Uwagi wstępne

Szanowni Panowie Posłowie, dziękuję za możliwość przedstawienia Parlamentowi mojego sprawozdania rocznego za rok 2008.

Pragnę podziękować Komisji Petycji, a zwłaszcza przewodniczącej E. MAZZONI i sprawozdawczyni I. PALIADELI, za ich pomocne i konstruktywne sprawozdanie. Cieszy mnie doskonała współpraca z Komitetem. Oferuje mi cenne wsparcie i porady, przy pełnym poszanowaniu mojego obowiązku jako rzecznika bezstronności i niezależności.

Zarówno Parlament, jak i Rzecznik pracują nad zapewnieniem obywatelom i mieszkańcom UE możliwości pełnego korzystania z przysługujących im praw.

Robimy to na różne sposoby. Mandat Rzecznika Praw Obywatelskich jest bardziej ograniczony - mogę jedynie rozpatrywać skargi przeciwko instytucjom i organom UE, a Pan może również zbadać, co robią państwa członkowskie. Ponadto Parlament jest suwerennym organem politycznym i może rozpatrywać petycje, w których domaga się zmian w prawie lub nowych ustawach. Natomiast moją rolą w rozpatrywaniu skarg jest pomoc w wykryciu niewłaściwego administrowania i próba jego naprawienia.

Bezprawne zachowanie, gdy wchodzi w zakres mojego mandatu, jest zawsze formą niewłaściwego administrowania. Nie wystarczy jednak, by instytucje i organy UE jedynie przestrzegały prawa. Muszą również działać konsekwentnie i w dobrej wierze; muszą działać zgodnie z przyjętymi przez siebie przepisami i zasadami; i muszą wykazać, że są nastawieni na służbę; na przykład działając uczciwie, rozsądnie i uprzejmie. Tworzenie i utrzymywanie kultury służby obywatelom leży bowiem u podstaw zasady dobrej administracji.

„Uprzywilejowane stosunki” Rzecznika z Parlamentem mają kluczowe znaczenie dla zapewnienia obywatelom rezultatów. W przeciwieństwie do orzeczeń sądowych, decyzje Rzecznika Praw Obywatelskich nie są prawnie wiążące. Mogę jedynie wykorzystać siłę perswazji, aby przekonać instytucje i organy UE do zastosowania się do moich zaleceń. Jeżeli odmówią, niezwykle ważne jest, aby Rzecznik Praw Obywatelskich mógł zwrócić się do Parlamentu o wsparcie.

Na przykład, jeżeli instytucja nie zastosuje się do zalecenia w sprawie, która budzi zasadnicze wątpliwości co do zasad, mogę wydać sprawozdanie specjalne dla Parlamentu. Jednym z przykładów z 2008 r. była odmowa Komisji zmiany stanowiska w sprawie dyskryminacji ze względu na wiek. Ucieszyło mnie, że Parlament szybko zajął się tym sprawozdaniem i że sprawozdanie pana posła MARTINEZA, przyjęte na posiedzeniu plenarnym w maju 2009 r. bez jednego głosowania przeciw, w pełni odzwierciedla obawy, które zgłosiłem.

Sprawozdanie roczne i rozpatrywanie skarg

Szanowni Panowie Posłowie, moje sprawozdanie roczne odnotowuje postępy poczynione w rozpatrywaniu skarg, promowaniu dobrej administracji i dostarczaniu informacji na temat roli Rzecznika Praw Obywatelskich.

Jak wyjaśniono na pierwszych stronach, dołożono wszelkich starań, aby poprawić przyjazność dla użytkownika, tak aby czytelnicy mogli łatwo uzyskać jasne i wyczerpujące informacje na temat pracy Rzecznika. Udowodniono również, że możliwe jest opublikowanie sprawozdania znacznie wcześniej niż w poprzednim roku. Ponadto opracowano nowy sześciostronicowy przegląd. W tej nowej publikacji zapisano najważniejsze wyniki uzyskane w odniesieniu do skarżących i podkreślono główne kwestie polityczne, którymi zajęto się w ciągu ostatniego roku.

Rzecznik Praw Obywatelskich zamknął rekordową liczbę dochodzeń w 2008 r. - 355 - przy czym większość z nich trwała krócej niż rok.

Cieszę się, że instytucje i organy UE pokazały, że na ogół chętnie rozwiązują problemy, na które zwracam ich uwagę. Zwiększona liczba przyjaznych rozwiązań i rozstrzygania spraw jest zarówno pozytywna, jak i godna pochwały.

Osiem spraw zamkniętych w 2008 r. stanowi przykład najlepszych praktyk stosowanych przez instytucje i organy w odpowiedzi na poruszone przeze mnie kwestie. Zainteresowanymi instytucjami i organami są Komisja, Rada, Trybunał Sprawiedliwości, EPSO, OLAF i Europejska Agencja Bezpieczeństwa Lotniczego. Są one ujęte w sprawozdaniu jako główne przypadki jako modele dobrego postępowania administracyjnego dla wszystkich instytucji i organów. Pozwolę sobie pokrótce wymienić tylko dwa z tych przypadków:

Komisja była konstruktywna przez cały czas trwania postępowania w sprawie sporu dotyczącego płatności. W rezultacie przedsiębiorstwo, którego dotyczy postępowanie, otrzymało ponad 100000 EUR zaległych płatności.

EPSO zgodziło się ujawnić kandydatom, na ich wniosek, kryteria oceny stosowane w procedurach naboru, a także podział poszczególnych punktów.

W 2008 r. Rzecznik Praw Obywatelskich zarejestrował łącznie 3406 skarg. Stanowi to wzrost o 6% w porównaniu z 2007 r.

W prawie 80 % zarejestrowanych przypadków pomocy udzielono skarżącemu, wszczynając dochodzenie, przekazując je właściwemu organowi lub udzielając porad. Często taką radą jest skontaktowanie się z członkiem europejskiej sieci rzeczników praw obywatelskich. Sieć składa się obecnie z około 95 biur w 32 krajach i obejmuje Komisję Petycji.

Jednym z jego celów jest ułatwienie szybkiego przekazywania skarg do właściwego organu. Na przykład w 2008 r. 191 skarżącym zalecono złożenie petycji do Parlamentu lub ich skargi zostały bezpośrednio przekazane Komisji Petycji.

Oczywiście o wiele lepiej byłoby, gdyby skarżący mogli za pierwszym razem wskazać najwłaściwszą drogę dochodzenia roszczeń. Pomaga to uniknąć frustracji obywateli, którym powiedziano, że ciało, do którego się zwrócili, nie jest w stanie im pomóc. Oznacza to również, że skargi są rozpatrywane szybciej i skuteczniej, dzięki czemu obywatele mogą w pełni korzystać z praw przysługujących im na mocy prawa UE.

Bardzo ważna inicjatywa w tej dziedzinie została zrealizowana na początku tego roku. Moje biuro uruchomiło zupełnie nową stronę internetową, w tym interaktywny przewodnik we wszystkich językach, aby pomóc obywatelom zwrócić się bezpośrednio do organu najlepiej przygotowanego do rozpatrywania ich skarg. Mogą to być moje własne służby, Komisja Petycji, służby krajowych lub regionalnych rzeczników praw obywatelskich w państwach członkowskich lub transgraniczna sieć internetowa SOLVIT. Od momentu uruchomienia przewodnik udzielił porad ponad 23 000 użytkowników.

Przejrzystość i dostęp do dokumentów

W 2008 r. zdecydowanie najczęstszym zarzutem, który zbadałem, był brak przejrzystości w administracji UE. Zarzut ten pojawił się w 36% wszystkich zapytań i obejmował odmowę informacji lub dokumentów. Z pewnym niepokojem zauważyłem ten wysoki odsetek. Odpowiedzialna i przejrzysta administracja UE jest i musi pozostać kluczem do budowania zaufania obywateli do UE.

Szczególne znaczenie dla przejrzystości w 2008 r. miał wniosek Komisji dotyczący reformy rozporządzenia 1049/2001 w sprawie publicznego dostępu do dokumentów. Komisja zaproponowała zmiany do tego rozporządzenia, z których część byłaby bardzo korzystna. Niektóre z pozostałych proponowanych zmian doprowadziłyby jednak do tego, że obywatele mieliby dostęp do mniejszej liczby dokumentów, a nie do większej ich liczby.

Traktat lizboński zmienia prawny i polityczny kontekst rozporządzenia, dając obywatelom więcej możliwości uczestnictwa w działaniach Unii. Jego wejście w życie będzie dobrą okazją dla Komisji do przedłożenia nowego wniosku, który odzwierciedlałby tę nową rzeczywistość i wzmocniłby podstawowe prawo dostępu do dokumentów instytucji i organów UE.

Statut i uwagi końcowe

Wsparcie Parlamentu miało kluczowe znaczenie dla zapewnienia przeglądu statutu Rzecznika Praw Obywatelskich w 2008 r. Wprowadzone zmiany wzmacniają uprawnienia dochodzeniowe Rzecznika Praw Obywatelskich, zapewniając tym samym obywatelom pełne zaufanie do zdolności Rzecznika Praw Obywatelskich do prowadzenia gruntownego dochodzenia w sprawie ich skarg bez ograniczeń.

Szanowni Panowie Posłowie, na zakończenie pragnę przypomnieć, że moim zadaniem jest promowanie dobrej administracji w instytucjach i organach UE. Maksymalizacja przejrzystości i odpowiedzialności oraz promowanie i wspieranie kultury służby obywatelom są kluczowymi czynnikami w realizacji tego zadania.

Jestem przekonany, że nasze dwie instytucje będą nadal ściśle współpracować w dążeniu do wspólnego celu, jakim jest pomoc obywatelom i mieszkańcom w pełnym korzystaniu z przysługujących im praw w przejrzystej i odpowiedzialnej UE.

Dziękuję za uwagę.