A Uachtaráin Dassis, a chomhchainteoirí, a dhaoine uaisle,

Ba mhaith liom buíochas a ghabháil le Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa as cuireadh a thabhairt dom chuig an imeacht seo arís. Bhí na léargais a fuair mé an-úsáideach do mo chuid oibre agus molaim CESE as a fhócas leanúnach ar an tsaincheist sin.

Ar ndóigh, níl baint ag m’oifig le cinntí a dhéanamh maidir le hathchóiriú an rialacháin maidir leis an Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh; ach tar éis dúinn an tsaincheist a leanúint le roinnt blianta anuas, tá moltaí déanta againn nuair is féidir agus dhéileáil m’Oifig le gearáin faoin gcaoi a ndéileáiltear le Tionscnaimh Eorpacha ó na Saoránaigh.

Táimid sé bliana anois ó glacadh an rialachán maidir leis an Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh, agus ocht mbliana ó glacadh Conradh Liospóin lenar cruthaíodh é. Mar sin, tá sé in am meastóireacht a dhéanamh ar an gcaoi a bhfuil an ionstraim dhaonlathach nua seo á húsáid agus á húsáid.

Tá an Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh sa chuid sin den Chonradh ar an Aontas Eorpach ina leagtar amach ár gcomhphrionsabail dhaonlathacha. Is sampla tábhachtach amháin é den chaoi ar féidir le saoránaigh páirt a ghlacadh i saol daonlathach an Aontais ach fós ag féachaint ar na sonraí maidir leis na chéad 6 bliana, feicimid laghdú ar líon na dtionscnamh atá tugtha chun cinn ag saoránaigh.

Mar sin féin, cúitítear an laghdú sin go pointe áirithe toisc go bhfuil feabhas ag teacht ar cháilíocht na dtionscnamh ó thaobh a n-inghlacthachta de.

Tháinig sé sin chun cinn go páirteach trí chinneadh an Choimisiúin Tionscnaimh Eorpacha ó na Saoránaigh a chlárú fiú mura bhfuil ach cuid den togra inghlactha agus b’fhéidir freisin trí chomhairle níos fearr a chur ar fáil do na heagraithe.

Bhain ceithre Thionscnamh Eorpacha ó na Saoránaigh an tairseach aon mhilliún síniú amach agus bhailigh an cúigiú togra ó na Tionscnaimh Eorpacha ó na Saoránaigh ar diúltaíodh clárú dó níos mó ná 3 mhilliún síniú ar dtús.

Níl mé cinnte cad a rabhthas ag súil leis nuair a cuireadh smaoineamh an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh chun cinn den chéad uair ach measaim go mbraithfeadh saoránaigh nach leor ach ceithre thionscnamh oifigiúla rathúla as díreach faoi bhun 70 togra i gceann sé bliana, rud a d’fhágfadh aon obair leantach ón gCoimisiún ar na ceithre thionscnamh rathúla ar leataobh.

Mar sin, má aontaíonn muid go bhfuil na huimhreacha díomá, ansin cad is féidir linn a rá go bhfuil imithe mícheart agus conas is féidir é a chur i gceart.  Tá a fhios agam go raibh sé sin mar bhonn lenár bplé le roinnt blianta anuas agus ghníomhaigh an Coimisiún de réir na n-ábhar imní a ardaíodh agus de réir na dtograí le haghaidh feabhais. Is í an cheist don lá atá inniu ann, an leor í nó an bhfuil fonn an phobail ar Thionscnaimh Eorpacha ó na Saoránaigh go simplí.

Sa togra ón gCoimisiún maidir le hathbhreithniú, déantar an teorainn aoise chun tacú le Tionscnaimh Eorpacha ó na Saoránaigh a ísliú ó 18 mbliana d’aois, an aois vótála dhlíthiúil i mbeagnach gach Ballstát den Aontas, go 16 bliana d’aois. Leis sin, d’osclófaí Tionscnaimh Eorpacha ó na Saoránaigh do thart ar 10 milliún duine nua a d’fhéadfadh tacú leo ar fud na hEorpa.

Tá sé tábhachtach a mheabhrú, ar ndóigh, go n-úsáidtear go leor den ghlúin óg seo de ‘chliceálaithe’ Eorpacha féideartha chun tacaíocht a chur in iúl trí chnaipe luiche a chliceáil, nó swipe thar scáileán tadhaill, mar sin beidh ar eagraithe na dTionscnamh Eorpacha ó na Saoránaigh cuimhneamh go bhféadfadh sé nach mbainfí amach acmhainneacht na vótálaithe nua sin mura ndéanfaí an síniú chomh héasca agus is féidir.

Go deimhin, tá bearta á moladh ag an gCoimisiún chun na bacainní ar thacaíocht a thabhairt do Thionscnaimh Eorpacha ó na Saoránaigh a laghdú. In aois nuair a bhíonn go leor daoine ag súil go mbeidh a n-idirbhearta ar líne chomh tapa agus chomh saor ó thrioblóid agus is féidir, agus go háirithe daoine óga mar atá luaite agam, tá sé seo thar a bheith tábhachtach.

Mar sin féin, b’fhéidir go mbaineann saincheist níos bunúsaí ní leis na dúshláin phraiticiúla ach leis an mbearna idir ionchais eagraithe na dTionscnamh Eorpacha ó na Saoránaigh i dtéarmaí obair leantach an Choimisiúin tar éis TES rathúil, agus na bearta iarbhír a mhol an Coimisiún. B’fhéidir go bhfuil gá le tuilleadh machnaimh maidir le conas ionchais eagraithe na dTionscnamh Eorpacha ó na Saoránaigh a bhainistiú.

Má fhéachaimid ar an gcéad Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh ar éirigh leis riamh, ar a dtugtar ‘An Ceart chun Uisce’, fógraíodh an togra reachtach lena dtugtar freagra ar an Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh ag tús mhí Feabhra i mbliana, ach thíolaic eagraithe an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh a ráitis tacaíochta ag deireadh 2013.

Ar ndóigh, braitheann uainiú an athraithe reachtaigh ar thosca éagsúla, agus tá gníomhaíochtaí neamhreachtacha eile déanta ag an gCoimisiún mar fhreagairt ar an Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh sin idir an dá linn, ach mar sin féin, thar thréimhse 4 bliana, is fada an t-am é do shaoránaigh a bheith den tuairim go raibh tionchar díreach dlíthiúil ag a n-iarrachtaí.

Ar an taobh eile den scála, fógraíodh go raibh rath ar an Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh deiridh a bhailigh níos mó ná milliún síniú - an tionscnamh ‘Ban glyphosate’ - ag deireadh 2017, agus d’fhreagair an Coimisiún go pras le sraith tograí, de chineál reachtach agus neamhreachtach araon.

Cé nár aontaigh an Coimisiún le héileamh na n-eagraithe gur cheart toirmeasc a chur ar an tsubstaint ghníomhach gliofosáit, d’fhógair sé go dtíolacfaidh sé togra reachtach an mhí seo chugainn, d’fhonn trédhearcacht i measúnuithe eolaíocha agus i gcinnteoireacht sa bhiashlabhra a fheabhsú. Mar ullmhúchán, d’eagraigh an Coimisiún comhairliúchán poiblí ag tús na bliana seo.

I bhfianaise thaithí m’Oifige ar ghearáin a bhaineann le samhail measúnaithe riosca an Aontais, chinn mé aighneacht a chur isteach ina moltar trí threoirphrionsabal chun feabhas a chur ar neamhspleáchas measúnaithe riosca, trédhearcacht agus rannpháirtíocht fhóinteach an Aontais le páirtithe leasmhara agus leis an bpobal i gcoitinne.

Tá na trí phrionsabal sin infheidhme freisin maidir leis an gcaoi a láimhseálann an Coimisiún Tionscnaimh Eorpacha ó na Saoránaigh agus chuir siad bonn eolais faoi na treoirlínte agus na moltaí le haghaidh feabhsuithe a rinne mé tar éis an fhiosrúcháin a rinne mé in 2015 maidir leis an Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh, agus maidir leis an méid a chuir mé isteach i gcomhairliúchán poiblí na bliana seo caite.

 Tá an-áthas orm go dtugtar aghaidh ar na moltaí sin den chuid is mó sa togra ón gCoimisiún maidir le hathbhreithniú ach cuirim i bhfios go láidir go bhfuil rannpháirtíocht agus rannpháirtíocht leanúnach an phobail leis na heagraithe agus leis na heagraithe ionchasacha ríthábhachtach chun go n-éireoidh le huirlis an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh.

I ndáil leis an méid sin, is díol sásaimh dom seoladh an ‘Ardáin Chomhoibríoch’ inniu, lena bhfuil spás á thairiscint ag an gCoimisiún – ar thionscnamh Pharlaimint na hEorpa – d’eagraithe na dTionscnamh Eorpacha ó na Saoránaigh, do shaoránaigh, do shaineolaithe agus don Choimisiún chun tacaíocht agus comhairle a thairiscint maidir le Tionscnaimh Eorpacha ó na Saoránaigh a eagrú.

Baineann mo phointe deiridh le trédhearcacht na dTionscnamh Eorpacha ó na Saoránaigh. Tá sé ríthábhachtach go mbeidh an pobal in ann TESanna a leanúint agus go bhféachfar ar an ionstraim mar uirlis do shaoránaigh. Mhol mé, dá bhrí sin, go bhféadfadh an Coimisiún níos mó a dhéanamh chun a áirithiú go mbeidh faisnéis chistiúcháin agus urraíochta arna dearbhú ag eagraithe na dTionscnamh Eorpacha ó na Saoránaigh ar a shuíomh gréasáin chomh cruinn agus chomh cuimsitheach agus is féidir agus go bhféadfar aon ábhar imní ina leith sin a chur in iúl dó mar a tharlaíonn faoi láthair leis an gClár Trédhearcachta trína chóras foláirimh agus gearán.

I ré ina bhfuil mór-ionramháil ar líne á déanamh ar an bpróiseas daonlathach, ní mór dúinn an Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh a chosaint ar aon mhí-úsáid a d’fhéadfadh a bheith ann.

A luaithe a bheidh cinneadh déanta ag na comhreachtóirí maidir le toradh an athbhreithnithe atá ann faoi láthair, agus nuair a chuirfear an reachtaíocht nua sin chun feidhme, leanfaidh m’Oifig de bheith ag féachaint ar an gcaoi a leantar na hathbhreithnithe sa chleachtas agus de bheith ag déileáil le haon ghearán a bhaineann le nós imeachta an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh i gcoitinne.

Mar sin, arís eile, gabhaim buíochas libh go léir as an ionchur a rinne sibh i mo chuid oibre sa réimse seo agus gabhaim buíochas arís le CESE as a rannpháirtíocht agus a gceannaireacht thábhachtach sa tsaincheist ríthábhachtach seo do na saoránaigh.

Go raibh maith agat as do aire.