Αγαπητοί συνάδελφοι,

Πρώτα απ 'όλα, σας ευχαριστώ που με προσκαλέσατε. Έχω την τιμή και την ιδιαίτερη χαρά να βρίσκομαι εδώ, δεδομένου του σημαντικού ρόλου αυτής της ομάδας εργασίας στο έργο του Γραφείου μου.

Αυτό καθιστά ιδιαίτερα πολύτιμη τη σημερινή ανταλλαγή απόψεων. Στα επόμενα λεπτά, θα καλύψω ουσιαστικά τρία σημεία: θέματα με τα οποία ασχολείται το Γραφείο μου όσον αφορά τις εργασίες του Συμβουλίου – πολλά από τα οποία, γνωρίζω, συζητούνται εδώ· ευρύτερη διαφάνεια· και την ανάγκη μεταρρύθμισης του κανονισμού 1049.

Στη συνέχεια, θα χαρώ να απαντήσω στις ερωτήσεις σας.

Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής δημιουργήθηκε με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ και λειτουργεί εδώ και περισσότερα από τριάντα χρόνια. Καθήκον του είναι η αντιμετώπιση της κακοδιοίκησης στο έργο των θεσμικών και λοιπών οργάνων και οργανισμών της Ένωσης.

Κατά τη διάρκεια αυτών των τριών δεκαετιών, η Ένωση έχει φτάσει σχεδόν σε κάθε τομέα της ζωής των πολιτών — από την άμυνα και την ψηφιακή πολιτική έως το κλίμα και τη μετανάστευση. Οι καταγγελίες που λαμβάνουμε αντικατοπτρίζουν αυτή την εξέλιξη. Δείχνουν πώς λειτουργεί η διοίκηση της ΕΕ καθώς αναλαμβάνει κάθε νέα ευθύνη και, ταυτόχρονα, πώς αντιδρούν οι πολίτες.

Όταν ανέλαβα τα καθήκοντά μου το 2025, έθεσα δύο προτεραιότητες που είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τον λόγο για τον οποίο βρίσκομαι σήμερα εδώ.

Το πρώτο είναι να ενισχύσουμε τις σχέσεις εργασίας μας με τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, ώστε οι καταγγελίες να επιλύονται γρήγορα και δίκαια και να διαδίδονται οι ορθές πρακτικές. Το δεύτερο είναι να προβλέψουμε τον τρόπο με τον οποίο μια μεταβαλλόμενη Ένωση θα επηρεάσει το έργο μας και να συμβάλουμε στη συζήτηση σχετικά με τις αρχές που θα πρέπει να καθοδηγούν τη διοίκησή της.

Η διαφάνεια —και οι κανόνες που την εφαρμόζουν— βρίσκονται στο επίκεντρο και των δύο.

Επιτρέψτε μου να ξεκινήσω με τις καταγγελίες με τις οποίες ασχολείται το Γραφείο μου σε σχέση με το Συμβούλιο.

Από τις αρχές του 2025, έχουμε λάβει 20 καταγγελίες κατά του Συμβουλίου και κινήσαμε 8 έρευνες. Όπως γνωρίζετε, οι περισσότερες από αυτές τις έρευνες αφορούν θέματα διαφάνειας, ιδίως υποθέσεις πρόσβασης του κοινού τις οποίες συζητάτε στο πλαίσιο της παρούσας ομάδας εργασίας.

Οι πρόσφατες υποθέσεις πρόσβασης του κοινού αντικατοπτρίζουν τα πολύ ευαίσθητα ζητήματα με τα οποία ασχολείται το Συμβούλιο, για παράδειγμα τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό για την Ειρήνη. Μια υπόθεση που βρίσκεται σε εξέλιξη αφορά την άρνηση του Συμβουλίου να δημοσιοποιήσει 14 έγγραφα που περιέχουν πρακτικά συνεδριάσεων της Ομάδας «Αφρική».  Οι εξαιρέσεις που επικαλείται το Συμβούλιο στην τελευταία αυτή περίπτωση αφορούν τη δημόσια ασφάλεια και τις διεθνείς σχέσεις και για το ήμισυ των εγγράφων, την άμυνα και τα στρατιωτικά θέματα.

Αλλά, πράγματι, θα έλεγα ότι η πλειοψηφία αφορά την πρόσβαση του κοινού στα νομοθετικά έγγραφα, όπου μόνο αναμένεται ότι θα ισχύουν τα υψηλότερα πρότυπα διαφάνειας.

Αξίζει να αναφερθούν δύο προηγούμενες περιπτώσεις: η μία σχετίζεται με την πράξη για τις ψηφιακές αγορές και η άλλη με την πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες.

Στην πρώτη, ένα δίκτυο δημοσιογράφων ζήτησε πρόσβαση στις αρχικές παρατηρήσεις και ερωτήσεις των κρατών μελών σχετικά με τη νομοθετική πρόταση όσον αφορά την πράξη για τις ψηφιακές αγορές. Το Συμβούλιο αρνήθηκε την πρόσβαση, υποστηρίζοντας ότι η δημοσιοποίηση θα υπονόμευε σοβαρά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

Στη δεύτερη, ένα μέσο ενημέρωσης ζήτησε ανταλλαγές μεταξύ της νομικής υπηρεσίας του Συμβουλίου, των εσωτερικών ομάδων εργασίας του και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όσον αφορά τόσο την πράξη για τις ψηφιακές αγορές όσο και την πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες. Εν προκειμένω, το Συμβούλιο επικαλέστηκε εξαιρέσεις που σχετίζονται με νομικές συμβουλές, μελλοντικές δικαστικές διαδικασίες και την εν εξελίξει διαδικασία λήψης αποφάσεων.

Και στις δύο περιπτώσεις, το Γραφείο μου διαπίστωσε ότι το Συμβούλιο δεν απέδειξε επαρκώς τον τρόπο με τον οποίο η δημοσιοποίηση θα έβλαπτε σοβαρά τα προστατευόμενα συμφέροντα, τονίζοντας ότι η έγκαιρη πρόσβαση του κοινού σε νομοθετικά έγγραφα είναι ζωτικής σημασίας για την άσκηση από τους πολίτες του βασιζόμενου στις Συνθήκες δικαιώματός τους να συμμετέχουν στον δημοκρατικό βίο της ΕΕ.

Ενώ το Συμβούλιο τελικά χορήγησε πρόσβαση, ο χρόνος που χρειάστηκε σήμαινε ότι τα έγγραφα δεν ήταν πλέον χρήσιμα για τη συμμετοχή του κοινού και, ως εκ τούτου, το Γραφείο μου επιβεβαίωσε τη διαπίστωσή του για κακοδιοίκηση.

Σε αυτεπάγγελτη έρευνα του 2023 σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο το Συμβούλιο χειρίζεται αιτήματα πρόσβασης του κοινού σε νομοθετικά έγγραφα, διαπιστώσαμε ότι, ενώ το Συμβούλιο δημοσιοποιεί μεγάλο αριθμό νομοθετικών εγγράφων, οι εξαιρέσεις συχνά εφαρμόζονται υπερβολικά ευρέως, χωρίς να παρέχονται —όπως απαιτεί η νομολογία των δικαστηρίων της ΕΕ— συγκεκριμένα αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με τους κινδύνους που θα συνεπαγόταν η δημοσιοποίηση. Όπως γνωρίζετε, το Δικαστήριο είναι ιδιαίτερα απαιτητικό σε αυτό το μέτωπο.

Ως προς αυτό, είμαι στην ευχάριστη θέση να πω ότι το Συμβούλιο αντέδρασε με θετικό και εποικοδομητικό τρόπο, ακόμη και αν δεν εξέτασε όλες τις προτάσεις μας. Είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικό το γεγονός ότι το Συμβούλιο διαβίβασε την απόφαση του Διαμεσολαβητή σε όλες τις αντιπροσωπείες και σε όλες τις υπηρεσίες της Γενικής Γραμματείας του. Σημειώνω επίσης με ενδιαφέρον τις προσπάθειες του Συμβουλίου να βελτιώσει την προορατική του διαφάνεια, ιδίως την απόφασή του να δημοσιοποιήσει περαιτέρω νομοθετικά έγγραφα μόλις κυκλοφορήσουν. Η προσέγγιση για την ενίσχυση της νομοθετικής διαφάνειας που εγκρίθηκε από την ΕΜΑ το 2020 ήταν ένα σημαντικό βήμα προόδου και φυσικά με ενδιαφέρει να ακούσω τυχόν πιο πρόσφατες πρωτοβουλίες.

Όσον αφορά το μέλλον, ωστόσο, αναμένω ότι οι καταγγελίες θα συνεχιστούν σε τρεις τομείς: νομοθετικά έγγραφα που φέρουν την ένδειξη LIMITE ενόσω οι συζητήσεις βρίσκονται σε εξέλιξη· ανεπαρκής καταγραφή ή δημοσιοποίηση των θέσεων των κρατών μελών· και η έλλειψη διαφάνειας των τριμερών διαλόγων.

Όσον αφορά αυτό το τελευταίο σημείο, εξετάζω επί του παρόντος μια καταγγελία σχετικά με απαλοιφές σε έγγραφα τριμερούς διαλόγου που σχετίζονται με την προτεινόμενη οδηγία για τους οικολογικούς ισχυρισμούς.

Νομίζω ότι όλοι μπορούμε να συμφωνήσουμε ότι ο δημοκρατικός έλεγχος απαιτεί υψηλά πρότυπα διαφάνειας. Οι πολίτες θα πρέπει να είναι σε θέση να κατανοούν τις θέσεις που λαμβάνουν οι κυβερνήσεις τους ως συννομοθέτες σε επίπεδο Ένωσης.

Ταυτόχρονα, αναγνωρίζω ότι οι διαπραγματεύσεις χρειάζονται χώρο. Κάθε νομοθετική διαδικασία έχει τη δική της δυναμική, η οποία διαμορφώνεται από τον οικείο τομέα και από ευρύτερες ισορροπίες συμφερόντων. Η αποτελεσματική λήψη αποφάσεων απαιτεί έναν βαθμό ευελιξίας.

Ωστόσο, όταν οι πολίτες γνωρίζουν τι υπερασπίζονται οι κυβερνήσεις τους στο Συμβούλιο, κάνουν περισσότερα από το να ακολουθούν την Ένωση – συμμετέχουν σε αυτήν.

Η διαφάνεια δεν είναι παρεπόμενη της λήψης αποφάσεων. Αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της, όπως απαιτεί η δημοκρατική αρχή.

Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίο αξίζει να επισημανθούν οι θετικές εξελίξεις.

Χάρηκα ιδιαίτερα που το διοργανικό EU Law Tracker —ένα κοινό έργο του Συμβουλίου, του Κοινοβουλίου και της Επιτροπής— έλαβε το βραβείο αριστείας στην ανοικτή διοίκηση στο βραβείο χρηστής διοίκησης του Γραφείου μου για το 2026. Σε ένα σημείο, δείχνει στους πολίτες πού βρίσκεται κάθε πρόταση στο πλαίσιο της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας, αν και πότε έχουν πραγματοποιηθεί τριμερείς διάλογοι και ποια έγγραφα είναι διαθέσιμα και από τα τρία θεσμικά όργανα.

Χαιρετίζω επίσης την προθυμία του Συμβουλίου να συνεργαστεί με τα πορίσματά μας. Σύντομα θα υποβάλω έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ότι, στη συνέχεια που έδωσε το 2025, το Συμβούλιο αποδέχθηκε το 100 % των προτάσεων της Υπηρεσίας μου.

Αυτό έχει σημασία – και όχι μόνο για την αποτελεσματικότητα του Γραφείου μου. Όταν ένα θεσμικό όργανο ενεργεί βάσει πορίσματος, δείχνει στους πολίτες ότι έχουν ακουστεί: ότι το πρόβλημά τους έχει γίνει κατανοητό και ότι η διοίκηση είναι πρόθυμη να διορθώσει την πορεία και να προσαρμοστεί στις προσδοκίες και τα δικαιώματά τους.

Η καταγγελία αποτελεί πράξη εμπιστοσύνης – στον Διαμεσολαβητή, αλλά ακόμη περισσότερο στο σύστημα στο σύνολό του.

Πολλά από αυτά που έχω περιγράψει μέχρι στιγμής καταλήγουν σε μια απλή και σχεδόν προφανή προσδοκία. Όταν λαμβάνονται σημαντικές αποφάσεις, το κοινό θέλει να γνωρίζει ποιος ήταν στο τραπέζι, ποια στοιχεία εξετάστηκαν και για ποιον. Η διαφάνεια διασφαλίζει ότι η νομοθεσία θεσπίζεται όχι μόνο για τους πολίτες αλλά, στο μέτρο του δυνατού, μαζί τους. Αυτό είναι που τελικά προσδίδει στη νομοθετική διαδικασία τη νομιμότητά της.

Ως επί το πλείστον, πιστεύω ότι τα θεσμικά όργανα της ΕΕ κάνουν καλή δουλειά παρέχοντας στους πολίτες πληροφορίες. Αλλά το σύστημα που δημιουργήθηκε το 2001 παρουσιάζει ρωγμές – και αυτές οι ρωγμές διευρύνονται.

Ο κανονισμός 1049 γράφτηκε για έναν κόσμο έντυπων αρχείων και φυσικών αρχείων. Σήμερα, οι διαπραγματεύσεις μπορούν να διεξαχθούν με γραπτό μήνυμα· η διακυβέρνηση λειτουργεί με ροές δεδομένων που δεν αφήνουν ίχνη χαρτιού· και ορισμένες αποφάσεις διαμορφώνονται ακόμη και από αλγόριθμους. Δεν υπάρχει επιστροφή στο χαρτί.

Ως εκ τούτου, το ερώτημα είναι κατά πόσον ένα πλαίσιο που δημιουργήθηκε πριν από ένα τέταρτο του αιώνα μπορεί ακόμη να αποδώσει λογοδοσία σε μια ψηφιακή εποχή.

Με την πάροδο των ετών, το Δικαστήριο της ΕΕ και η Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια έχουν αναπτύξει ένα σημαντικό σώμα νομολογίας και «συνηγόρου του πολίτη» – επεκτείνοντας ένα προ-ψηφιακό νομοθετικό κείμενο ώστε να ανταποκρίνεται στις τρέχουσες πραγματικότητες: από αυτό που θεωρείται «έγγραφο» έως το πού βρίσκονται τα όρια κάθε εξαίρεσης.

Μόλις την περασμένη εβδομάδα, σε ένα διοργανικό σεμινάριο για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα που διοργάνωσε το Συμβούλιο, εκπρόσωποι από ολόκληρη τη διοίκηση της ΕΕ άκουσαν έναν δικαστή του Γενικού Δικαστηρίου και εξηγώ πώς οι υποθέσεις που μας υποβάλλονται δίνουν ουσία στις διατάξεις του κανονισμού.

Ο κανονισμός έχει αποδειχθεί ανθεκτικός. Αλλά η ανθεκτικότητα δεν είναι το ίδιο με την αποτελεσματικότητα. Ξεχωρίζουν τρία προβλήματα .

Το πρώτο είναι η σαφήνεια. Το σύστημα το στερείται – τόσο για τους πολίτες όσο και για τα θεσμικά όργανα. Τα αιτήματα διεκπεραιώνονται πολύ συχνά υπό το πρίσμα της διαχείρισης κινδύνων. Οι πολίτες πρέπει να παραπέμπουν σε δικαστικές αποφάσεις, πορίσματα του Διαμεσολαβητή και εσωτερικές κατευθυντήριες γραμμές —οι οποίες ενίοτε αλλάζουν— απλώς και μόνο για να διατυπώσουν την άποψή τους. Κανείς δεν θα πρέπει να χρειάζεται να γίνει εμπειρογνώμονας στο δίκαιο της ΕΕ για να αποκτήσει έγγραφο που δικαιούται να δει – ούτε να αναγκαστεί να υποβάλει καταγγελία στο Γραφείο μου ή να προσφύγει στο Γενικό Δικαστήριο, το οποίο μπορεί να είναι απαιτητικό και περίπλοκο.

Η δεύτερη είναι η χρήση εξαιρέσεων. Υπάρχουν για καλούς λόγους και μια Ένωση που έχει βιώσει χρηματοπιστωτική κρίση, μεταναστευτικές πιέσεις, πανδημία και τώρα πόλεμος σε κοντινή απόσταση έχει πραγματικά συμφέροντα να προστατεύσει. Ωστόσο, οι εξαιρέσεις ερμηνεύονται συχνά με υπερβολικά ευρύ τρόπο, βάσει ασαφούς και αφηρημένης συλλογιστικής –συμπεριλαμβανομένων επιχειρημάτων που έχει ήδη απορρίψει το Δικαστήριο, όπως ο κίνδυνος εξωτερικής πίεσης ή δημόσιας παρερμηνείας.

Και το τρίτο είναι ο χρόνος. Οι άνθρωποι περιμένουν τώρα πληροφορίες με το πάτημα ενός κουμπιού. Έως έξι εβδομάδες για ένα αρχικό αίτημα, και έως έξι ακόμη για μια επιβεβαιωτική αίτηση, είναι χρονικά πλαίσια που πολλοί πολίτες απλά δεν μπορούν να κατανοήσουν. Και όμως, ορισμένοι θεσμοί δυσκολεύονται πραγματικά να τηρήσουν αυτά τα χρονοδιαγράμματα, μερικές φορές τα ξεπερνούν κατά μήνες, αν όχι χρόνια.

Χρειαζόμαστε σαφέστερους, πληρέστερους και πιο σύγχρονους κανόνες — κανόνες που αντικατοπτρίζουν τη σημερινή τεχνολογία και τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνονται πραγματικά οι αποφάσεις, και που διασφαλίζουν ότι η προορατική διαφάνεια υλοποιείται πλήρως και υλοποιείται εγκαίρως. Η νομική σαφήνεια και προβλεψιμότητα εξυπηρετούν τους πολίτες. Εξυπηρετούν επίσης όσους εφαρμόζουν τους κανόνες —συμπεριλαμβανομένης της παρούσας ομάδας εργασίας.

Γνωρίζω ότι ορισμένοι διστάζουν να ανοίξουν εκ νέου τον κανονισμό. Ορισμένοι φοβούνται ότι αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε βαρύτερες υποχρεώσεις· άλλοι φοβούνται ένα σύστημα λιγότερο διαφανές από το σημερινό. Οι ανησυχίες αυτές είναι κατανοητές. Αλλά υποτιμούν το αυξανόμενο κόστος της ακινησίας.

Πιστεύω, ωστόσο, ότι έχει έρθει η ώρα για αυτή τη συζήτηση. Δεν πρέπει να το φοβόμαστε. Θα πρέπει να αξιοποιήσουμε την ευκαιρία να οικοδομήσουμε ένα καλύτερο πλαίσιο διαφάνειας – ένα πλαίσιο με τους πολίτες και το δικαίωμά τους να γνωρίζουν στο επίκεντρό του.

Πριν κλείσω, μια λέξη για το Ευρωπαϊκό Δίκτυο του Διαμεσολαβητή. Το Γραφείο μου δεν είναι το μόνο που προωθεί τη χρηστή διοίκηση σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Οι εθνικοί και περιφερειακοί διαμεσολαβητές διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο σε κάθε κράτος μέλος σας και η ενίσχυση της συνεργασίας μας μέσω του Δικτύου είναι μία από τις προτεραιότητές μου.

Καθώς το Δίκτυο σηματοδοτεί φέτος την 30ή επέτειό του, θα δημοσιεύσουμε έκθεση σχετικά με τις τρεις δεκαετίες κοινού έργου για τη χρηστή διοίκηση σε ολόκληρη την Ένωση. Δείχνει ότι οι διαμεσολαβητές, παρόλο που δεν μπορούν να εκδίδουν δεσμευτικές αποφάσεις, έχουν συμβάλει στη διασφάλιση του σεβασμού των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων που απορρέουν από το δίκαιο της ΕΕ — παρεμβαίνοντας σε όλο το φάσμα του και αποδεικνύοντας πόσο άμεσα διαμορφώνει την καθημερινή ζωή των πολιτών.

Κυρίες και κύριοι,

Θεωρώ ότι η σημερινή συνεδρίαση αποτελεί ευκαιρία για την ανάπτυξη μιας νοοτροπίας ανοικτής, διαφανούς και ρεαλιστικής συνεργασίας μεταξύ του Συμβουλίου και του Γραφείου μου.

Τελικά, η διαφάνεια είναι κάτι περισσότερο από έγγραφα, διαδικασίες ή κανόνες. Αφορά την εμπιστοσύνη – και τη διασφάλιση ότι οι πολίτες μπορούν να δουν πώς λαμβάνονται οι αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή τους.

Ελπίζω ότι μπορούμε να συνεχίσουμε να συνεργαζόμαστε για να ενισχύσουμε αυτή την εμπιστοσύνη και να οικοδομήσουμε ένα πλαίσιο διαφάνειας που θα ανταποκρίνεται στις σημερινές πραγματικότητες, διατηρώντας παράλληλα στο επίκεντρό του τους πολίτες και το δικαίωμά τους να γνωρίζουν.

Ανυπομονώ για τις ερωτήσεις σας και για τη συζήτηση.

Σας ευχαριστώ.