Επίτροπος της επαρχίας του Limburg, ο κύριος Berendt-Jan Van Voorst tot Voorst!

Κύριε Πρόεδρε και Μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου του EIPA!

Εξοχότατε, κυρίες και κύριοι!

Το να βρίσκομαι σήμερα εδώ και να έχω τη δυνατότητα να σας μιλήσω με την ευκαιρία αυτή αποτελεί μεγάλη τιμή για μένα προσωπικά και για το Γραφείο που εκπροσωπώ. Είμαι βαθύτατα ευγνώμων στο Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Δημόσιας Διοίκησης, στο Επιστημονικό του Συμβούλιο και στο Διοικητικό του Συμβούλιο που μου απένειμαν το βραβείο Alexis de Tocqueville για το 2001. Η σημασία του βραβείου Alexis de Tocqueville υπογραμμίζεται έντονα από το γεγονός ότι στους προηγούμενους αποδέκτες περιλαμβάνονται ο καθηγητής Sabino CASSESE και ο καθηγητής Eduardo GARCIA DE ENTERRIA, δύο εξαιρετικοί μελετητές του δημόσιου και διοικητικού δικαίου, των οποίων τα έργα σέβομαι βαθιά και εκτιμώ.

Με την ευκαιρία αυτή, μιλώ εξ ονόματος του γραφείου του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή και όλου του προσωπικού του, δεδομένου ότι θα ήθελα να τονίσω ότι οι επιδόσεις και τα αποτελέσματα του γραφείου δεν θα ήταν εφικτά χωρίς τη σκληρή και αφοσιωμένη εργασία και τις επαγγελματικές δεξιότητές τους. Τους ευχαριστώ γι' αυτό. Θα ήθελα επίσης να αναφέρω ότι στην αρχή της εργασίας μου υπογράμμισα ότι δεν θα μπορούσαν να υπάρξουν καλά αποτελέσματα χωρίς πραγματική δέσμευση των κοινοτικών θεσμικών οργάνων και οργανισμών για καλές διοικητικές αξίες. Στην πρώτη μου ετήσια έκθεση μίλησα μάλιστα για μια εταιρική σχέση με τα κοινοτικά θεσμικά όργανα και οργανισμούς για την προστασία και την προώθηση των δικαιωμάτων και των συμφερόντων των ευρωπαίων πολιτών.

Σήμερα, θα ήθελα να πω ότι τα κοινοτικά θεσμικά όργανα και οργανισμοί συνεργάστηκαν εποικοδομητικά με το Γραφείο μας και ότι απέδειξαν με πολλούς τρόπους αυτή τη δέσμευση. Υπήρξαν εντάσεις και διαμάχες κατά καιρούς, αλλά και συνεχής πρόοδος· άλλοτε πιο αργά, άλλοτε πιο γρήγορα.

Στην αρχή των δραστηριοτήτων μας, η στήριξη που παρείχε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η διοίκησή του ήταν ζωτικής σημασίας. Ο τότε Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Klaus HÄNSCH και ο νυν Γενικός Γραμματέας Julian PRIESTLEY μας υποστήριξαν απεριόριστα. Η στάση της Επιτροπής ήταν επίσης σημαντική και η αρμόδια Επίτροπος στην αρχή ήταν η Anita GRADIN, η οποία προέρχεται από την ίδια τη χώρα όπου γεννήθηκε ο θεσμός του κοινοβουλευτικού διαμεσολαβητή πριν από σχεδόν διακόσια χρόνια. Εργάστηκε σκληρά για να πείσει την Επιτροπή για την ανάγκη να ανταποκριθεί δεόντως στον Διαμεσολαβητή και να θεσπίσει διαδικασίες για την ανταπόκριση στις έρευνες του Διαμεσολαβητή, ώστε να εξασφαλιστούν δίκαιες και ολοκληρωμένες απαντήσεις. Υπό την καθοδήγηση του τότε αρμόδιου διευθυντή της Γενικής Γραμματείας της Επιτροπής και της ομάδας του, η Επιτροπή πρωτοστάτησε στην επίδειξη του τρόπου με τον οποίο ένα κοινοτικό θεσμικό όργανο θα πρέπει να τηρεί την αρχή της λογοδοσίας έναντι των ευρωπαίων πολιτών.

Μετά από έξι χρόνια εμπειρίας, μπορώ να καταθέσω ότι έχουμε βρει πραγματικούς εταίρους στον ατελείωτο αγώνα για μια καλύτερη διοίκηση που θα εξυπηρετεί τους ευρωπαίους πολίτες. Έχει επίσης αναγνωριστεί από την πλέον αρμόδια Επίτροπο Loyola DE PALACIO, η οποία προέρχεται επίσης από μια χώρα όπου ο θεσμός του διαμεσολαβητή εκπροσωπείται έντονα, τόσο σε εθνικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο. Έχει επανειλημμένα τονίσει ότι δεσμεύεται να ακολουθήσει και να ενισχύσει τις πρακτικές που θέσπισε ο προκάτοχός της.

Κυρίες και κύριοι!

Πρόσφατα με ρώτησαν σε μια τηλεοπτική εκπομπή πώς ένιωθα όταν εξελέγην ως ο πρώτος Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής τον Ιούλιο του 1995 και ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου μου μίλησε και υπογράμμισε την ευθύνη μου ως ο πρώτος Διαμεσολαβητής να ιδρύσω το Γραφείο και να του δώσω κατευθύνσεις για το μέλλον. Σε τέτοιες περιπτώσεις θα πρέπει, φυσικά, να πείτε κάτι εμπνευσμένο. Το μόνο πράγμα που κατάφερα να πω ήταν ότι ένιωσα ότι ήμουν έτοιμος να αναχωρήσω για ένα μακρύ ταξίδι σε ένα άγνωστο περιβάλλον. Στην πραγματικότητα, ένιωσα σαν να σαλπάρω σε μια θυελλώδη θάλασσα, με μόνο τη νομολογία των κοινοτικών δικαστηρίων σχετικά με τη χρηστή διοίκηση να ακολουθεί. περιπτώσεις που λαμπυρίζουν σαν αστέρια στον νυχτερινό ουρανό, δείχνοντας το δρόμο για τον μοναχικό ναύτη και το πλήρωμά του.

Δεν αισθάνθηκα πολύ άσχημα εξοπλισμένος για το ταξίδι, διότι ήμουν κοινοβουλευτικός διαμεσολαβητής για πολλά χρόνια σε μια χώρα που είναι μικρή σε πληθυσμό, αλλά μια πραγματική υπερδύναμη στις γραφειοκρατικές παραδόσεις. Στη Φινλανδία, ήμασταν εξοικειωμένοι με τη βασιλική σουηδική διοίκηση για 600 χρόνια, υπό τη ρωσική κυριαρχία του Τσάρου για περισσότερα από 100 χρόνια και στη συνέχεια κοντά στις γερμανικές - πρωσικές διοικητικές παραδόσεις, όπως πολλοί από τους ακαδημαϊκούς μας στον τομέα αυτό σπούδασαν στη Γερμανία κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1920 και του 1930. Το γεγονός ότι η φινλανδική κοινωνία εξακολουθεί να λειτουργεί δείχνει ότι έχουμε κερδίσει κάτι από τον τεράστιο γραφειοκρατικό θησαυρό που μας έχει επιβληθεί και στον οποίο έχουμε συμβάλει και εμείς οι ίδιοι, οφείλω να ομολογήσω.

Η πρώτη δοκιμασία για το νέο θεσμικό όργανο του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή ήταν να διαπιστωθεί τι ακριβώς συνιστά κακοδιοίκηση. Υπήρξαν δυνατές φωνές στις νομικές υπηρεσίες ορισμένων κοινοτικών θεσμικών οργάνων που υποδήλωναν ότι ο Διαμεσολαβητής δεν μπορούσε να ασχοληθεί με θέματα που θα μπορούσαν, σε κάποιο μελλοντικό στάδιο, να παραπεμφθούν ενώπιον δικαστηρίου. Με άλλα λόγια, ήθελαν να αποκλείσουν τον Διαμεσολαβητή από την εξέταση οποιουδήποτε ζητήματος νομιμότητας. Υποστήριξαν ότι αυτό το είδος περιορισμού ισχύει για τους διαμεσολαβητές σε δύο από τα κράτη μέλη. Για μένα, δεν μπορεί ποτέ να είναι χρηστή διοίκηση να μην ακολουθεί τον νόμο ή μια αρχή που δεσμεύει έναν δημόσιο φορέα. Η τελική πρόταση που οδήγησε στη σύσταση του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή προήλθε από τη δανική κυβέρνηση. Τα κύρια χαρακτηριστικά του νέου θεσμικού οργάνου προέρχονται από τον Δανό Διαμεσολαβητή, ο οποίος ασχολείται ενεργά με νομικά ζητήματα. Έτσι, κατά τη γνώμη μου, δεν υπάρχει τίποτα ασαφές σε αυτό το σημείο. Μέχρι τώρα, η αντίληψή μας ότι η κακοδιοίκηση περιλαμβάνει τη νομιμότητα έχει γίνει ευρέως αποδεκτή. Όταν ο Διαμεσολαβητής επιτελεί το έργο του, είναι αυτονόητο ότι η νομολογία του Δικαστηρίου αποτελεί την πραγματική πηγή για την εφαρμογή του νόμου.

Μια άλλη συζήτηση προέκυψε όταν ένας βουλευτής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ο Roy PERRY, πρότεινε έναν κώδικα ορθής διοικητικής συμπεριφοράς. Η ιδέα ενός τέτοιου κώδικα είναι να καθοριστεί σαφώς όχι μόνο τι είναι κακή διοίκηση, αλλά και τι είναι χρηστή διοίκηση. Οι μελετητές από την παράδοση του κοινού δικαίου υποστήριξαν ότι αυτό δεν θα πρέπει να είναι ένας γραπτός νόμος με λεπτομερείς διατάξεις, αλλά ένας ημιτελής κατάλογος απαιτήσεων που αναπτύσσονται στις υποθέσεις με την πάροδο των ετών. Αντιτάχθηκαν σε αυτό που είπαν ότι θα ήταν μια υπερβολική ρύθμιση της ΕΕ για το θέμα αυτό.

Μου φαίνεται δίκαιο ότι αν επικρίνετε κάποιον επειδή συμπεριφέρεται άσχημα, λέτε επίσης τι πρέπει να κάνει. Δυσκολεύομαι να κατανοήσω πώς μπορεί κανείς να απαιτήσει από το προσωπικό των κοινοτικών θεσμικών οργάνων και οργανισμών να βελτιώσει την ποιότητα της ευρωπαϊκής διοίκησης, εάν δεν μπορεί εύκολα να λάβει έναν απολογισμό του τι αναμένεται από αυτούς. Με τον ίδιο τρόπο, πώς μπορούν οι ευρωπαίοι πολίτες να γνωρίζουν ποια είναι τα δικαιώματά τους αν δεν καταγραφούν; Δεδομένου ότι η Επιτροπή καθυστέρησε για πολλούς λόγους να καταρτίσει έναν κώδικα ορθής διοικητικής συμπεριφοράς, αναλάβαμε να το πράξουμε και το Κοινοβούλιο τον ενέκρινε κατά τη σύνοδό του στις 6 Σεπτεμβρίου του τρέχοντος έτους. Το ερώτημα αν θα γίνει ευρωπαϊκός νόμος παραμένει ανοικτό, αλλά οι καλές δυνάμεις εργάζονται για αυτό.

Ο Κώδικας δεν δέχθηκε μόνο χειροκροτήματα στις συζητήσεις στο Κοινοβούλιο. Μια διάταξη που προτείνει ότι ένας υπάλληλος πρέπει να είναι ευγενικός εγείρει πολλές αμφιβολίες και μερικά αγενή σχόλια. Για μια στιγμή, φάνηκε ότι η Επιτροπή Νομικών Θεμάτων θα απέρριπτε ολόκληρη την πρόταση. Στη συνέχεια, ένας Σκωτσέζος καθηγητής νομικής έλαβε τον λόγο και άρχισε λέγοντας πολύ απλά: «Κατά τη γνώμη μου, διακυβεύονται δύο σημαντικά ζητήματα. Πρώτον, η προώθηση του κράτους δικαίου και, δεύτερον, η επίδειξη σεβασμού προς τους ευρωπαίους πολίτες.» Η δήλωση αυτή επανέφερε τη συζήτηση στον πυρήνα του Κώδικα και τελικά υποστηρίχθηκε από σαφή πλειοψηφία.

Από την πλευρά μου, δεν αντιλαμβάνομαι το επιχείρημα ότι η ευγένεια δεν μπορεί να αποτελεί υποχρέωση. Οι δικαστές δεν έχουν καμία δυσκολία να καθορίσουν ένα κατάλληλο πρότυπο συμπεριφοράς για τους διαδίκους που εμφανίζονται στην αίθουσα του δικαστηρίου. Γιατί δεν θα πρέπει, αν χρειαστεί ποτέ, να είναι σε θέση να κρίνουν όταν ένας υπάλληλος είναι εκτός γραμμής, υβριστικός και αγενής;

Λυπάμαι που σας κήρυξα. Αλλά είμαι τόσο συνηθισμένος να προσπαθώ να προωθήσω τις υπηρεσίες του Γραφείου μου και την έννοια της χρηστής διοίκησης που δεν θα μπορούσα να συγκρατηθώ.

Όταν λάβαμε τις πρώτες πληροφορίες σχετικά με την απονομή του βραβείου Alexis de Tocqueville ήταν σαν να βλέπαμε τις πρώτες αναλαμπές από το φάρο που οδηγούσε σε ένα ασφαλές λιμάνι σε μια σκοτεινή νύχτα σε μια ταραγμένη θάλασσα. Κατά τη γνώμη μου, το EIPA, κατά τη διάρκεια των 20 ετών λειτουργίας του, εργάστηκε αδιάλειπτα για την προώθηση των καλών διοικητικών αξιών του δυτικού πολιτισμού. Σας συγχαίρω με την ευκαιρία της 20ής επετείου σας για την υψηλή επαγγελματική δεξιότητα, με την οποία διαδώσατε το καλό μήνυμα σε πολλούς υπαλλήλους τόσο των ευρωπαϊκών όσο και των εθνικών διοικήσεων.

Για εμάς σήμερα είναι ένα ασφαλές και φιλικό λιμάνι, όπου μπορούμε να ξεκουραστούμε και να απολαύσουμε μια πραγματική συνεργασία μαζί σας και να συγκεντρώσουμε δύναμη και προμήθειες για το επόμενο στάδιο του ταξιδιού προς μια πραγματική Ευρώπη των Πολιτών. Είθε αυτό να είναι το βραβείο που μας περιμένει όλους αύριο.

Ο Alexis de Tocqueville ήταν από πολλές απόψεις πριν από την εποχή του. Κατανοεί ακόμη και την ίδια την ψυχή της ευρωπαϊκής ιθαγένειας λέγοντας:

«Η σταδιακή ανάπτυξη της αρχής της ισότητας είναι, ως εκ τούτου, ένα προνοιακό γεγονός. Έχει όλα τα κύρια χαρακτηριστικά ενός τέτοιου γεγονότος: Είναι παγκόσμια, είναι διαρκής, συνεχώς αποφεύγει κάθε ανθρώπινη παρέμβαση και όλα τα γεγονότα καθώς και όλοι οι άνθρωποι συμβάλλουν στην πρόοδό της.

Είμαι ευτυχής και έχω την τιμή να δεχτώ το βραβείο Alexis de Tocqueville.

Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.