Panie przewodniczący Dassis, koledzy prelegenci, panie i panowie!

Pragnę podziękować Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu za ponowne zaproszenie mnie na to wydarzenie. Uzyskane przeze mnie spostrzeżenia okazały się bardzo przydatne w mojej pracy i wyrażam uznanie dla EKES-u za jego stałe koncentrowanie się na tej kwestii.

Moje biuro oczywiście nie uczestniczy w podejmowaniu decyzji dotyczących reformy rozporządzenia w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej; jednak śledząc tę kwestię od kilku lat, w miarę możliwości przedstawialiśmy sugestie, a moje biuro rozpatrywało skargi dotyczące sposobu postępowania z EIO.

Minęło już sześć lat od przyjęcia rozporządzenia w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej i osiem lat od traktatu lizbońskiego, który ją utworzył. Nadszedł więc czas, aby ocenić, w jaki sposób ten nowy instrument demokratyczny jest i jest wykorzystywany.

Europejska inicjatywa obywatelska znajduje się w części Traktatu UE, która określa nasze wspólne zasady demokratyczne. Jest to jeden z ważnych przykładów tego, w jaki sposób obywatele mogą uczestniczyć w życiu demokratycznym Unii, ale patrząc na dane dotyczące pierwszych sześciu lat, widzimy spadek liczby inicjatyw zgłaszanych przez obywateli.

Spadek ten jest jednak w pewnym stopniu kompensowany przez fakt, że jakość inicjatyw poprawia się w stosunku do ich dopuszczalności.

Stało się tak częściowo dzięki decyzji Komisji o rejestracji EIO, nawet jeśli tylko część wniosku jest dopuszczalna, a także ewentualnie dzięki zapewnieniu organizatorom lepszego doradztwa.

Cztery EIO osiągnęły próg miliona podpisów, a piąta propozycja EIO początkowo odmówiła rejestracji i zebrała ponad 3 miliony podpisów.

Nie jestem pewien, czego oczekiwano, gdy po raz pierwszy przedstawiono pomysł europejskiej inicjatywy obywatelskiej, ale mam wrażenie, że obywatele odczuliby, że zaledwie cztery oficjalne udane inicjatywy z prawie 70 wniosków w ciągu sześciu lat to niewiele, pomijając wszelkie działania następcze Komisji w związku z czterema udanymi inicjatywami.

Jeśli więc zgadzamy się, że liczby są rozczarowujące, to co możemy powiedzieć, poszło nie tak i jak można to naprawić.  Wiem, że było to podstawą naszych dyskusji w ciągu ostatnich kilku lat, a Komisja podjęła działania w odpowiedzi na zgłoszone obawy i propozycje ulepszeń. Pytanie na dziś brzmi, czy to wystarczy, czy też apetyt społeczeństwa na europejskie inicjatywy obywatelskie po prostu zmalał.

We wniosku Komisji dotyczącym przeglądu granica wieku uprawniająca do poparcia europejskiej inicjatywy obywatelskiej została obniżona z 18 lat, czyli ustawowego wieku uprawniającego do głosowania w prawie wszystkich państwach członkowskich UE, do 16 lat. Spowodowałoby to otwarcie europejskich inicjatyw obywatelskich dla około 10 mln nowych potencjalnych zwolenników w całej Europie.

Należy oczywiście pamiętać, że wielu z tego młodego pokolenia potencjalnych europejskich „kliktywistów” jest przyzwyczajonych do wyrażania poparcia za pomocą kliknięcia myszką lub przesunięcia palcem po ekranie dotykowym, dlatego organizatorzy EIO będą musieli pamiętać, że jeśli podpisywanie nie będzie tak łatwe, jak to możliwe, potencjał tych nowych wyborców może nie zostać wykorzystany.

Komisja rzeczywiście proponuje pożądane środki mające na celu zmniejszenie barier utrudniających wspieranie EIO. W czasach, gdy wiele osób oczekuje, że ich transakcje online będą tak szybkie i bezproblemowe, jak to tylko możliwe, a zwłaszcza młodzi ludzie, jak właśnie wspomniałem, jest to szczególnie ważne.

Być może jednak bardziej fundamentalna kwestia nie dotyczy wyzwań praktycznych, lecz raczej luki między oczekiwaniami organizatorów europejskiej inicjatywy obywatelskiej w zakresie działań następczych Komisji po udanej europejskiej inicjatywie obywatelskiej a faktycznymi środkami zaproponowanymi przez Komisję. Być może potrzebna jest dalsza refleksja nad sposobem zarządzania oczekiwaniami organizatorów europejskiej inicjatywy obywatelskiej.

Jeśli spojrzymy na pierwszą w historii udaną europejską inicjatywę obywatelską pod nazwą „Prawo do wody”, wniosek ustawodawczy będący odpowiedzią na europejską inicjatywę obywatelską został ogłoszony na początku lutego tego roku, natomiast organizatorzy europejskiej inicjatywy obywatelskiej złożyli deklaracje poparcia pod koniec 2013 r.

Harmonogram zmian legislacyjnych zależy oczywiście od wielu czynników, a Komisja podjęła w międzyczasie inne działania nieustawodawcze w odpowiedzi na tę europejską inicjatywę obywatelską, ale ponad 4 lata to jednak długi czas, aby obywatele czuli, że ich wysiłki mają bezpośredni wpływ prawny.

Z drugiej strony ostatnia europejska inicjatywa obywatelska, która zebrała ponad milion podpisów – inicjatywa „Zakaz stosowania glifosatu” – została uznana za udaną pod koniec 2017 r., a Komisja szybko zareagowała zestawem wniosków, zarówno o charakterze ustawodawczym, jak i nieustawodawczym.

Chociaż Komisja nie zgodziła się z żądaniem organizatorów, aby substancja czynna glifosat została zakazana, zapowiedziała, że w przyszłym miesiącu przedstawi wniosek ustawodawczy w celu poprawy przejrzystości ocen naukowych i podejmowania decyzji w łańcuchu żywnościowym. W ramach przygotowań Komisja zorganizowała konsultacje publiczne na początku tego roku.

Biorąc pod uwagę doświadczenia mojego biura w zakresie skarg dotyczących unijnego modelu oceny ryzyka, postanowiłam przedstawić uwagi sugerujące trzy zasady przewodnie dotyczące poprawy niezależności, przejrzystości i konstruktywnej współpracy UE w zakresie oceny ryzyka z zainteresowanymi stronami i ogółem społeczeństwa.

Te trzy zasady mają również zastosowanie do rozpatrywania przez Komisję EIO i stanowią podstawę wytycznych i sugestii dotyczących ulepszeń, które przedstawiłem w następstwie mojego dochodzenia w sprawie EIO z 2015 r., oraz w uwagach, które przedstawiłem w ramach ubiegłorocznych konsultacji publicznych.

 Bardzo się cieszę, że propozycje te zostały w dużej mierze uwzględnione we wniosku Komisji dotyczącym przeglądu, ale podkreślam, że stałe zaangażowanie publiczne i współpraca z organizatorami i potencjalnymi organizatorami ma kluczowe znaczenie dla powodzenia narzędzia europejskiej inicjatywy obywatelskiej.

W związku z tym z zadowoleniem przyjmuję dzisiejszą inaugurację platformy współpracy, za pośrednictwem której Komisja oferuje – z inicjatywy Parlamentu Europejskiego – przestrzeń dla organizatorów EIO, obywateli, ekspertów i Komisji do oferowania wsparcia i doradztwa w zakresie organizacji EIO.

Moja ostatnia uwaga dotyczy przejrzystości europejskich inicjatyw obywatelskich. Istotne jest, aby obywatele mogli śledzić europejskie inicjatywy obywatelskie i aby instrument ten był postrzegany jako narzędzie dla obywateli. W związku z tym zasugerowałem, że Komisja mogłaby dołożyć większych starań, aby informacje o finansowaniu i sponsorowaniu zadeklarowane przez organizatorów EIO na jej stronie internetowej były jak najdokładniejsze i jak najbardziej wyczerpujące oraz aby wszelkie związane z tym obawy można było jej zgłaszać, tak jak ma to obecnie miejsce w przypadku rejestru służącego przejrzystości, za pośrednictwem systemu ostrzeżeń i skarg.

W dobie rażącej manipulacji procesem demokratycznym w internecie musimy chronić europejską inicjatywę obywatelską przed wszelkimi możliwymi nadużyciami.

Po podjęciu przez współprawodawców decyzji w sprawie wyniku obecnego przeglądu i po wdrożeniu tych nowych przepisów moje biuro będzie nadal analizować, w jaki sposób zmiany są stosowane w praktyce, i ogólnie rozpatrywać wszelkie skargi dotyczące procedury europejskiej inicjatywy obywatelskiej.

Jeszcze raz dziękuję wszystkim za wkład w moją pracę w tej dziedzinie i ponownie dziękuję EKES-owi za ich ważne zaangażowanie i przywództwo w tej istotnej dla obywateli kwestii.

Dziękuję za uwagę.