Straatsburg, 17.12.2015

Eerbiediging van de mensenrechten van asielzoekers en hervestigde personen in het kader van het Fonds voor asiel, migratie en integratie (AMIF)

Geachte collega,

Het Europees netwerk van ombudsmannen bespreekt al een aantal maanden en in verschillende fora en bilateraal de acties die de bevoegde leden van het netwerk ondernemen of overwegen te ondernemen om de mensenrechtensituatie van asielzoekers en hervestigde personen te verbeteren. Veel leden van het netwerk maken zich zorgen over het feit dat er, ondanks de aanzienlijke inspanningen van de nationale autoriteiten, nog veel moet worden gedaan op het gebied van opvang en hervestiging.

In een persverklaring van 8 september 2015 in verband met de vluchtelingencrisis [1] heb ik erop gewezen dat de EU-instellingen en de lidstaten moeten voldoen aan ons engagement voor de mensenrechten, dat nu in verschillende Europese en internationale verdragen en laatstelijk in het Handvest van de grondrechten van de EU is vastgelegd. Ik heb gezegd dat ik, gezien de omvang van het probleem waarmee de EU wordt geconfronteerd, in coördinatie met de leden van ons netwerk zal proberen elke nuttige bijdrage te leveren die ik kan leveren.

Met deze brief aan het netwerk en de brief die ik vandaag aan de voorzitter van de Europese Commissie stuur, wordt getracht uitvoering te geven aan deze publieke verklaring op een concreet gebied, namelijk dat van het Fonds voor asiel, migratie en integratie. Vanaf 1 januari 2014 operationeel en gezamenlijk beheerd door de lidstaten en de Commissie, ondersteunen het AMIF (en zijn voorgangers, het Europees Vluchtelingenfonds en het Europees Integratiefonds) in beperkte mate de inspanningen van de nationale autoriteiten op dit gebied [2]. In de AMIF-verordening is bepaald dat het fonds ten uitvoer moet worden gelegd met volledige inachtneming van de rechten en beginselen die onder meer zijn verankerd in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. [3]

Van maart 2015 tot nu toe heeft de Commissie nationale meerjarenprogramma's voor AMIF-financiering voor de periode 2014-2020 goedgekeurd. De programma's bevatten strategieën waarin de na te streven doelstellingen worden vastgesteld en voorbeelden van acties die worden overwogen om deze doelstellingen te verwezenlijken, waaronder huisvesting, onderwijs, sociale bijstand en alternatieven voor detentie.

Aangezien er weinig openbaar beschikbare informatie is over de nationale programma's die reeds door de Commissie zijn goedgekeurd [4] of over het goedkeuringsproces zelf, heb ik de Commissie verzocht de nationale autoriteiten duidelijk te maken hoe belangrijk het is deze programma's in de zeer nabije toekomst voor publieke controle beschikbaar te stellen. Zonder te weten wat de Commissie en de lidstaten zijn overeengekomen, is het voor ombudsmannen moeilijk om hun rol te spelen bij het toezicht op de naleving van de mensenrechten door nationale autoriteiten wanneer zij EU-middelen gebruiken. Hoewel de meeste nationale ombudsmannen toegang tot deze programma's zouden kunnen krijgen door hun bevoegdheid daartoe uit te oefenen, denk ik dat het efficiënter zou zijn als de programma's openbaar toegankelijk zouden worden gemaakt. Dit zou geïnteresseerde leden van het publiek en organisaties die op dit gebied actief zijn, ook in staat stellen potentiële problemen aan uw bureau te melden, zoals het niet naleven van wat tussen de Commissie en de betrokken lidstaat is overeengekomen. Hoewel ik de Commissie heb gevraagd deze kwestie voort te zetten, zou elke poging van uw kant om deze programma's te publiceren zeer nuttig zijn.

Ik weet dat sommige nationale ombudsmannen al aan het controleren zijn of de nationale autoriteiten de mensenrechtennormen naleven wanneer nationale autoriteiten EU-middelen gebruiken voor:

• opvangcentra en andere huisvestingsfaciliteiten voor asielzoekers (met name opvangvoorzieningen voor migrerende kinderen en kwetsbare personen);
• doorreis- en verwerkingscentra voor hervestigde personen;
• de vaststelling van alternatieven voor detentie;
• indien bewaring onvermijdelijk en wettelijk gerechtvaardigd is, de verbetering van de detentieomstandigheden [5];
• integratiemaatregelen;
• samenwerking met ngo’s die betrokken zijn bij migratieaangelegenheden;
• gelijkaardige doeleinden.

Als u bezig bent met het uitvoeren van een dergelijk onderzoek of van plan bent dit te doen, zou ik het op prijs stellen als u deze informatie en relevante resultaten wilt delen. Mijn bureau zal de ontvangen informatie verzamelen en, als u daarmee instemt, de Commissie informeren en publiceren op de speciale ENO-site van de website van de Europese Ombudsman. Als zodanig kunnen alle bureaus van ombudsmannen die dergelijke onderzoeken parallel uitvoeren, gebruikmaken van het werk van hun collega’s.

Indien uw diensten nadere informatie of verduidelijkingen over dit initiatief wensen, aarzel dan niet om contact op te nemen met mevrouw Marta Hirsch-Ziembinska (+33 388 17 27 46), hoofd Onderzoek en ICT-eenheid 1, die verantwoordelijk is voor de juridische samenwerking met het netwerk.

Met vriendelijke groet,

Emily O'Reilly

Bijlage: Brief van de Europese Ombudsman aan de Europese Commissie

[1] Europese Ombudsman, persbericht 11/2015, "EU refugee crisis - The time has come for the EU to act as one", 8 september 2015, http://www.ombudsman.europa.eu/en/press/release.faces/en/60876/html.bookmark

[2] Het Fonds voor asiel, migratie en integratie (AMIF) stelt middelen ter beschikking van de lidstaten ter ondersteuning van acties zoals fatsoenlijke huisvesting voor asielzoekers en hervestigde vluchtelingen, sociale en medische bijstand en integratiemaatregelen, met bijzondere aandacht voor kwetsbare groepen. Voor de begrotingsperiode 2014-2020 heeft de EU in totaal 3,1 miljard EUR voor het AMIF goedgekeurd.

[3] Punt 33 van de preambule, Verordening (EU) nr. 516/2014 van het Europees Parlement en de Raad van 16 april 2014 tot oprichting van het Fonds voor asiel, migratie en integratie, tot wijziging van Beschikking 2008/381/EG van de Raad en tot intrekking van Beschikkingen nr. 573/2007/EG en nr. 575/2007/EG van het Europees Parlement en de Raad en Beschikking 2007/435/EG van de Raad (PB L 150 van 20.5.2014, blz. 168). "Het fonds moet worden uitgevoerd met volledige inachtneming van de rechten en beginselen die zijn verankerd in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie en de grondrechten die zijn verankerd in de relevante internationale instrumenten, met inbegrip van de relevante jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. In aanmerking komende acties moeten rekening houden met de op mensenrechten gebaseerde aanpak van de bescherming van migranten, vluchtelingen en asielzoekers en moeten er met name voor zorgen dat bijzondere aandacht wordt besteed aan en een specifieke respons wordt geboden op de specifieke situatie van kwetsbare personen, met name vrouwen, niet-begeleide minderjarigen en andere minderjarigen die gevaar lopen."

[4] Tot dusver zijn geen nationale programma's openbaar gemaakt, slechts enkele ontwerpen. Evenzo heeft de Commissie geen details bekendgemaakt van de beoordeling van de naleving van de grondrechten die zij vermoedelijk vóór de goedkeuring heeft uitgevoerd.

[5] De (herschikte) richtlijn opvangvoorzieningen voorziet niet in een termijn voor de bewaring van asielzoekers. Volgens de richtlijn is bewaring van asielzoekers echter een laatste redmiddel en kan deze alleen onder strikte voorwaarden plaatsvinden. Bij de richtlijn is een uitputtende lijst van bewaringsgronden ingevoerd om willekeurige detentiepraktijken met betrekking tot asielzoekers te voorkomen en is de bewaring beperkt tot een zo kort mogelijke periode. De richtlijn beperkt de bewaring van kwetsbare personen, met name minderjarigen, waarborgt de toegang tot gratis rechtsbijstand bij het instellen van beroep tegen een bewaringsbevel en voert specifieke opvangvoorzieningen in voor detentiefaciliteiten (toegang tot frisse lucht, communicatie met advocaten, ngo’s en familieleden).