1 Εισαγωγή

Κύριε Πρόεδρε του Κοινοβουλίου της Τοσκάνης, κύριε Πρόεδρε του Ινστιτούτου του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή, κύριε Διαμεσολαβητή της Τοσκάνης, κυρίες και κύριοι! Είμαι στην ευχάριστη θέση να βρίσκομαι σήμερα μαζί σας, στην όμορφη πόλη της Φλωρεντίας, για να συμμετάσχω στη Γενική Συνέλευση του Ινστιτούτου του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή (EOI). Αισθάνομαι μεγάλη τιμή που προσκλήθηκα να σας απευθυνθώ κατά την έναρξη της συνάντησής σας και θα ήθελα να εκφράσω τις ευχαριστίες μου στον Πρόεδρο της EOI και στον αξιότιμο συνάδελφό μου, κ. Ullrich Galle για την ευγενική πρόσκληση.

Όσοι από εσάς έχετε αφιερώσει χρόνο για να εξερευνήσετε αυτή την πόλη, βυθισμένη όπως είναι στην ιστορία και τον πολιτισμό, δεν μπορεί να μην εμπνευστείτε από την παγκοσμίου φήμης τέχνη και αρχιτεκτονική της. Θα μπορούσε να θεωρηθεί άσεμνο εκ μέρους μου να σταθώ στην περιγραφή της Φλωρεντίας από την Encyclopaedia Britannica ως την Αθήνα του Μεσαίωνα. Αυτό που θα αναγνωρίσω είναι η γενική συναίνεση ότι η Αναγέννηση ξεκίνησε εδώ τον 14ο αιώνα. Ως εκ τούτου, είναι, κατά τη γνώμη μου, πιο ταιριαστό το γεγονός ότι η Γενική Συνέλευση της EOI πραγματοποιείται φέτος στη Φλωρεντία. Σίγουρα θα επανέλθω σε αυτό το σημείο προς το τέλος της παρουσίασής μου.

2 Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής

Πριν συνεχίσω, επιτρέψτε μου να παρουσιάσω εν συντομία τον ρόλο του θεσμικού μου οργάνου, ιδίως για όσους από εσάς προέρχονται από χώρες εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής δημιουργήθηκε με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, η οποία καθιέρωσε την ιθαγένεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ένα από τα δικαιώματα των πολιτών της Ένωσης είναι να υποβάλλουν καταγγελία στον Διαμεσολαβητή για κακοδιοίκηση στις δραστηριότητες των θεσμικών οργάνων και οργανισμών της ΕΕ, με εξαίρεση τα δικαστήρια κατά την άσκηση των δικαιοδοτικών τους καθηκόντων.

Διεξάγω έρευνες για πιθανή κακοδιοίκηση βάσει καταγγελιών πολιτών και κατοίκων της Ένωσης, επιχειρήσεων και άλλων οργανισμών που είναι καταχωρισμένοι στην Ένωση ή με δική μου πρωτοβουλία.

Από την έναρξη των εργασιών του το 1995, ο Διαμεσολαβητής έχει ασχοληθεί με περισσότερες από 32.000 καταγγελίες. Το 2008, έλαβα πάνω από 3.400 καταγγελίες και ο αριθμός για το 2009 είναι πιθανό να είναι πολύ παρόμοιος.

Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής δεν μπορεί να χειρίζεται καταγγελίες που αφορούν εθνικές, περιφερειακές ή τοπικές διοικήσεις, ακόμη και όταν οι καταγγελίες αφορούν θέματα της ΕΕ. Οι καταγγελίες αυτές θα πρέπει κανονικά να απευθύνονται στον εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό διαμεσολαβητή. Είναι εξίσου σημαντικό να επισημανθεί ότι ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής δεν είναι όργανο προσφυγής κατά αποφάσεων που λαμβάνονται από εθνικά δικαστήρια ή διαμεσολαβητές. Ούτε είναι ιεραρχικά ανώτερος των εθνικών ή περιφερειακών συναδέλφων του.

Τονίζω αυτά τα σημεία διότι, από τότε που δημιουργήθηκε το θεσμικό όργανο του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή, μεγάλο ποσοστό των καταγγελιών που ελήφθησαν δεν εμπίπτουν στην εντολή του Διαμεσολαβητή. Πολλές από αυτές τις καταγγελίες αφορούν ζητήματα δικαίου της ΕΕ, αλλά σε εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο. Παρόλο που δεν μπορώ να κινήσω έρευνα εάν μια καταγγελία δεν εμπίπτει στην εντολή μου, προσπαθώ πάντα να βοηθήσω τον καταγγέλλοντα είτε μεταβιβάζοντας την υπόθεση, με την άδεια του καταγγέλλοντος, στον αρμόδιο διαμεσολαβητή είτε συμβουλεύοντας τον καταγγέλλοντα να επικοινωνήσει με τον εν λόγω διαμεσολαβητή. Ως εκ τούτου, το γραφείο μου, με την πάροδο των ετών, ήταν σε θέση να παρέχει χρήσιμες συμβουλές σε δεκάδες χιλιάδες πολίτες που ζητούν επανόρθωση.

Τον Ιανουάριο του τρέχοντος έτους, εγκαινίασα τη νέα μου ιστοσελίδα. Ένα βασικό χαρακτηριστικό της νέας ιστοσελίδας είναι ένας διαδραστικός οδηγός. Ο οδηγός περιέχει πληροφορίες σχετικά με μια σειρά φορέων χειρισμού καταγγελιών, συμπεριλαμβανομένων των εθνικών και περιφερειακών διαμεσολαβητών, και είναι διαθέσιμος σε 23 γλώσσες. Σήμερα είναι η εννεάμηνη επέτειος του Οδηγού. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, δόθηκαν συμβουλές μέσω του οδηγού σε περισσότερους από 21 000 χρήστες. Θα ενθάρρυνα τους συναδέλφους των εθνικών και περιφερειακών διαμεσολαβητών να εξετάσουν τον διαδραστικό οδηγό και να μου δώσουν το πλεονέκτημα των απόψεών τους σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να καταστεί ακόμη πιο χρήσιμος για τους πολίτες.

3 Η συνεργασία είναι πιο σημαντική από ποτέ

Φαίνεται ότι καμία συνάντηση σήμερα δεν είναι πλήρης χωρίς κάποια αναφορά στην οικονομική κρίση και σήμερα δεν θα αποτελέσει εξαίρεση. Σε μια εποχή που ο κόσμος δεν έχει βγει ακόμη από τη μεγαλύτερη ύφεση εδώ και περισσότερες από επτά δεκαετίες, όταν ο δημόσιος τομέας σε ολόκληρη την Ευρώπη αντιμετωπίζει περικοπές και όταν ορισμένα γραφεία του Διαμεσολαβητή υφίστανται σοβαρούς δημοσιονομικούς περιορισμούς ή χειρότερα, είμαι πεπεισμένος ότι ενώσεις όπως η EOI και συνεδριάσεις όπως η σημερινή Γενική Συνέλευση αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Αυτό μπορεί να φαίνεται αντιφατικό, δεδομένου του κόστους λειτουργίας τέτοιων ενώσεων και διοργάνωσης τέτοιων εκδηλώσεων, οπότε επιτρέψτε μου να εξηγήσω τον εαυτό μου.

Για να γίνει αυτό, δεν χρειάζεται να κοιτάξω πέρα από τη σημερινή ημερήσια διάταξη. Όπως θα ακούσετε σήμερα το απόγευμα από την πρώην Συνήγορο του Πολίτη για τις Δημόσιες Υπηρεσίες της Σκωτίας, Alice Brown, το Κοινοβούλιο της Σκωτίας πρωτοστάτησε στην ανάπτυξη του διαδικτυακού του συστήματος e-Petition. Το σύστημα επιτρέπει σε άτομα, κοινοτικές ομάδες και οργανώσεις να συμμετέχουν στη διαδικασία ελέγχου πολιτικής εγείροντας ζητήματα που προκαλούν ανησυχία στο Κοινοβούλιο. Οποιοσδήποτε επισκέπτεται τον ιστότοπο του Κοινοβουλίου της Σκωτίας μπορεί να δει όλες τις τρέχουσες αναφορές, να δημιουργήσει μια νέα αναφορά ή να προσθέσει το όνομά του σε μια υπάρχουσα αναφορά. Η ιδέα αναπτύχθηκε από το Διεθνές Κέντρο Τηλεδημοκρατίας στο Πανεπιστήμιο Napier του Εδιμβούργου και την BT Scotland. Εμπνευσμένο από την εμπειρία της Σκωτίας, το γερμανικό Bundestag ανέπτυξε ένα παρόμοιο σύστημα, το οποίο θα περιγράψει η Kersten Naumann, και αντιλαμβάνομαι ότι πολλοί άλλοι εθνικοί ή περιφερειακοί φορείς είτε εξετάζουν τη δυνατότητα ενός τέτοιου συστήματος είτε το έχουν ήδη θέσει σε εφαρμογή.

Η επιτυχία του συστήματος e-Petition τόσο στη Σκωτία όσο και στη Γερμανία μπορεί εύκολα να μετρηθεί με βάση όχι μόνο τους χιλιάδες πολίτες που έχουν εμπλακεί άμεσα στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων ως αποτέλεσμα, αλλά και την άμεση επιρροή που είχαν οι αναφορές τους στη διαμόρφωση και την εφαρμογή της πολιτικής. Αυτή η ανατροφοδότηση είναι, είμαι πεπεισμένος, ιδιαίτερα σημαντική σε περιόδους οικονομικής κρίσης, καθώς επιτρέπει στις κυβερνήσεις που αντιμετωπίζουν δύσκολες επιλογές να ενημερώνονται άμεσα για τα θέματα που έχουν μεγαλύτερη σημασία για τους ανθρώπους που εκλέγονται να υπηρετήσουν.

Έτσι, πώς όλα αυτά συνδέονται με τον προηγούμενο ισχυρισμό μου ότι ενώσεις όπως η EOI, και συναντήσεις όπως η σημερινή Συνέλευση, έχουν μεγαλύτερη σημασία από ποτέ; Για μένα η απάντηση είναι απλή. Εάν οι επαφές αυτές δεν επέτρεπαν και δεν ενθάρρυναν την ανταλλαγή πληροφοριών και βέλτιστων πρακτικών, το σύστημα e-Petition δεν θα μπορούσε ποτέ να υπερβεί τα σύνορα της Σκωτίας. Λόγω των δεσμών, επίσημων και ανεπίσημων, που συνδέουν τα γραφεία μας, μια καλή ιδέα σε μια χώρα ή περιοχή μπορεί να γίνει μια μεγάλη πραγματικότητα διεθνώς. Η ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών είναι ο μόνος τρόπος για να αποφευχθεί η άσκοπη επανεφεύρεση του τροχού από τον καθένα μας. Και η ανταλλαγή ενός προϊόντος ή μιας ιδέας είναι επίσης ο καλύτερος τρόπος για τη βελτίωσή του. Η έμπνευση που τα μεγάλα δημιουργικά μυαλά αντλούσαν το ένα από το άλλο ήταν πράγματι ένα βασικό χαρακτηριστικό της Αναγέννησης, αν μου επιτρέπετε να επιστρέψω για λίγο στο θέμα της εισαγωγής μου.

Από την πλευρά μου, μπορώ να αναφερθώ στην εμπειρία μου από τον συντονισμό του Ευρωπαϊκού Δικτύου Διαμεσολαβητών ως ένα ακόμη παράδειγμα των οφελών που θα προκύψουν από τη συνεργασία. Το 1996, ο πρώτος Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής, κ. Jacob Söderman, ίδρυσε αυτό που είναι σήμερα γνωστό ως Ευρωπαϊκό Δίκτυο Διαμεσολαβητών.

Πρωταρχικός στόχος του Δικτύου είναι να καταστήσει δυνατή την αποτελεσματική διάδοση πληροφοριών σχετικά με τις εξελίξεις στο δίκαιο της ΕΕ και να διευκολύνει τη συνεργασία μεταξύ εθνικών και περιφερειακών γραφείων διαμεσολαβητών. Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Διαμεσολαβητών σήμερα αποτελείται από σχεδόν 100 γραφεία σε 32 ευρωπαϊκές χώρες, με τους ελβετούς καντονιακούς διαμεσολαβητές να αποτελούν τις πιο πρόσφατες προσθήκες στο Δίκτυο. Εντός της Ένωσης, καλύπτει τους διαμεσολαβητές και παρεμφερείς φορείς σε ευρωπαϊκό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Περιλαμβάνει επίσης τους εθνικούς διαμεσολαβητές της Νορβηγίας και της Ισλανδίας, τους ελβετούς περιφερειακούς διαμεσολαβητές και τους εθνικούς διαμεσολαβητές στις υποψήφιες για ένταξη στην ΕΕ χώρες.

Μίλησα νωρίτερα για τους 22.000 πολίτες στους οποίους, σε λίγο περισσότερο από εννέα μήνες, δόθηκαν συμβουλές μέσω του διαδραστικού οδηγού στον ιστότοπό μου. Σημαντικό ποσοστό των πολιτών αυτών έχει κληθεί να επικοινωνήσει με εθνικό ή περιφερειακό διαμεσολαβητή στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Δικτύου Διαμεσολαβητών. Για τους πολίτες αυτούς, τα οφέλη του Δικτύου είναι απολύτως σαφή. Αλλά για τους εκατοντάδες χιλιάδες άλλους πολίτες που απευθύνονται σε ένα από τα μέλη του Δικτύου κάθε χρόνο, τα οφέλη είναι εξίσου σημαντικά. Μέσω τακτικών συναντήσεων, ενός ενημερωτικού δελτίου, μιας υπηρεσίας Daily News και μιας σειράς φόρουμ συζήτησης, διασφαλίζεται η ανταλλαγή πληροφοριών και βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των μελών του Δικτύου. Και αυτό μπορεί να ωφελήσει μόνο όσους πρέπει να απευθυνθούν στον Διαμεσολαβητή για βοήθεια.

4 Τα πολλαπλά δίκτυα μπορούν να αποφέρουν πολλαπλά οφέλη

Έχω εδώ και καιρό την άποψη ότι η ποιότητα μιας δημοκρατίας μπορεί, τουλάχιστον εν μέρει, να μετρηθεί από τις επιλογές που παρέχει στους πολίτες της. Με άλλα λόγια, μια δημοκρατία που προσφέρει μόνο μία επιλογή, σε μια βάση "πάρ' την ή άφησέ την", είναι μια φτωχότερη δημοκρατία από αυτή που παρουσιάζει πολλές δυνατότητες στον πολίτη. Για μένα, το ίδιο ισχύει και για τις επαγγελματικές ενώσεις και τα δίκτυα. Μέσα σε ένα δεδομένο επαγγελματικό πεδίο, όπως η Διαμεσολάβηση, υπάρχει μια τέτοια ποικιλία θεμάτων και κοινών συμφερόντων που φαίνεται όχι μόνο φυσιολογικό αλλά και θετικά υγιές ότι υπάρχουν πολλαπλά δίκτυα.

Για παράδειγμα, τα γραφεία των διαμεσολαβητών στα οποία ανατέθηκε ο ρόλος του Επιτρόπου Πληροφόρησης συναντήθηκαν την περασμένη εβδομάδα στο Όσλο. Προς το τέλος του έτους, οι Συνήγοροι του Πολίτη από την περιοχή της Μεσογείου θα συναντηθούν στην Αθήνα. Ορισμένοι διαμεσολαβητές θα έχουν παρευρεθεί και στις δύο συνεδριάσεις, ορισμένοι μόνο ένας από τους δύο, ενώ άλλοι δεν θα έχουν παρευρεθεί σε καμία από τις δύο συνεδριάσεις. Μια ενιαία συνάντηση ή οργάνωση δεν θα μπορούσε ποτέ να ελπίζει ότι θα ασχοληθεί με την πολυμορφία των συμφερόντων και των τομέων δραστηριότητας της κοινότητας των διαμεσολαβητών. Επομένως, είναι απολύτως φυσιολογικό, και μάλιστα εξαιρετικά θετικό, ότι οποιοσδήποτε διαμεσολαβητής μπορεί να συμμετέχει σε διάφορα διακριτά δίκτυα ή ενώσεις.

Υπάρχει, ωστόσο, ένα εξίσου σημαντικό αντεπιχείρημα που πρέπει να εξεταστεί. Η υπερβολική διάδοση τέτοιων οργανισμών μπορεί να είναι αναποτελεσματική και αντιπαραγωγική. Εκτός από την υλικοτεχνική αδυναμία ενεργού συμμετοχής σε εκατό ενώσεις ταυτόχρονα, όσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός των οργανώσεων αυτών, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος άσκοπης επανάληψης των δραστηριοτήτων και των θεμάτων που καλύπτονται. Για παράδειγμα, το θέμα της μετανάστευσης εξετάστηκε σε δύο από τις τρεις πιο πρόσφατες συνεδριάσεις διαμεσολαβητών στις οποίες συμμετείχε το γραφείο μου και θα αποτελέσει και πάλι θέμα συζήτησης σε διάσκεψη το επόμενο έτος. Αυτό δεν είναι, από μόνο του, απαραιτήτως προβληματικό, δεδομένης της σημασίας και των ποικίλων πτυχών αυτού του θέματος, αλλά θα πρέπει να μας δώσει τροφή για σκέψη.

Είναι ασφαλώς μεγάλη μου χαρά να βλέπω το Ινστιτούτο του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή να επανεμφανίζεται ως σημαντικός παράγοντας στη διεθνή σκηνή. Προκειμένου να απολαύσουμε μακροπρόθεσμη επιτυχία, την οποία ελπίζω ότι θα επιτύχετε, πιστεύω ότι είναι ζωτικής σημασίας, ως οργανισμός, να θέσετε ως στόχο τη δημιουργία συνεργειών με τις άλλες ενώσεις και δίκτυα διαμεσολαβητών που δραστηριοποιούνται στην Ευρώπη και να προσδιορίσετε σαφώς τον καταλληλότερο χώρο που πρέπει να καταληφθεί όσον αφορά την παροχή προστιθέμενης αξίας στα μέλη σας, στην ευρύτερη κοινότητα διαμεσολαβητών και, κυρίως, στους πολίτες για τους οποίους δημιουργήθηκαν τα θεσμικά μας όργανα.

Μου φαίνεται σαφές ότι η EOI μπορεί να συνεργαστεί με το ευρωπαϊκό παράρτημα του Διεθνούς Ινστιτούτου Διαμεσολαβητών, χωρίς να χρειάζεται ανταγωνισμός ή αντιπαλότητα. Είμαι στην ευχάριστη θέση να παρατηρήσω ότι αυτή είναι σίγουρα η προσέγγιση που προτίθεται να ακολουθήσει η ηγεσία και των δύο ενώσεων. Δεν είμαι σε θέση να δώσω μια άποψη για το ποιος πρέπει να είναι ο ρόλος κάθε οργανισμού. Αυτό που θα πρότεινα όμως είναι ότι ο καθένας πρέπει να επικεντρωθεί σε αυτό που κάνει καλύτερα.

Παρόλο που το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Διαμεσολαβητών επικεντρώνεται σε μεγάλο βαθμό σε θέματα της ΕΕ, θα ήμουν ευτυχής, στον βαθμό που το επιτρέπουν οι πόροι, να προσφέρω ιδέες και συμβουλές, εάν αυτό θα μπορούσε να σας ωφελήσει. Θα ήμασταν επίσης πρόθυμοι να βοηθήσουμε, όταν είναι δυνατόν, να διευκολυνθούν οι επαφές με τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, εάν αυτό θα μπορούσε να σας φανεί χρήσιμο.

5 Συμπέρασμα

Στην αρχή της παρουσίασής μου, μίλησα για τη Φλωρεντία και τη σημασία της στην ιστορία ως γενέτειρα της Αναγέννησης. Ο Άγγλος μυθιστοριογράφος και δοκιμιογράφος, John Fowles, περιέγραψε την Αναγέννηση ως «το πράσινο τέλος ενός από τους σκληρότερους χειμώνες του πολιτισμού». Όλοι γνωρίζουμε τις δύσκολες στιγμές που έχει υποστεί το Ινστιτούτο σας τα τελευταία χρόνια. Το να συγκεντρωθούμε εδώ, στο τέλος αυτού του σκληρού χειμώνα, μας δίνει ελπίδα για το μέλλον. Γνωρίζω τις σημαντικές προσπάθειες που κατέβαλε ο συνάδελφός μου Ullrich Galle για να μπορέσει η EOI να προχωρήσει και τη στήριξη που έλαβε από τη συμμετοχή της EOI στις προσπάθειές του. Θα ήθελα, επομένως, να σας ευχηθώ κάθε επιτυχία στις συζητήσεις σας σήμερα, και στους επόμενους μήνες και χρόνια, στην επιδίωξη της Αναγέννησης του Ινστιτούτου σας, εμπνευσμένη από την όμορφη πόλη που φιλοξενεί αυτή τη Συνέλευση.

Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.