Szanowny Panie Prezydencie,

Szanowny Panie Ministrze Prezydencji!

Szanowny Panie Przewodniczący Rządu Regionalnego Madery!

Szanowny Panie Przewodniczący Zgromadzenia Regionalnego Madery!

Komisarz ds. upamiętnienia 40. rocznicy przystąpienia Portugalii do Unii Europejskiej,

Komisarz ds. upamiętnienia 50-lecia autonomii,

Szanowni Państwo,

To dla mnie zaszczyt, jako portugalskiego i europejskiego rzecznika praw obywatelskich, podzielić się z Państwem tym symbolicznym momentem, w którym obchodzimy 40. rocznicę przystąpienia Portugalii do Unii Europejskiej i 50. rocznicę autonomii Madery.

Uroczystości zawsze zachęcają nas do spojrzenia na przebytą drogę. Za to, kim byliśmy. Ale zachęcają nas również do refleksji nad wartościami, które umożliwiły tę drogę. I za to, kim jesteśmy. Na Maderze trudno znaleźć bardziej inspirujący symbol tych wartości niż motto Infante D. Henrique: Talent od bien faire - chęć zrobienia dobrze.

Istnieją wyrażenia, które opierają się czasowi. Nie dlatego, że są wyryte w kamieniu, ale dlatego, że wyrażają coś, co pozostaje prawdziwe z pokolenia na pokolenie. Motto księcia Henryka Żeglarza jest jednym z nich. Wieki później nadal wyraża w sposób godny podziwu to, co inspiruje służbę publiczną, odpowiedzialność i zaangażowanie na rzecz dobra wspólnego.

Jest to również waluta szczególnie korzystna dla Madery.

To właśnie pod wpływem impetu Infante archipelag ten wszedł do historii Europy. I właśnie stąd, z tego spotkania lądu i oceanu, zostało potwierdzone jedno z najbardziej niezwykłych portugalskich powołań: Umiejętność patrzenia na horyzont nie jako na ograniczenie, ale jako zaproszenie.

Daty, które dziś świętujemy, zachęcają nas właśnie do spojrzenia na obraną drogę.

Pięćdziesiąt lat autonomii Madery. Czterdzieści lat po przystąpieniu Portugalii do Unii Europejskiej.

Są to odrębne kamienie milowe, ale połączone tą samą ideą: Ufność w zdolność ludzi i społeczności do budowania własnej przyszłości.

To właśnie ci ludzie, te wspólnoty, wybrali autonomię w 1976 r. i akcesję w 1986 r. Zrobili to w wolności i demokracji. Wolność, którą wzmacnia autonomia. Demokracja, którą pogłębia Europa.

Pięćdziesiąt lat autonomii oznacza afirmację, odpowiedzialność i rozwój. Reprezentują one zdolność regionu wyspiarskiego do przekształcania wyzwań w możliwości, zachowania własnej tożsamości przy jednoczesnym zwiększeniu jego wkładu w sprawy krajowe i europejskie jako całość.

Autonomia, bardziej niż rzeczywistość instytucjonalna, jest teraz częścią historii przeżywanej przez pokolenia Maderyjczyków, którzy pomogli zbudować bardziej zamożny region, bardziej dynamiczny i bardziej otwarty na świat. Region, który przybliża Europę do Atlantyku.

Czterdzieści lat pobytu Portugalii w Unii Europejskiej to historia uzupełniająca: wolny i demokratyczny wybór uczestnictwa we wspólnym projekcie opartym na pokoju, solidarności i praworządności.

Wybór, który zjednoczył narody, stworzył możliwości i pokazał, że współpraca zawsze będzie silniejsza niż podział.

Jako Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich mam przywilej codziennego obserwowania szczególnie ludzkiego wymiaru tej wspólnej konstrukcji. Dzięki obawom, oczekiwaniom i skargom, które pojawiają się w moim biurze, spotykam wymagających obywateli, którzy są uważni i głęboko oddani wartościom europejskim.

To doświadczenie stale przypomina mi, że Unia Europejska to nie tylko zbiór instytucji czy traktatów. Jest to przede wszystkim wspólnota obywateli, którzy oczekują, że będą wysłuchani, szanowani i traktowani sprawiedliwie. I to właśnie to żądanie sprawia, że obietnica europejska jest żywa i aktualna.

Madera zajmuje wyjątkowe miejsce w tej historii.

Portugalski, atlantycki i europejski region pokazuje nam, że tożsamość i integracja nie są pojęciami przeciwstawnymi. Przeciwnie: Wzmacniają się nawzajem.

Pokazuje nam, że można być głęboko wiernym swoim korzeniom, a jednocześnie uczestniczyć w szerszym projekcie. Ta przynależność nie umniejsza tożsamości, ale ją powiększa.

Być może dlatego Madera tak dobrze symbolizuje jedną z wielkich lekcji europejskiego budownictwa.

Unia Europejska zrodziła się z odwagi, by wyobrazić sobie coś, co jeszcze nie istniało. Odwaga, by zamienić stare granice w miejsca spotkań. Odwaga zastąpienia logiki siły siłą dialogu. Odwaga, by wierzyć, że różne narody mogą wspólnie budować wspólne przeznaczenie.

Ta odwaga jest nadal potrzebna.

Żyjemy w trudnych czasach, charakteryzujących się szybkimi zmianami, niepewnością i wyzwaniami, z którymi żaden kraj nie poradzi sobie sam. I właśnie w tych chwilach pamiętamy o znaczeniu zaufania.

Przez całą moją kadencję nauczyłem się, że zaufanie obywateli nie rodzi się z doskonałości, której nikt nie osiąga. Rodzi się z uczciwości, powagi podjętych zobowiązań i spójności między słowami i czynami. A ta postawa jest więcej niż osiągalna: jest pożądany.

To zaufanie leży u podstaw instytucji demokratycznych. To właśnie to zaufanie przybliża obywateli do Europy. I to właśnie to zaufanie pozwala przekształcić różnorodność w jedność, a różnicę we współpracę.

Zaufanie rodzi się przede wszystkim wtedy, gdy istnieje prawdziwa wola czynienia dobra.

Chęć służenia, słuchania i budowania rozwiązań, które stawiają ludzi w centrum uwagi.

Dlatego motto Infante D. Henrique pozostaje tak aktualne.

Bo nie mówi tylko o przeszłości. Mówi o postawie wobec przyszłości.

Mówi o determinacji, by iść naprzód, nawet jeśli horyzont nie jest jeszcze w pełni określony.

Mówi o ambicji lepszego działania, lepszego służenia i lepszego budowania.

Mówi też o nadziei.

Nadzieja na Europę, która nadal wierzy w siłę współpracy.

Nadzieja w społecznościach takich jak ta, które każdego dnia pokazują, że tożsamość może współistnieć z otwartością i że Atlantyk może być pomostem między narodami, a nie odległością między nimi.

I nadzieja dla obywateli, których żądanie, uczestnictwo i poczucie sprawiedliwości nadal nadają sens projektowi europejskiemu.

50 lat autonomii. Czterdzieści lat integracji europejskiej.

Są to daty, które zachęcają nas do świętowania tego, co zostało osiągnięte, ale także do odnowienia odpowiedzialności za to, co jeszcze zostanie zbudowane.

Zróbmy to zainspirowani tym prostym i potężnym mottem, które przeszło przez wieki, nie tracąc przy tym aktualności:

Chęć robienia dobrze.

Zawsze. Dla wszystkich.

Dziękuję bardzo. I bardzo dziękuję Maderze, że wciąż przypomina nam, że szersze horyzonty często zaczynają się na wyspie.