστικά κόμματα και το χάσμα μεταξύ του πολίτη και των Βρυξελλών εξαφανίστηκε μαγικά.

Πράγματι, όταν εξήγησε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τη μάλλον ηθικά άβολη συμφωνία της Τουρκίας, ο Donald Tusk μίλησε για τους κινδύνους «του θριάμβου του λαϊκισμού και του εξτρεμισμού» εάν δεν ληφθούν τέτοια μέτρα.

Ωστόσο, τρία χρόνια αργότερα, ο πιθανός «θρίαμβος του λαϊκισμού και του εξτρεμισμού» δεν έχει ακόμη εξαφανιστεί με τις επικείμενες εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να θεωρούνται δοκιμασία της λαϊκιστικής δύναμης. 

Η ισπανική ιδιαιτερότητα έληξε τον περασμένο μήνα, όταν η πρώτη ακροδεξιά ομάδα εδώ και αρκετές δεκαετίες κέρδισε έδαφος στην ισπανική εθνική πολιτική, αν και η αναζωπύρωση της κεντροαριστεράς έτεινε να παραβλέπεται.

Η λαϊκιστική τάση είναι αδιαμφισβήτητη, χαρακτηρίζοντας είτε αυξημένη υποστήριξη για τα λαϊκιστικά κόμματα είτε για έναν πατέρα της εθνικής φιγούρας, υποσχόμενη προστασία από εξωτερικές και κακόβουλες δυνάμεις.

Όλοι μοιράζονται την ικανότητα να μεταδίδουν ένα εντυπωσιακά σαφές και απλό μήνυμα με το σύνθημα του Brexit «Πάρτε πίσω τον έλεγχο» αναμφισβήτητα το πιο ισχυρό.

Όπως σημείωσε ο Πρόεδρος Ignatieff, σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο όπου οι ακραίες χώρες όπως η Κίνα αυξάνονται παγκοσμίως, όπου η αυτοματοποίηση προκαλεί πανικό στην απασχόληση, η αισθητή απουσία ελέγχου στη ζωή των ανθρώπων είναι το εξαιρετικά εκμεταλλεύσιμο κόκκινο νήμα που διατρέχει το λαϊκιστικό κίνημα.

Ο Donald Trump επιδεικνύει ιδιαίτερη μεγαλοφυΐα όσον αφορά την ικανότητά του να το διαισθάνεται αυτό και να γεμίζει το κενό του πανικού με λέξεις και πράξεις που μιμούνται την ενσυναίσθηση και τονίζω τη λέξη «μίμηση».

Ο λαϊκισμός περιλαμβάνει επίσης τον επαναπροσδιορισμό του παρελθόντος, την επανέκδοση συχνά ελαφρώς γνωστής ιστορίας. Πρόκειται για ένα πολιτικό τέχνασμα που δεν περιορίζεται στους λαϊκιστές, αλλά η ικανότητά του να διαμορφώνει μετατοπίσεις της κοινής γνώμης εκτιμάται ιδιαίτερα από αυτούς.

Σχετικά με τη λαϊκιστική έλξη του ρομαντικού παρελθόντος, ο Αμερικανός ιστορικός και πολιτικός επιστήμονας, Mark Lilla, υποστηρίζει: «Όπου άλλοι βλέπουν τον ποταμό του χρόνου να ρέει όπως πάντα, ο αντιδραστικός βλέπει τα συντρίμμια του παραδείσου να παρασύρονται πέρα από τα μάτια του». Μια τέτοια φιγούρα εμψυχώνεται από «τη μαχητικότητα της νοσταλγίας του».

Αλλά θα ήταν λάθος να σκεφτούμε ότι ο λαϊκισμός είναι απλά νοσταλγία και αμφισβητήσιμοι ισχυρισμοί της ιστορίας. Οι λαϊκιστές στην εξουσία συχνά κάνουν δημοφιλή πράγματα.

Μια νεαρή φίλη είπε πρόσφατα ότι η μητέρα της —η οποία αντιτίθεται στο λαϊκιστικό κόμμα που βρίσκεται επί του παρόντος στην εξουσία στη χώρα της— είχε ενοχές, καθώς, σύμφωνα με έναν νέο νόμο, διαπίστωσε ότι θα μπορούσε να συνταξιοδοτηθεί αρκετά χρόνια νωρίτερα από ό, τι είχε σκεφτεί.

Ακόμη και ο Ντόναλντ Τραμπ γνωρίζει ότι το τσίρκο πρέπει να συνδυαστεί με το ψωμί της οικονομικής ευημερίας και των θέσεων εργασίας. Το κόλπο για τους λαϊκιστές είναι να διασφαλίσουν ότι η δημόσια υποστήριξη για λαϊκές πράξεις ξεπερνά την απέχθεια για τις παράλληλες επιθέσεις κατά καιρούς στις δημοκρατικές αξίες και τις αξίες των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Όλο και περισσότερο βλέπουμε επίσης τη λαϊκιστική πόλωση των ζητημάτων που θα πρέπει να είναι κοινού ενδιαφέροντος, όπως η κλιματική κατάρρευση, σαν η κλιματική καταστροφή να είναι κατά κάποιο τρόπο πολιτικά επιλεκτική.

Η άνοδος της ρητορικής του προστατευτισμού, του απομονωτισμού και του εθνικισμού έχει επίσης –λογικά– οδηγήσει σε αυξημένη ανοχή της ξενοφοβίας, του ρατσισμού, της ισλαμοφοβίας, του αντισημιτισμού. Αυτό που νομίζαμε ότι ήταν μια οριστική απόρριψη αυτών των φοβιών και των ισλαμισμών δεν είναι η περίπτωση.

Οι απειλές για τη φιλελεύθερη δημοκρατία, που βασίζεται στο κράτος δικαίου, είναι προφανείς. Η δημοκρατία σπάνια εξαφανίζεται εν μία νυκτί, αλλά μάλλον με λεπτή και αργή φθορά και συχνά με το πρόσχημα της προστασίας της εθνικής κυριαρχίας ή ακόμη και της ίδιας της δημοκρατίας. Οι δημοκρατικοί θεσμοί —τα μέσα ενημέρωσης, τα δικαστήρια, τα πανεπιστήμια— οι θεσμοί που παρέχουν το δημοκρατικό έρμα ελέγχων και ισορροπιών δαιμονοποιούνται πλέον ως «εχθροί του λαού».

Πώς θα εξελιχθούν όλα αυτά στις ευρωεκλογές; Θα περιοριστεί ο λαϊκισμός; Πώς θα διαμορφωθεί η ίδια η ΕΕ από τις πολιτικές προτιμήσεις των ψηφοφόρων που δεν γνωρίζουν πάντα τον αντίκτυπο των ψήφων τους.

Επί του παρόντος, τα κεντρώα κόμματα του ΕΛΚ και των Σοσιαλιστών προβλέπεται συλλογικά να χάσουν κάποιο έδαφος και μπορεί να χρειαστούν την υποστήριξη των Φιλελευθέρων και των Πρασίνων για να προωθήσουν τις ατζέντες.

Οι ευρωσκεπτικιστικές ομάδες θα μπορούσαν να αποτελέσουν την τέταρτη μεγαλύτερη κοινοβουλευτική ομάδα, αν και ο βαθμός στον οποίο μπορούν να βρουν ένα βιώσιμο και συνεκτικό πρόγραμμα είναι ασαφής. Ο κατακερματισμός είναι πιθανός.

Το ενοχλητικό —και ιδίως για τον Γάλλο Πρόεδρο Macron, τον ηγέτη της ΕΕ που έχει εκφράσει τη μεγαλύτερη ανησυχία για το παρατεταμένο χρονικό διάστημα του Ηνωμένου Βασιλείου στην Ένωση— είναι ότι το Ηνωμένο Βασίλειο θα αμφισβητήσει τώρα, σχεδόν σίγουρα, τις εκλογές.

Τα φιλοευρωπαϊκά κόμματα στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι διχασμένα, ενώ το νέο κόμμα του Nigel Farage για το Brexit επιτυγχάνει με το απλό μήνυμά του για «προδοσία από τις ελίτ».  Και τα δύο κεντρώα κόμματα έχασαν σημαντικές έδρες στις τοπικές εκλογές της περασμένης εβδομάδας στο Ηνωμένο Βασίλειο και το Brexit φαίνεται τόσο δυσεπίλυτο όσο ποτέ.  Πώς θα επηρεάσει το εγχώριο χάος αυτού του ουσιαστικά υβριδικού πλέον κράτους μέλους τον βραχυπρόθεσμο έως μεσοπρόθεσμο σχεδιασμό για την ΕΕ;

Ο αντίκτυπος για τους πολίτες στις επιλογές που θα γίνουν φέτος θα εξαρτηθεί επίσης από το αν πολλοί εξακολουθούν να θεωρούν τις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο άσχετες ή αν θα συμμετάσχουν ενεργά και, ως εκ τούτου, θα έχουν ουσιαστικό λόγο στη μελλοντική διαμόρφωση της Ένωσης.

Στο έργο μου προσπάθησα να επισημάνω την αδυναμία να δοθούν στους πολίτες τα κατάλληλα εργαλεία για να συμμετάσχουν με αυτόν τον τρόπο μέσω της έλλειψης διαφάνειας στη λήψη αποφάσεων σε επίπεδο Συμβουλίου —όπου οι εθνικές κυβερνήσεις εξετάζουν νέους νόμους.

Υποστήριξα —σε μια έκθεση που εγκρίθηκε με συντριπτική πλειοψηφία από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο— ότι, εάν οι απλοί πολίτες δεν έχουν τη δυνατότητα να δουν τι πραγματικά συμβαίνει στις Βρυξέλλες —τον ρόλο που διαδραματίζουν όχι οι γραφειοκράτες αλλά οι ίδιοι οι βουλευτές του ΕΚ και οι υπουργοί τους— αυτό το κενό κατανόησης μπορεί να συνεχίσει να τροφοδοτεί μια ατζέντα εχθρική προς τη συνέχιση της ύπαρξης της ίδιας της ΕΕ. 

Οι εκλογικές δημοσκοπήσεις δείχνουν χαμηλά επίπεδα ευαισθητοποίησης.  Η διαδικασία των spitzenkandidaten (κορυφαίων υποψηφίων), σύμφωνα με την οποία ο υποψήφιος που μπορεί να σχηματίσει πλειοψηφία στο κοινοβούλιο καθίσταται η κοινοβουλευτική επιλογή για τον Πρόεδρο της Επιτροπής, συνεχίζεται, αλλά δυστυχώς εξακολουθεί να είναι απίθανο πολλοί ψηφοφόροι να γνωρίζουν τη σχέση μεταξύ της ψήφου τους και της εκλογής του Προέδρου της Επιτροπής.

Η Επιτροπή και το Κοινοβούλιο υπέβαλαν μια απλή πρόταση: να τοποθετηθεί το λογότυπο του κόμματος της ΕΕ δίπλα στο λογότυπο του εθνικού κόμματος στα ψηφοδέλτια για τις εκλογές, αλλά πολλές εθνικές κυβερνήσεις δεν ενθουσιάστηκαν.

Η ευαισθητοποίηση των πολιτών είναι, αναμφισβήτητα, μια δεκαετία πίσω. Η επιλογή του Προέδρου της Επιτροπής έχει συνέπειες που απορρέουν από τα κτίρια της Επιτροπής στις Βρυξέλλες μέχρι τις μικρότερες πόλεις και χωριά κάθε κράτους μέλους, αλλά πόσοι πολίτες γνωρίζουν;

Οι εκλογές θα είναι σχετικές, ωστόσο, επειδή τα λαϊκιστικά κόμματα θα σφραγίσουν αυτή τη συνάφεια σε αυτά, χρησιμοποιώντας τη νίκη εκεί ως μόχλευση στην εγχώρια αγορά. Η νίκη ενός βρετανικού αντιευρωπαϊκού κόμματος στις ευρωεκλογές του 2014, ώθησε τον Ντέιβιντ Κάμερον να διεξαγάγει δημοψήφισμα δύο χρόνια αργότερα. Το δεξιό κόμμα AfD της Γερμανίας εισήλθε επίσης στην εθνική πολιτική μέσω των επιδόσεών του στις ευρωεκλογές του 2014.

Το αποτέλεσμα για τους υποψηφίους του Προέδρου Macron μπορεί επίσης να επηρεάσει την εσωτερική πολιτική της Γαλλίας. Η πραγματική εξουσία του Κοινοβουλίου έχει αυξηθεί σημαντικά, αλλά οι εκλογές του εξακολουθούν μερικές φορές να θεωρούνται αντιπροσωπευτικές, να χρησιμοποιούνται για ακούσιους σκοπούς και με ακούσιες συνέπειες.

Ωστόσο, παρ’ όλα αυτά, η ΕΕ εξακολουθεί να προχωρεί, να χαράσσει στρατηγικές για την κλιματική κατάρρευση, την άνοδο της Κίνας, την ψηφιακή οικονομία, την εξημέρωση των τεχνολογικών κολοσσών, την πιθανή περαιτέρω διεύρυνση, την απρόβλεπτη ικανότητα της σημερινής κυβέρνησης των ΗΠΑ και το μέλλον της εργασίας και της απασχόλησης ενόψει της αυξανόμενης αυτοματοποίησης.

Υπάρχει ανακούφιση από το γεγονός ότι οι κρίσεις των τελευταίων ετών δεν έχουν οδηγήσει στα καταστροφικά αποτελέσματα που φοβόμαστε, αλλά έχουν αλλάξει παρόλα αυτά την ΕΕ.

Σε ένα νέο βιβλίο, ο πρώην ανώτερος αξιωματούχος του Συμβουλίου Luuk van Middelaar εξετάζει πώς αυτό που αποκαλεί αυτοσχεδιαστική πολιτική αυτού του θεσμού βοήθησε στον έλεγχο της χρηματοπιστωτικής κρίσης, της ελληνικής κρίσης ,, της μεταναστευτικής κρίσης και μέχρι στιγμής της κρίσης του Brexit. 

Το μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα είναι ασαφές, αλλά κάθε μία από αυτές τις κρίσεις χαρακτηριζόταν από πτυχές του λαϊκισμού, από ηθικές προκλήσεις για την θεσμική και πολιτική ηγεσία της ΕΕ. Οι πράξεις και οι δεοντολογικοί συμβιβασμοί που σφυρηλατήθηκαν τα τελευταία χρόνια εξακολουθούν να φαίνονται «υπεύθυνοι» όταν η ιστορία έρχεται να κρίνει;

Υπάρχει κάποια ενοχή, ναι, για τον αντίκτυπο της πολιτικής λιτότητας, με τις προεκλογικές υποσχέσεις τώρα να «βάζουν τους ανθρώπους μπροστά από την πολιτική», μια παραδοχή ότι ο πολίτης συχνά αγνοήθηκε όταν επρόκειτο για την «αυτοσχεδιαστική πολιτική» των ετών της κρίσης, ανοίγοντας μια πόρτα για τους λαϊκιστές.

Όπως και οι περισσότεροι από εσάς, παρατήρησα την ελληνική κρίση από απόσταση και κατανόησα σε ένα επίπεδο τον πόνο που πολλοί άνθρωποι πέρασαν. Κάποιοι ήρθαν σε μένα, αναρωτώμενοι πώς θα μπορούσαν να διαμαρτυρηθούν για την Τρόικα, τους φορείς εφαρμογής του προγράμματος στις χώρες που επλήγησαν περισσότερο από την οικονομική κρίση, συμπεριλαμβανομένης της Ιρλανδίας. Έπρεπε να τους πω ότι, καθώς η Τρόικα δεν ήταν καθεαυτή μια πρωτοβουλία της ΕΕ, δεν μπορούσε να λογοδοτήσει. Αυτό ήταν άλλο ένα δώρο για τους λαϊκιστές.

Αλλά νομίζω ότι κατάλαβα πόσο υπέφερε ο ελληνικός λαός μόνο όταν διάβασα έναν λογαριασμό από μια Ιρλανδή συγγραφέα για την επείγουσα παραμονή του πατέρα της σε ελληνικό νοσοκομείο κατά τη διάρκεια της κρίσης. Μίλησε για οικογένειες που πρέπει να δωρίσουν οι ίδιες αίμα, που πρέπει να παρέχουν τις δικές τους προμήθειες βασικών αναγκών, για νοσοκόμες που πρέπει να αγοράσουν με τα δικά τους γάντια χρημάτων για τον έλεγχο των λοιμώξεων. Αδύνατον να πιστέψουμε ότι αυτό συνέβαινε σε ένα σύγχρονο κράτος της ΕΕ.

Μίλησα νωρίτερα για τη δική μου διαρκή ερωτική σχέση με την ΕΕ, αλλά αυτό ήταν τότε και το πραγματικό καθήκον της ΕΕ είναι να συνεχίσει να αναπαράγει αυτή τη μετασχηματιστική στιγμή στις ζωές των 18χρονων του 2019 και μετέπειτα.

Ως Διαμεσολαβητής, διαπιστώνω σε καθημερινή βάση τις προσπάθειες που καταβάλλονται για τον σκοπό αυτό, το σε μεγάλο βαθμό αόρατο έργο των δημοσίων υπαλλήλων της ΕΕ και των θεσμικών ηγετών τους. Τον επόμενο μήνα, θα έχω το πολύ ευτυχές καθήκον στις Βρυξέλλες να παρουσιάσω τα βραβεία του Διαμεσολαβητή για τη χρηστή διοίκηση σε αναγνώριση αυτού του έργου.

Είναι πράγματι μια ατελής Ένωση, αλλά η ΕΕ εξακολουθεί να έχει μια σπουδαία ιστορία να διηγηθεί και δεν θα πρέπει να αφήσει μια διαστρεβλωμένη διήγηση σε άλλους.  Πρέπει συνεχώς να δείχνει ότι, στην καλύτερη περίπτωση, η ΕΕ δεν καταργεί τις προστασίες και τα οφέλη του κράτους μέλους, αλλά μάλλον τα προσθέτει σε αυτά. Οι πράξεις λοιπόν ενός ανθρώπινου και αξιόπιστου φίλου, και ποτέ εκείνες ενός τεχνοκράτη, ανιδιοτελούς, ξένου.