Wprowadzenie

Szanowni Państwo, witam na prezentacji mojego sprawozdania rocznego za rok 2009. Zanim przedstawię państwu najnowsze statystyki z zeszłego roku, chciałbym powiedzieć, że cieszę się, że tu jestem, po decyzji Parlamentu Europejskiego o ponownym wyborze mnie w styczniu na kolejną pięcioletnią kadencję.

Ten ponowny wybór pozwala mi w pełni wykorzystać nowe postanowienia traktatu lizbońskiego i Karty praw podstawowych, które mają ogromne znaczenie dla mojej pracy. Obejmuje to na przykład podstawowe prawo do dobrej administracji lub nową europejską inicjatywę obywatelską, w której oczekuję, że instytucja Rzecznika Praw Obywatelskich odegra ważną rolę. Na zakończenie krótkiej prezentacji powiem kilka słów o tych zmianach.

Jak Panu wiadomo, badam skargi dotyczące niewłaściwego administrowania w instytucjach, organach, urzędach i agencjach europejskich, takich jak Komisja, Parlament Europejski czy Rada. Niewłaściwe administrowanie obejmuje wszystkie rodzaje złych lub niewłaściwych zachowań administracyjnych, od opóźnień w płatnościach za projekty UE po nieuzasadnioną odmowę przekazania dokumentu lub informacji lub po prostu brak odpowiedzi na pismo.

Najważniejsze dane statystyczne za 2009 r.

Rok 2009 rozpoczął się od uruchomienia naszej nowej strony internetowej, zawierającej interaktywny przewodnik dostępny we wszystkich 23 językach. Niniejszy przewodnik ma na celu skierowanie skarżących do organu najlepiej przygotowanego do udzielenia im pomocy, niezależnie od tego, czy są to moje własne służby, służby krajowych lub regionalnych rzeczników praw obywatelskich w państwach członkowskich, czy też inne transgraniczne mechanizmy rozwiązywania problemów, takie jak SOLVIT. Z przewodnika skorzystało już ponad 30 000 obywateli.

Jednym z natychmiastowych rezultatów przewodnika było zmniejszenie o 10% liczby skarg kierowanych do mojego biura, przy czym skarżący po raz pierwszy znaleźli właściwy adres. W 2009 r. otrzymałem łącznie 3 098 skarg w porównaniu z 3 406 skargami w 2008 r. Nie powinniśmy lekceważyć tego, jak ważne jest, aby obywatele od samego początku byli kierowani do najwłaściwszego organu rozpatrującego skargi oraz aby oszczędzono im frustracji i opóźnień związanych z koniecznością samodzielnego zidentyfikowania właściwej instytucji.

Kolejnym źródłem zachęty dla mnie jest to, że więcej osób zwraca się do mojej instytucji z właściwego powodu. W 2009 r., głównie dzięki wzmożonym działaniom informacyjnym skierowanym do obywateli, przedsiębiorstw, stowarzyszeń, organizacji pozarządowych i innych potencjalnych skarżących, Trybunał wszczął o 14 % więcej dochodzeń niż w roku poprzednim. Aby podać liczby bezwzględne: w 2009 r. wszczęliśmy 339 postępowań, w porównaniu z 293 postępowaniami wszczętymi w 2008 r.

W prawie 80% wszystkich spraw moje biuro było w stanie pomóc skarżącemu, wszczynając dochodzenie w tej sprawie, przekazując je właściwemu organowi lub udzielając porady, gdzie się zwrócić.

W 2009 r. zamknęliśmy 318 dochodzeń. Z przyjemnością stwierdzam, że w ponad połowie tych przypadków, tj. w 56%, dana instytucja zaakceptowała polubowne rozwiązanie lub rozstrzygnęła sprawę. W poprzednim roku odsetek ten wynosił jedną trzecią.

Kolejną dobrą wiadomością jest stałe zmniejszanie krytycznych uwag wygłaszanych przez moje biuro. Trybunał sformułował uwagi krytyczne w 35 sprawach w 2009 r. w porównaniu z 44 sprawami w 2008 r.

Większość dochodzeń wszczętych w 2009 r. dotyczyła Komisji Europejskiej, a mianowicie 56 %. Nie jest to zaskakujące, biorąc pod uwagę, że Komisja reprezentuje największą część administracji UE. Następnie Parlament Europejski, Europejski Urząd Doboru Kadr, Rada i Trybunał Sprawiedliwości UE. Należy wspomnieć, że o ile liczba dochodzeń dotyczących tych instytucji wzrosła, o tyle liczba dochodzeń dotyczących Komisji spadła w 2009 r. o cztery.

Jeśli chodzi o pochodzenie skarg, mogę powiedzieć, że źródłem największej liczby skarg pozostały Niemcy, a następnie Hiszpania, a następnie Polska i Francja, które zajmują trzecie miejsce. Jednak w stosunku do liczby ludności większość skarg pochodziła z Luksemburga, Malty, Cypru i Belgii. Szczegółowe informacje na temat skarg w podziale na kraje znajdują się w sprawozdaniu rocznym oraz na mapie i danych liczbowych zawartych na ostatniej stronie przeglądu.

Z przyjemnością informuję, że czas potrzebny na zakończenie dochodzeń skrócił się ze średnio 13 miesięcy w 2008 r. do dziewięciu miesięcy w 2009 r. Ważne jest, aby wspomnieć, że ta liczba dziewięciu miesięcy obejmuje sprawy, które zostały rozwiązane bardzo szybko, zwykle telefonicznie. Staramy się jeszcze bardziej skrócić czas potrzebny na osiągnięcie wyników poprzez zapytania.

Treść skarg

Przejdźmy teraz do treści skarg. W 2009 r. zdecydowanie najczęstszym zarzutem zbadanym przez Rzecznika Praw Obywatelskich był brak przejrzystości w administracji UE. Zarzut ten pojawił się w 36% wszystkich dochodzeń i obejmował odmowę udzielenia informacji lub dostępu do dokumentów. Z pewnym niepokojem zauważyłem niezmiennie dużą liczbę zarzutów dotyczących braku przejrzystości. W końcu rozliczalna i przejrzysta administracja UE ma kluczowe znaczenie dla budowania zaufania obywateli do UE.

Inne rodzaje domniemanego niewłaściwego administrowania dotyczyły opóźnień w płatnościach za projekty UE, niesprawiedliwości, nadużycia władzy, dyskryminacji i błędów proceduralnych.

Pozwolę sobie podać przykład, należący do tej ostatniej kategorii: Rzecznik skrytykował Komisję za to, że nie odnotowała w należyty sposób spotkania z producentem komputerów Dellem podczas dochodzenia antymonopolowego prowadzonego wobec producenta chipów Intela. Było to następstwem skargi złożonej przez Intela, w której argumentowano, że spotkanie dotyczyło bezpośrednio przedmiotu dochodzenia. Rzecznik wyraził nadzieję, że jego decyzja pomoże Komisji usprawnić procedury administracyjne, zapewniając pełne udokumentowanie przyszłych dochodzeń antymonopolowych.

Szereg innych przykładów znajduje się w komunikacie prasowym, przeglądzie i samym sprawozdaniu rocznym.

Zmiany po Lizbonie

Jak Panu wiadomo, Karta praw podstawowych jest obecnie prawnie wiążąca i zawiera podstawowe prawo do dobrej administracji. Dobra administracja wymaga większej przejrzystości, a także zaangażowania na rzecz pielęgnowania kultury służby w administracji UE. Kiedy zostałem ponownie wybrany, obiecałem, że będę ciężko pracował, aby zagwarantować, że prawa te zostaną potraktowane poważnie przez administrację UE.

Karta przewiduje również podstawowe prawo dostępu do dokumentów instytucji, organów i jednostek organizacyjnych Unii. Stanowi to znaczną poprawę, rozszerzając prawo dostępu do dokumentów będących w posiadaniu nie tylko Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji, ale wszystkich instytucji, organów, urzędów i agencji UE, w tym po raz pierwszy Rady Europejskiej.

Kolejnym bardzo ważnym postanowieniem traktatu jest „europejska inicjatywa obywatelska”. Milion obywateli z kilku państw członkowskich będzie miało możliwość zwrócenia się do Komisji Europejskiej o przedstawienie nowych wniosków ustawodawczych. Po konsultacjach ze społeczeństwem, w których brałem udział, Komisja przedstawiła niedawno swoje propozycje dotyczące praktycznego zastosowania tej inicjatywy. Możliwe jest, że Rzecznik Praw Obywatelskich będzie otrzymywał skargi od grup i osób, które są niezadowolone z tego, że Komisja rozpatruje ich inicjatywy. Rzecznik Praw Obywatelskich będzie oczywiście dostępny jako jeden z mechanizmów odwoławczych w tej dziedzinie.

Wnioski

Moim najważniejszym priorytetem na najbliższe pięć lat jest pomoc obywatelom w pełnym korzystaniu z ich praw, zgodnie z Traktatem z Lizbony i Kartą praw podstawowych. Zobowiązuję się do informowania obywateli o przysługujących im prawach. Dążąc do osiągnięcia tego celu, będę ściśle współpracować z Parlamentem Europejskim oraz krajowymi i regionalnymi rzecznikami praw obywatelskich w państwach członkowskich.

Dziękuję bardzo za uwagę. Chętnie odpowiem na Państwa pytania.