Uwagi wstępne

Panie przewodniczący, szanowni posłowie, pragnę podziękować za możliwość wystąpienia przed Parlamentem i przedstawienia sprawozdania rocznego za rok 2005, w którym biuro Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich obchodziło ważny kamień milowy - dziesiąty rok działalności.

Sprawozdanie roczne za 2005 r.

W sprawozdaniu rocznym Trybunał odnotowuje postępy w rozpatrywaniu skarg, promowaniu dobrej administracji i lepszym informowaniu obywateli o pracach Rzecznika Praw Obywatelskich.

Łącznie wpłynęło 3 920 skarg, co stanowi 5-procentowy wzrost w porównaniu z rokiem poprzednim.

Zauważam, że wzrost liczby skarg niekoniecznie wynika z pogorszenia zachowań administracyjnych instytucji Unii Europejskiej. Może ono raczej odzwierciedlać większą ogólną świadomość obywateli w sprawach europejskich oraz rosnącą wiedzę na temat przysługujących im praw i sposobów korzystania z nich.

Ta ogólna świadomość była również obserwowana w 2005 r. podczas udziału obywateli w debacie na temat przyszłości Unii Europejskiej i konstytucji.

Aby przyczynić się do zwiększenia tej ogólnej świadomości, dołożyłem intensywnych starań, aby informować obywateli o ich prawach i rozpowszechniać informacje o pozytywnych wynikach osiągniętych w obronie tych praw.

W sumie ja i moi pracownicy wygłosiliśmy ponad sto siedemdziesiąt publicznych wykładów, prezentacji i wywiadów prasowych, a także spotkaliśmy się z rzecznikami praw obywatelskich, urzędnikami publicznymi i innymi rozmówcami w państwach członkowskich.

Szczególną cechą tych działań komunikacyjnych w 2005 r. był szereg wydarzeń z okazji dziesiątej rocznicy ustanowienia Rzecznika skierowanych do konkretnych grup docelowych, a mianowicie społeczeństwa obywatelskiego, środowiska akademickiego, prasy i samych instytucji, w tym przyjęcie na cześć Parlamentu w dniu 27 września, które wygłosił przewodniczący Borrell.

Wyniki zapytań

W 2005 roku udało mi się pomóc ponad 75% osób, które się do mnie skarżyły. Pomoc ta przybrała formę wszczęcia dochodzenia, przekazania sprawy właściwemu organowi lub doradzenia, gdzie zwrócić się o szybkie i skuteczne rozwiązanie problemu.

W ciągu roku zamknęłam 312 dochodzeń. W 36% przypadków dochodzenie nie wykazało niewłaściwego administrowania. Takie ustalenie nie zawsze jest negatywne dla skarżącego, który korzysta przynajmniej z pełnego wyjaśnienia ze strony zainteresowanej instytucji lub organu.

Ponadto nawet w przypadku braku niewłaściwego administrowania mogę stwierdzić, że dana instytucja lub dany organ mają możliwość poprawy jakości swojej administracji w przyszłości. Jeśli tak, poczynię jeszcze jedną uwagę, zamykając moją decyzję.

Za każdym razem, gdy stwierdzam niewłaściwe administrowanie, staram się, jeśli to możliwe, osiągnąć wynik pozytywny, który zadowala zarówno skarżącego, jak i instytucję.

W 30 procentach przypadków moje zapytania zaowocowały albo rozstrzygnięciem sprawy przez daną instytucję w sposób zadowalający skarżącego, albo rozwiązaniem polubownym.

Gdy rozwiązanie polubowne nie jest możliwe, zamykam sprawę uwagą krytyczną lub sporządzam projekt zalecenia.

Jednym z projektów zaleceń przyjętych w 2005 r. był przypadek, w którym Komisja przyznała odszkodowanie ex gratia skarżącemu, którego projekt został anulowany w bardzo krótkim czasie. Komisja zgodziła się zapłacić 56 000 euro, co stanowi największą taką ugodę, jaką kiedykolwiek uzyskał Rzecznik Praw Obywatelskich.

Jeżeli instytucja lub organ Wspólnoty nie zareaguje w zadowalający sposób na projekt zalecenia, ostateczną bronią Rzecznika Praw Obywatelskich jest sprawozdanie specjalne dla Parlamentu.

W 2005 r. sporządzono trzy sprawozdania specjalne: w sprawie stałej praktyki Rady polegającej na stanowieniu prawa przy drzwiach zamkniętych; w sprawie odpowiedzialności Komisji za dzieci jej urzędników o specjalnych potrzebach edukacyjnych; oraz charakteru informacji przekazanych Rzecznikowi Praw Obywatelskich przez OLAF podczas poprzedniego dochodzenia.

Jestem wdzięczny Parlamentowi za poparcie wyrażone w rezolucjach z dnia 4 i 6 kwietnia 2006 r. opartych odpowiednio na sprawozdaniach Hammersteina Mintza i De Rossy oraz dotyczących dwóch pierwszych sprawozdań specjalnych.

Priorytety na przyszłość

Panie przewodniczący, szanowni posłowie, chciałbym teraz powiedzieć kilka słów o moich priorytetach na przyszłość.

Jak wskazano powyżej, pierwszym priorytetem jest promowanie podejścia skoncentrowanego na obywatelach przez instytucje i organy UE we wszystkich ich działaniach. W tym celu poszukuję wszelkich możliwości dotarcia do instytucji UE, aby zachęcić do stosowania najlepszych praktyk i promować przyjazne rozwiązania.

Aktywna współpraca instytucji i organów ma zasadnicze znaczenie dla powodzenia pracy Rzecznika na rzecz obywateli. Sprawozdanie roczne zawiera wiele przykładów podjęcia przez instytucje szybkich działań w celu rozstrzygnięcia zgłoszonych im spraw i pozytywnej reakcji na moje propozycje i zalecenia.

Podczas wizyt w instytucjach i organach podkreślam wartość szybkiego i konstruktywnego reagowania na skargi. Ostatecznym celem dla nas wszystkich musi być zapewnienie jak najlepszej obsługi obywateli.

Komisja podjęła już konstruktywne kroki w celu poprawy usług świadczonych na rzecz obywateli poprzez zmianę swojego systemu rozpatrywania dochodzeń Rzecznika Praw Obywatelskich wynikających ze skarg.

W komunikacie z listopada 2005 r. Komisja przedstawiła nową procedurę, która ma być stosowana od tej pory.

Ideą komisarz Wallström przy opracowywaniu nowej procedury było przyznanie poszczególnym komisarzom większej odpowiedzialności za sprawy, przy jednoczesnym zachowaniu cennej roli Sekretariatu Generalnego. Jestem szczególnie wdzięczna za jej wysiłki na rzecz urzeczywistnienia tej koncepcji i za jej stałe zaangażowanie na rzecz jej właściwego wdrożenia.

Nowa procedura umożliwia poszczególnym komisarzom angażowanie się w sprawy na wczesnym etapie, gdy opcje pozostają otwarte.

Duch nowej procedury przyniósł już owoce w sprawie, w której stwierdziłem, że odpowiedź Komisji na skargę obywatela w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego była niezadowalająca.

Odbyłem spotkanie z komisarzem McCreevym i dowiedziałem się od niego, że Komisja podjęła kroki w celu rozwiązania tej konkretnej kwestii.

Uważam, że pomyślne rozstrzygnięcie tej sprawy ilustruje wartość zarówno roli Rzecznika Praw Obywatelskich w promowaniu dobrej administracji w postępowaniu w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, jak i koncepcji większej odpowiedzialności poszczególnych komisarzy za sprawy.

Zrewidowałem również kwestię statutu Rzecznika, przedkładając przewodniczącemu Borrellowi w lipcu rozważone propozycje zmian w odpowiedzi na wcześniejsze rezolucje w sprawie rocznego sprawozdania Rzecznika przedstawionego przez tę Izbę.

Ogólnie rzecz biorąc, statut nadal zapewnia dobre ramy dla dochodzeń prowadzonych przez Rzecznika Praw Obywatelskich oraz dla skutecznej współpracy z instytucjami w celu promowania dobrej administracji i zwalczania niewłaściwego administrowania. Proponowane przeze mnie zmiany są zatem ograniczone zarówno pod względem liczby, jak i zakresu.

Moim głównym celem jest zapewnienie obywatelom pełnego zaufania do uprawnień Rzecznika Praw Obywatelskich w zakresie znajdowania prawdy podczas przesłuchiwania świadków lub sprawdzania dokumentów.

Chciałbym również współpracować z Parlamentem w celu zapewnienia, aby skargi obywateli dotyczące naruszeń praw podstawowych wymienionych w Karcie mogły być wnoszone do Trybunału Sprawiedliwości, jeżeli ważnej kwestii zasadniczej nie można rozwiązać w żaden inny sposób. Parlament ma już oczywiście pełne prawa jako instytucja do wszczynania spraw przed Trybunałem.

W tym kontekście przydatne mogłoby być uprawnienie Rzecznika Praw Obywatelskich do interweniowania w takich przypadkach; uprawnienia przyznane już Europejskiemu Inspektorowi Ochrony Danych, z którym nawiązałem bliskie stosunki robocze.

Z niecierpliwością oczekuję na współpracę z panem Guardansem i panią Matsouką, którzy rozpoczną proces sporządzania sprawozdania i opinii w sprawie proponowanego przeglądu odpowiednio w Komisji Spraw Konstytucyjnych i Komisji Petycji.

Moim trzecim priorytetem jest pogłębienie ścisłej współpracy z rzecznikami praw obywatelskich w państwach członkowskich za pośrednictwem europejskiej sieci rzeczników praw obywatelskich.

Celem jest promowanie dobrej administracji w całej Unii, tak aby obywatele mogli korzystać z praw przysługujących im na mocy prawa europejskiego.

Cieszę się, że Komisja Petycji uczestniczy w sieci jako pełnoprawny członek i była reprezentowana na spotkaniu krajowych rzeczników praw obywatelskich, które odbyło się w Hadze we wrześniu 2005 r.

W przyszłym tygodniu podobne spotkanie regionalnych rzeczników praw obywatelskich w Unii Europejskiej, z którymi zobowiązałem się spotykać co dwa lata, odbędzie się w Londynie.

Sprawozdanie Komisji Petycji

Przewodniczący, szanowni posłowie, chciałbym podziękować członkom Komisji Petycji, a w szczególności tegorocznemu sprawozdawcy, panu Schwabowi, za ich wsparcie i konstruktywne propozycje przedstawione w sprawozdaniu Parlamentu.

Wspomniałem już dziś o wielu kwestiach, w odniesieniu do których sprawozdanie zawiera mądre porady dla Rzecznika Praw Obywatelskich.

Zobowiązuję się do lepszego informowania Parlamentu i obywateli o usługach świadczonych przeze mnie i przez europejską sieć rzeczników praw obywatelskich. Już teraz proszę o stawienie się przed Komisją Petycji za każdym razem, gdy przedkładam sprawozdanie specjalne tej Izbie.

W przyszłym roku zamierzam umieścić na naszej stronie internetowej interaktywny przewodnik, aby pomóc skarżącym w znalezieniu odpowiedniego rzecznika praw obywatelskich, z którym należy się zmierzyć, zarówno na szczeblu europejskim, krajowym, jak i regionalnym. Uważam, że przyniesie to realne korzyści obywatelom i pomoże rozwiązać obawy, słusznie wyrażone w sprawozdaniu pana posła Schwaba, dotyczące dużego odsetka niedopuszczalnych skarg.

Wnioski

Przewodniczący, szanowni posłowie, w ubiegłym roku z powodzeniem skonsolidowaliśmy biuro Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich i zdecydowanie posunęliśmy się w kierunku zwiększenia zdolności instytucji do skutecznego rozpatrywania skarg i zapytań obywateli rozszerzonej Unii Europejskiej.

W tym celu zawsze możemy liczyć na poparcie dwóch najwyższych rangą urzędników Parlamentu, którzy zamierzają przejść na emeryturę lub właśnie przeszli na emeryturę, pana posła Priestleya i pana posła Garzona. Ich mądra rada i pomoc dla Rzecznika Praw Obywatelskich były bezcenne i na długo zostaną zapamiętane.

Uważam, że relacje dobrej woli, zaufania i zrozumienia, które w ciągu ostatniej dekady powstały między Europejskim Rzecznikiem Praw Obywatelskich a instytucjami UE, stanowią cenny zasób dla poprawy jakości administracji publicznej w Europie z korzyścią dla obywateli.

Jest dla mnie niezmiernie pocieszające, zarówno osobiście, jak i instytucjonalnie, że Parlament Europejski i jego Komisja Petycji są w tym względzie kluczowymi partnerami dla Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich. Zamierzam jak najlepiej wykorzystać to partnerstwo, starając się przyczynić do pogłębienia kultury usług z korzyścią dla obywateli UE.

Dziękuję za uwagę.