Emily O'Reilly
Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια
Πέμπτη, 24 Σεπτεμβρίου 2015

Ευχαριστώ και καλησπέρα. Είμαι ευγνώμων για την πρόσκλησή μου να είμαι σήμερα εδώ μαζί σας για να παρουσιάσω το γραφείο μου και το έργο μας.

Πιστεύω ότι είναι σημαντικό να τονίσω εξαρχής πόσο σημαντική θεωρώ ότι είναι η σχέση μεταξύ του γραφείου μου και του Συμβουλίου όσον αφορά τις υποχρεώσεις που έχουμε αμφότεροι να εξυπηρετούμε τις ανάγκες των πολιτών και να διασφαλίζουμε ότι η εκτελεστική εξουσία της ΕΕ είναι πλήρως υπόλογη για τη διοίκησή της. Πράγματι, το 75 % των καταγγελιών μας στρέφεται κατά της Επιτροπής και των οργανισμών της ΕΕ. Το γραφείο μου λαμβάνει πάνω από 2000 καταγγελίες ετησίως από όλα τα κράτη μέλη σας, και στις 24 επίσημες γλώσσες.

Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής, όπως γνωρίζετε, ιδρύθηκε με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ το 1992 για να εμβαθύνει τη δημοκρατική νομιμότητα των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, παρέχοντας στους πολίτες ένα ανεξάρτητο γραφείο στο οποίο μπορούν να απευθυνθούν εάν αισθάνονται ότι αντιμετωπίζονται άσχημα από τα θεσμικά όργανα, τους οργανισμούς ή τους φορείς της ΕΕ. Αυτό αντικατοπτρίζει το τι μπορούν να κάνουν όλοι τους στα δικά τους κράτη μέλη με τον δικό τους εθνικό ή περιφερειακό Διαμεσολαβητή ή την Επιτροπή Αναφορών, όταν αισθάνονται ότι αντιμετωπίζονται άσχημα από τη δική τους εγχώρια διοίκηση. Σημαντικές προσπάθειες κατέβαλαν οι αντιπροσωπείες της Ισπανίας και της Δανίας ενόψει της σύστασής της και ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής οφείλει την ύπαρξή του στις προσπάθειές τους, αλλά και σε άλλες αντιπροσωπείες που συμμετέχουν στη δημιουργία αυτής της υπηρεσίας.

Από την αρχή, η συνεργασία μεταξύ μας ήταν καλή. Το Συμβούλιο πάντα προσπαθούσε να ασχοληθεί ειλικρινά με το έργο μας και ενώ σχετικά λίγες υποθέσεις μέχρι σήμερα έχουν υποβληθεί στο γραφείο όσον αφορά το ίδιο το Συμβούλιο, μπορώ πιθανώς να προβλέψω μεγαλύτερο αριθμό στο μέλλον, καθώς αυξάνεται η συμμετοχή των πολιτών και ο έλεγχος όλων των θεσμικών μας οργάνων και ιδίως σε περιόδους αναταραχής όπως τώρα. Όπως γνωρίζουμε, η ΕΕ λειτουργεί όλο και περισσότερο σε έναν πολιτικό χώρο και όχι μόνο στον διπλωματικό ή τεχνοκρατικό χώρο του παρελθόντος.

Οι συστάσεις και οι αποφάσεις μου δεν είναι εκτελεστές με αυστηρά νομική έννοια, αλλά όλα τα θεσμικά όργανα και οι οργανισμοί εφαρμόζουν τη συντριπτική πλειοψηφία. Γιατί; Πρώτον, επειδή πιστεύω ότι αναγνωρίζουν τη δημοκρατική εντολή μου βάσει των Συνθηκών να διατυπώνω τέτοιες συστάσεις και αποφάσεις, αλλά και επειδή όλοι έχουμε συμφέρον για μια συνεχώς βελτιούμενη διοίκηση της ΕΕ. Αυτό δεν είναι μόνο σημαντικό όσον αφορά τις υπηρεσίες μας προς τους πολίτες, αλλά από αυστηρά δημοσιονομική άποψη, η χρηστή διοίκηση, όπως γνωρίζουμε, εξοικονομεί χρήματα.

Οι συνάδελφοί μου και εγώ προσπαθούμε πάντα να είμαστε αυστηροί, δίκαιοι και επίσης να κατανοούμε το συχνά δύσκολο περιβάλλον στο οποίο λειτουργούν ιδιαίτερα τα μεγάλα θεσμικά όργανα.

Το μόνο που ζητώ, καθώς αντιμετωπίζουμε μεγαλύτερες απαιτήσεις για λογοδοσία και διαφάνεια από τους πολίτες μας, είναι να συμμετάσχουμε σε ειλικρινή και ανοικτό διάλογο σε όλα τα επίπεδα, πραγματικές συζητήσεις, όχι μόνο νομικά επιχειρήματα, προκειμένου να καταλήξουμε σε λύσεις που είναι σωστές και αποδεκτές —στο μέτρο του δυνατού— για όλους.

Εκτιμώ τις προσπάθειες που κατέβαλε το Συμβούλιο για τη διασφάλιση της διαφάνειας και της δημοκρατικής λογοδοσίας σε επίπεδο ΕΕ. Αυτό περιλαμβάνει τη δημόσια διεξαγωγή της συνόδου του Συμβουλίου κατά τη συζήτηση ή την ψηφοφορία για τη νομοθεσία και την παροχή πρόσβασης του κοινού στα έγγραφα. Αυτό συνάδει σαφώς όχι μόνο με τον νόμο, αλλά και με το πνεύμα των Συνθηκών που διέπουν το σύνολο του έργου μας. Υπάρχουν ακόμη πολλά που πρέπει να γίνουν, αλλά αναγνωρίζω το έργο που έχει ήδη γίνει. Σας συγχαίρω επίσης για τον νέο ιστότοπο του Συμβουλίου και το δημόσιο μητρώο εγγράφων.

Θα ήθελα να σας εξηγήσω τώρα τη δική μου στρατηγική, ως ο τρίτος Διαμεσολαβητής από το 1995. Ο πρώτος Διαμεσολαβητής, ο Jacob Soderman, είχε το βαρύ καθήκον να συστήσει το γραφείο και να ενθαρρύνει τόσο τους πολίτες να υποβάλλουν καταγγελίες όσο και τα θεσμικά όργανα να μην φοβούνται τις καταγγελίες, αλλά να τις αντιμετωπίζουν ανοιχτά και ειλικρινά. Ο δεύτερος Διαμεσολαβητής, Νικηφόρος Διαμαντούρος, διεύρυνε το πεδίο εφαρμογής και την κλίμακα του γραφείου εισάγοντας, για παράδειγμα, οδηγούς και κώδικες ορθής διοικητικής συμπεριφοράς.

Και τώρα το 2015, καθώς το γραφείο γιορτάζει την 20η ^{επέτειό} του, θέλω να κάνω το γραφείο, πολύ απλά, πιο χρήσιμο και πιο σχετικό. Για τον σκοπό αυτό, η στρατηγική μου αποσκοπεί στη χρήση των περιορισμένων πόρων μας με εξαιρετικά στρατηγικό τρόπο, προσδιορίζοντας τους τομείς της δημόσιας διοίκησης της ΕΕ στους οποίους μπορούμε να εξασφαλίσουμε τα πλέον αποτελεσματικά αποτελέσματα για τον πολίτη και, μάλιστα, για την ίδια τη δημόσια διοίκηση.

Έτσι, παράλληλα με τον εξορθολογισμό της διαδικασίας καταγγελιών μας προκειμένου να επιτύχουμε ταχύτερα και καλύτερα αποτελέσματα για τους καταγγέλλοντες, διεξάγω επίσης μια σειρά στρατηγικών ερευνών στις οποίες εξετάζουμε πιο συστημικά ζητήματα πιθανής κακοδιοίκησης. Με τον τρόπο αυτό, ελπίζω όχι μόνο να βοηθήσω τη διοίκηση να επιλύσει μια δυσκολία, αλλά και να σταματήσω ή τουλάχιστον να μειώσω τις επαναλαμβανόμενες καταγγελίες για ένα συγκεκριμένο ζήτημα.

Κατά τη διάρκεια των τελευταίων δύο ετών, έχω μέχρι σήμερα διεξαγάγει στρατηγικές έρευνες σχετικά με:

• διαφάνεια των διαπραγματεύσεων για την TTIP, για τις οποίες πιστεύω ότι η νέα αυτή Επιτροπή εργάζεται σκληρά·
• τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή αντιμετωπίζει τη λεγόμενη πρόκληση της μεταπήδησης στον ιδιωτικό τομέα, σύμφωνα με την οποία υπάλληλοι εγκαταλείπουν την Επιτροπή και αναλαμβάνουν ρόλους του ιδιωτικού τομέα, ακόμη και κατά καιρούς για αμερικανικές ή κινεζικές εταιρείες·
• τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή διασφαλίζει τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων κατά την εφαρμογή της πολιτικής συνοχής της ΕΕ·
• και τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή διασφαλίζει τη διαφάνεια και την ισορροπία όσον αφορά το σύστημα των ομάδων εμπειρογνωμόνων της·

Μπορεί να γνωρίζετε ότι εργαζόμαστε επί του παρόντος για το ζήτημα της διαφάνειας της διαδικασίας των τριμερών διαλόγων και εκτιμώ την καλή συνεργασία των τριών κύριων θεσμικών οργάνων σε αυτό το σημαντικό ζήτημα.

Ως Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής, προεδρεύω επίσης ενός δικτύου διαμεσολαβητών των κρατών μελών σε εθνικό, περιφερειακό επίπεδο και σε επίπεδο επιτροπής αναφορών. Και πάλι, για να καταστήσω τη συνεργασία μας όσο το δυνατόν πιο χρήσιμη, έχω αρχίσει να διερευνώ τρόπους με τους οποίους μπορούμε να διεξάγουμε παράλληλες έρευνες σε θέματα που έχουν τόσο εθνικό όσο και ενωσιακό ενδιαφέρον. Φέτος εργαστήκαμε για θέματα που αφορούν τον Frontex και τις κοινές επιχειρήσεις με τα κράτη μέλη που επιστρέφουν όσους δεν έλαβαν άσυλο στην ΕΕ στη δική τους ή σε τρίτη χώρα. Ελπίζω να αναπτύξω αυτή τη μέθοδο συνεργασίας με τους συναδέλφους μου, ώστε μαζί να μπορέσουμε να προσφέρουμε ακόμη καλύτερες υπηρεσίες στους πολίτες της ΕΕ. Ήδη διερευνούμε τρόπους με τους οποίους μπορούμε να είμαστε χρήσιμοι στην τρέχουσα μεταναστευτική κρίση, και ιδίως σε αυτόν τον τομέα της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Η διαφάνεια —πρόσβαση σε έγγραφα— είναι φυσικά ένας από τους μεγαλύτερους τομείς με τους οποίους ασχολείται το γραφείο μου σε καθημερινή βάση. Υποστηρίζω τη δήλωση της αιτιολογικής σκέψης 2 του κανονισμού 1049 ότι:

«Η διαφάνεια επιτρέπει στους πολίτες να συμμετέχουν στενότερα στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και εγγυάται μεγαλύτερη νομιμότητα, αποτελεσματικότητα και λογοδοσία της διοίκησης έναντι των πολιτών σε ένα δημοκρατικό σύστημα. Η διαφάνεια συμβάλλει στην ενίσχυση των αρχών της δημοκρατίας και του σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων.»

Γνωρίζετε ότι δεν υπάρχει ακόμη καμία κίνηση σχετικά με τις προτάσεις της Επιτροπής που κατατέθηκαν για την τροποποίηση του κανονισμού 1049 και ότι υπήρξε σημαντική συζήτηση γύρω από τις προτάσεις. Είναι σαφές ότι υπάρχει ανάγκη επικαιροποίησης και τελειοποίησης του κανονισμού, όχι μόνο για την ορθή ευθυγράμμισή του με τη Συνθήκη της Λισαβόνας, αλλά και για την αντανάκλαση των απαιτήσεων διαφάνειας και λογοδοσίας του 2015, όπου οι πολίτες —και ιδίως η νεότερη γενιά πολιτών— έχουν πολύ μικρότερη ανοχή σε οτιδήποτε μοιάζει με κυβέρνηση κεκλεισμένων των θυρών από ό,τι στην αλλαγή του αιώνα. Ο κανονισμός 1049, με τη σημερινή του μορφή, δεν θα αποτελούσε το είδος της ολοκληρωμένης νομοθεσίας για την «ελευθερία της πληροφόρησης» που ήδη διαθέτουν πολλά μεμονωμένα κράτη μέλη και η οποία αποτελεί απαραίτητο μέσο για την προώθηση της διαφάνειας στην κυβέρνηση. Θα ήθελα να ζητήσω από το Συμβούλιο να εξετάσει τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να διαδραματίσει τον ρόλο του στην απομάκρυνση αυτού του ζητήματος από το αδιέξοδο στο οποίο φαίνεται να έχει φτάσει τώρα.

Όπως γνωρίζετε, το γραφείο μου ασχολείται επί του παρόντος με τρεις υποθέσεις διαφάνειας που αφορούν το Συμβούλιο. Το πρώτο αφορά την άρνηση χορήγησης πλήρους πρόσβασης σε έγγραφα που αφορούν ορισμένες κοινές επιχειρήσεις στον τομέα της παράτυπης μετανάστευσης, και εξακολουθούμε να αναμένουμε ημερομηνία από το Συμβούλιο για την επιθεώρηση των εγγράφων.

Η δεύτερη αιτίαση αφορά τις γνώμες της επιτροπής που εξετάζει τους υποψηφίους δικαστές ενώπιον του Δικαστηρίου και του Γενικού Δικαστηρίου· Περιμένω επί του παρόντος τη γνωμοδότηση του Συμβουλίου, η οποία αναμένεται έως τις 31 Οκτωβρίου.

Πιο πρόσφατα, ολοκλήρωσα μια έρευνα με τη διαπίστωση ότι δεν υπήρξε κακοδιοίκηση από το Συμβούλιο σε καταγγελία σχετικά με τον χειρισμό από το Συμβούλιο αιτήματος για πρόσβαση του κοινού σε έγγραφα σχετικά με κυρώσεις που επιβλήθηκαν στο Ιράν.

Αυτή είναι μια σύντομη επισκόπηση της δουλειάς μας. Θέλω να ολοκληρώσω επαναλαμβάνοντας ότι θεωρώ ότι ο ρόλος μου είναι να στηρίζω όχι μόνο τους πολίτες των κρατών μελών αλλά και τα θεσμικά όργανα της ΕΕ.

Επιδιώκω να εργαστώ όσο το δυνατόν πιο συνεργατικά και ανοιχτά με όσους εκπροσωπούν τα θεσμικά όργανα και το προσωπικό που εργάζεται εντός των θεσμικών οργάνων. Χαιρετίζω αυτή τη συνάντηση με αυτό το πνεύμα και εγώ και οι συνάδελφοί μου είμαστε στην ευχάριστη θέση να προσπαθήσουμε να απαντήσουμε σε τυχόν ερωτήσεις σας ή να ακούσουμε τυχόν παρατηρήσεις σχετικά με το έργο μας.

Σας ευχαριστώ.