Għeżież kollegi,

L-ewwel nett, grazzi talli stedintni. Ninsab onorat u kuntent ħafna li ninsab hawn, minħabba r-rwol importanti ta' dan il-Grupp ta' Ħidma fil-ħidma tal-Uffiċċju tiegħi.

Dan jagħmel l-iskambju tal-lum partikolarment siewi. Fil-ftit minuti li ġejjin, essenzjalment se nkopri tliet punti: joħroġ li l-Uffiċċju tiegħi jittratta dwar il-ħidma tal-Kunsill – li ħafna minnhom, naf, huma diskussi hawnhekk; it-trasparenza b’mod aktar wiesa’; u l-ħtieġa li jiġi riformat ir-Regolament 1049.

Imbagħad inkun kuntent li nieħu l-mistoqsijiet tiegħek.

L-Ombudsman Ewropew inħoloq bit-Trattat ta' Maastricht u issa ilu jopera għal aktar minn tletin sena. Il-kompitu tiegħu huwa li jindirizza l-amministrazzjoni ħażina fil-ħidma tal-istituzzjonijiet, il-korpi, l-uffiċċji u l-aġenziji tal-Unjoni.

Matul dawk it-tliet deċennji, l-Unjoni laħqet kważi kull qasam tal-ħajja taċ-ċittadini – mid-difiża u l-politika diġitali sal-klima u l-migrazzjoni. L-ilmenti li nirċievu jirriflettu dik l-evoluzzjoni. Dawn juru kif taħdem l-amministrazzjoni tal-UE hekk kif tassumi kull responsabbiltà ġdida u, fl-istess ħin, kif jirreaġixxu ċ-ċittadini.

Meta ħadt il-kariga tiegħi fl-2025, stabbilejt żewġ prijoritajiet li huma partikolarment rilevanti għar-raġuni għaliex ninsab hawn illum.

L-ewwel wieħed huwa li nsaħħu r-relazzjonijiet ta’ ħidma tagħna mal-istituzzjonijiet tal-UE, sabiex l-ilmenti jiġu solvuti malajr u b’mod ġust, u l-prattika tajba tinfirex. It-tieni huwa li nantiċipaw kif Unjoni li qed tinbidel se taffettwa l-ħidma tagħna, u li nikkontribwixxu għad-dibattitu dwar il-prinċipji li għandhom jiggwidaw l-amministrazzjoni tagħha.

It-trasparenza – u r-regoli li jagħtuha effett – huma fil-qalba tat-tnejn li huma.

Ippermettuli nibda bl-ilmenti li l-Uffiċċju tiegħi jittratta fir-rigward tal-Kunsill.

Mill-bidu tal-2025, irċevejna 20 ilment kontra l-Kunsill u ftaħna 8 inkjesti. Kif tafu, il-biċċa l-kbira ta’ dawn l-inkjesti jappartjenu għal kwistjonijiet ta’ trasparenza, b’mod partikolari każijiet ta’ aċċess pubbliku li tiddiskuti f’dan il-Grupp ta’ Ħidma.

Każijiet reċenti ta' aċċess pubbliku jirriflettu l-kwistjonijiet sensittivi ħafna li l-Kunsill qed jittratta, pereżempju l-Faċilità Ewropea għall-Paċi. Każ wieħed li għadu għaddej jikkonċerna r-rifjut tal-Kunsill li jiżvela 14-il dokument li fihom il-minuti tal-laqgħa tal-grupp ta' ħidma dwar l-Afrika.  L-eċċezzjonijiet invokati mill-Kunsill f'dan l-aħħar każ jappartjenu għas-sigurtà pubblika u r-relazzjonijiet internazzjonali u għal nofs id-dokumenti, għal kwistjonijiet ta' difiża u militari.

Iżda, tabilħaqq, ngħid li l-maġġoranza tikkonċerna l-aċċess pubbliku għal dokumenti leġiżlattivi, fejn huwa mistenni biss li japplikaw l-ogħla standards ta’ trasparenza.

Ta’ min isemmi żewġ każijiet tal-passat: waħda relatata mal-Att dwar is-Swieq Diġitali (DMA) u l-oħra mal-Att dwar is-Servizzi Diġitali (DSA).

Fl-ewwel wieħed, network ta’ ġurnalisti fittex aċċess għall-kummenti u l-mistoqsijiet inizjali tal-Istati Membri dwar il-proposta leġiżlattiva rigward id-DMA. Il-Kunsill irrifjuta l-aċċess, billi argumenta li l-iżvelar idgħajjef serjament il-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet tiegħu.

Fit-tieni, mezz tal-media talab skambji bejn is-servizz legali tal-Kunsill, il-gruppi ta’ ħidma interni tiegħu, u l-Kummissjoni Ewropea kemm fir-rigward tad-DMA kif ukoll tad-DSA. Hawnhekk, il-Kunsill invoka eċċezzjonijiet relatati ma’ parir legali, proċedimenti futuri tal-qorti, u l-proċess tat-teħid ta’ deċiżjonijiet li għaddej tiegħu.

Fiż-żewġ każijiet, l-Uffiċċju tiegħi sab li l-Kunsill ma weriex biżżejjed kif l-iżvelar jagħmel ħsara serja lill-interessi protetti, filwaqt li enfasizza li l-aċċess pubbliku f’waqtu għad-dokumenti leġiżlattivi huwa kruċjali għaċ-ċittadini biex jeżerċitaw id-dritt tagħhom ibbażat fuq it-trattat li jipparteċipaw fil-ħajja demokratika tal-UE.

Filwaqt li l-Kunsill fl-aħħar mill-aħħar ta aċċess, iż-żmien li ħa kien ifisser li d-dokumenti ma kinux għadhom utli għall-involviment pubbliku u, għalhekk, l-Uffiċċju tiegħi kkonferma s-sejba tiegħu ta’ amministrazzjoni ħażina.

F’inkjesta fuq inizjattiva proprja tal-2023 dwar kif il-Kunsill jittratta talbiet għal aċċess pubbliku għal dokumenti leġiżlattivi, sibna li filwaqt li l-Kunsill jiżvela għadd kbir ta’ dokumenti leġiżlattivi, l-eċċezzjonijiet spiss jiġu applikati b’mod wiesa’ wisq, mingħajr ma tiġi pprovduta – kif tirrikjedi l-ġurisprudenza tal-Qrati tal-UE – evidenza konkreta tar-riskji li d-divulgazzjoni tkun tinvolvi. Kif tafu, il-Qorti hija partikolarment eżiġenti fuq dan il-front.

Dwar dan, ninsab kuntent li ngħid li l-Kunsill irreaġixxa b'mod pożittiv u kostruttiv, anke jekk ma indirizzax is-suġġerimenti kollha tagħna. Huwa partikolarment inkoraġġanti li l-Kunsill iċċirkola d-deċiżjoni tal-Ombudsman lid-delegazzjonijiet kollha u lid-dipartimenti kollha tas-Segretarjat Ġenerali tiegħu. Ninnota wkoll b’interess l-isforzi tal-Kunsill biex itejjeb it-trasparenza proattiva tiegħu, b’mod partikolari d-deċiżjoni tiegħu li jagħmel aktar dokumenti leġiżlattivi disponibbli għall-pubbliku maċ-ċirkolazzjoni. L-approċċ għat-tisħiħ tat-trasparenza leġiżlattiva approvat mill-COREPER fl-2020 kien pass sinifikanti ’l quddiem u naturalment jien interessat li nisma’ kwalunkwe inizjattiva aktar reċenti.

Madankollu, meta nħares ’il quddiem, nistenna li l-ilmenti jkomplu fi tliet oqsma: dokumenti leġiżlattivi mmarkati bħala LIMITE filwaqt li d-diskussjonijiet għadhom għaddejjin; reġistrazzjoni jew divulgazzjoni inadegwati tal-pożizzjonijiet tal-Istati Membri; u n-nuqqas ta' trasparenza tat-trilogi.

Fir-rigward ta’ dan l-aħħar punt, bħalissa qed neżamina lment dwar redazzjonijiet fid-dokumenti tat-trilogu relatati mad-Direttiva proposta dwar l-Asserzjonijiet Ekoloġiċi.

Naħseb li lkoll nistgħu naqblu li l-iskrutinju demokratiku jitlob standards għoljin ta’ trasparenza. Iċ-ċittadini għandhom ikunu kapaċi jifhmu l-pożizzjonijiet li jieħdu l-gvernijiet tagħhom bħala koleġiżlaturi fil-livell tal-Unjoni.

Fl-istess ħin, nirrikonoxxi li n-negozjati jeħtieġu spazju. Kull proċedura leġiżlattiva għandha d-dinamika tagħha stess, imsawra mis-settur ikkonċernat u minn bilanċi ta’ interess usa’. It-teħid ta’ deċiżjonijiet effettiv jeħtieġ grad ta’ flessibbiltà.

Madankollu, meta ċ-ċittadini jkunu jafu x’jiddefendu l-gvernijiet tagħhom fil-Kunsill, huma jagħmlu aktar milli jsegwu l-Unjoni – huma jieħdu sehem fiha.

It-trasparenza mhijiex inċidentali għat-teħid tad-deċiżjonijiet. Hija parti integrali minnha, kif jeħtieġ il-prinċipju demokratiku.

Huwa preċiżament għal din ir-raġuni li l-iżviluppi pożittivi jistħoqqilhom li jiġu enfasizzati.

Kont kuntenta ħafna li t-Tracker interistituzzjonali tal-Liġi tal-UE – proġett konġunt tal-Kunsill, tal-Parlament, u tal-Kummissjoni – irċieva l-premju Eċċellenza fl-Amministrazzjoni Miftuħa fil-Premju tal-2026 tal-Uffiċċju tiegħi għal Amministrazzjoni Tajba. F’post wieħed, turi liċ-ċittadini fejn tinsab kull proposta skont il-proċedura leġiżlattiva ordinarja, jekk u meta jkunu saru t-trilogi, u liema dokumenti huma disponibbli mit-tliet istituzzjonijiet kollha.

Nilqa’ wkoll ir-rieda tal-Kunsill li jinvolvi ruħu fis-sejbiet tagħna. Dalwaqt se nirrapporta lill-Parlament Ewropew li, fis-segwitu tiegħu tal-2025, il-Kunsill aċċetta 100 % tas-suġġerimenti tal-Uffiċċju tiegħi.

Dan huwa importanti – u mhux biss għall-effettività tal-Uffiċċju tiegħi. Meta istituzzjoni taġixxi fuq sejba, turi liċ-ċittadini li nstemgħu: li l-problema tagħhom ġiet mifhuma, u li l-amministrazzjoni hija lesta li tikkoreġi t-triq u tadatta għall-aspettattivi u d-drittijiet tagħhom.

Ilment huwa att ta’ fiduċja – fl-Ombudsman, iżda aktar u aktar fis-sistema kollha kemm hi.

Ħafna minn dak li ddeskrivejt s'issa jaqa 'għal aspettattiva sempliċi u kważi ovvja. Meta jittieħdu deċiżjonijiet importanti, il-pubbliku jrid ikun jaf min kien fuq il-mejda, liema evidenza ġiet ikkunsidrata, u f’isem min. It-trasparenza tiżgura li l-liġi ssir mhux biss għaċ-ċittadini iżda, kemm jista’ jkun, magħhom. Dan huwa dak li fl-aħħar mill-aħħar jagħti lit-tfassil tal-liġijiet il-leġittimità tiegħu.

Fil-biċċa l-kbira, nemmen li l-istituzzjonijiet tal-UE jagħmlu xogħol tajjeb biex jipprovdu liċ-ċittadini b’informazzjoni. Iżda s-sistema stabbilita fl-2001 qed turi xquq – u dawk ix-xquq qed jikbru.

Ir-Regolament 1049 inkiteb għal dinja ta’ fajls tal-karti u arkivji fiżiċi. Illum, in-negozjati jistgħu jsiru permezz ta’ messaġġ testwali; il-governanza timxi fuq flussi tad-data li ma jħallu l-ebda traċċa tal-karti; u xi deċiżjonijiet huma saħansitra msawra minn algoritmi. M'hemm l-ebda tmur lura għall-karta.

Għalhekk, il-mistoqsija hija jekk qafas mibni kwart ta’ seklu ilu għadux jista’ jipprovdi responsabbiltà f’era diġitali.

Matul is-snin, il-Qorti tal-Ġustizzja tal-UE u l-Ombudsman Ewropew żviluppaw korp sostanzjali ta’ ġurisprudenza u “ombudsprudence” – li jestendi test leġiżlattiv prediġitali biex jaqbel mar-realtajiet attwali: minn dak li jgħodd bħala “dokument” sa fejn jinsabu l-limiti ta’ kull eċċezzjoni.

Il-ġimgħa li għaddiet, f’Seminar Interistituzzjonali dwar l-Aċċess Pubbliku għad-Dokumenti ospitat mill-Kunsill, rappreżentanti mill-amministrazzjoni kollha tal-UE semgħu mħallef tal-Qorti Ġenerali u nispjega kif il-każijiet li jiġu quddiemna jagħtu sustanza lid-dispożizzjonijiet tar-Regolament.

Ir-Regolament wera li huwa reżiljenti. Iżda r-reżiljenza mhijiex l-istess bħall-effettività. Tliet problemi jispikkaw.

L-ewwel waħda hija ċ-ċarezza. Is-sistema hija nieqsa minnha – kemm għaċ-ċittadini kif ukoll għall-istituzzjonijiet. It-talbiet spiss jiġu ttrattati mil-lenti tal-ġestjoni tar-riskju. Iċ-ċittadini jridu jiċċitaw is-sentenzi tal-qorti, is-sejbiet tal-Ombudsman u l-linji gwida interni – li xi drabi jinbidlu – sempliċiment biex iressqu l-każ tagħhom. Ħadd ma għandu bżonn isir espert fid-dritt tal-UE biex jikseb dokument li huwa intitolat li jara – u lanqas ma għandu jkun imġiegħel jilmenta mal-Uffiċċju tiegħi jew imur il-Qorti Ġenerali, li jista’ jkun rotot eżiġenti u kumplessi.

It-tieni huwa l-użu ta’ eċċezzjonijiet. Dawn jeżistu għal raġunijiet tajbin, u Unjoni li għexet minħabba l-kriżi finanzjarja, il-pressjonijiet tal-migrazzjoni, pandemija, u issa l-gwerra fil-qrib għandha interessi reali li tipproteġi. Iżda l-eċċezzjonijiet spiss jinqraw b’mod wiesa’ wisq, abbażi ta’ raġunament vag u astratt – inklużi argumenti li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ċaħdet, bħar-riskju ta’ pressjoni esterna jew interpretazzjoni ħażina pubblika.

U t-tielet huwa ż-żmien. In-nies issa jistennew informazzjoni meta jmissu buttuna. Sa sitt ġimgħat għal talba inizjali, u sa sitta oħra għal applikazzjoni konfermatorja, huma perjodi ta’ żmien li ħafna ċittadini sempliċiment ma jistgħux jifhmu. U madankollu xi istituzzjonijiet għandhom problemi reali biex jaderixxu ma’ dawk l-iskedi ta’ żmien, u xi drabi jaqbżuhom b’xhur, jekk mhux b’snin.

Neħtieġu regoli aktar ċari, aktar kompluti u aktar moderni – regoli li jirriflettu t-teknoloġija tal-lum u kif fil-fatt jittieħdu d-deċiżjonijiet, u li jiżguraw li t-trasparenza proattiva titwettaq bis-sħiħ, u titwettaq fil-ħin. Iċ-ċarezza u l-prevedibbiltà legali jaqdu liċ-ċittadini. Huma jservu wkoll lil dawk li japplikaw ir-regoli – inkluż dan il-Grupp ta’ Ħidma.

Naf li xi wħud isibuha bi tqila biex jerġgħu jiftħu r-Regolament. Xi wħud jibżgħu li dan jista’ jwassal għal obbligi akbar; oħrajn jibżgħu minn sistema inqas trasparenti minn dik tal-lum. Dan it-tħassib huwa komprensibbli. Iżda huma jissottovalutaw l-ispiża dejjem tikber tal-locus standi.

Madankollu, nemmen li wasal iż-żmien għal dan id-dibattitu. M'għandniex nibżgħu minnha. Għandna nħaddnu l-opportunità li nibnu qafas ta’ trasparenza aħjar – wieħed biċ-ċittadini u d-dritt tagħhom li jkunu jafu fiċ-ċentru tiegħu.

Qabel ma nagħlaq, kelma dwar in-Netwerk Ewropew tal-Ombudsman. L-Uffiċċju tiegħi mhuwiex waħdu fil-promozzjoni ta’ amministrazzjoni tajba madwar l-Unjoni Ewropea.

L-ombudsmen nazzjonali u reġjonali għandhom rwol essenzjali f’kull wieħed mill-Istati Membri tiegħek, u t-tisħiħ tal-kooperazzjoni tagħna permezz tan-Network huwa wieħed mill-prijoritajiet tiegħi.

Hekk kif in-Network jimmarka t-30 anniversarju tiegħu din is-sena, se nippubblikaw rapport dwar tliet deċennji ta’ ħidma konġunta għal amministrazzjoni tajba madwar l-Unjoni. Dan juri li l-ombudsmen, għalkemm ma jistgħux joħorġu deċiżjonijiet vinkolanti, għenu biex jiġi żgurat ir-rispett għad-drittijiet u d-dmirijiet skont il-liġi tal-UE – billi intervjenew fl-ispettru sħiħ tagħha u wrew kif issawwar direttament il-ħajja ta’ kuljum taċ-ċittadini.

Sinjuri,

Nara l-laqgħa tal-lum bħala opportunità biex nibnu fuq kultura ta' kooperazzjoni miftuħa, trasparenti u prammatika bejn il-Kunsill u l-Uffiċċju tiegħi.

Fl-aħħar mill-aħħar, it-trasparenza tikkonċerna aktar minn dokumenti, proċeduri jew regoli. Hija dwar il-fiduċja – u dwar l-iżgurar li ċ-ċittadini jkunu jistgħu jaraw kif jittieħdu d-deċiżjonijiet li jaffettwaw ħajjithom.

Nittama li nistgħu nkomplu naħdmu flimkien biex insaħħu dik il-fiduċja, u nibnu qafas ta’ trasparenza li jissodisfa r-realtajiet tal-lum filwaqt li nżommu liċ-ċittadini u d-dritt tagħhom li jkunu jafu fiċ-ċentru tiegħu.

Nistenna bil-ħerqa l-mistoqsijiet tiegħek u d-diskussjoni.

Grazzi.