Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich

Piątek 23 października 2015 r. w godz. 9.00–19.30

Dzień dobry wszystkim i dziękuję za zaproszenie.

Ostatni raz spotkaliśmy się zbiorowo w lutym 2014 roku, kiedy miałem zaledwie pięć miesięcy na nowej pracy. Teraz, po nieco ponad dwóch latach pełnienia tej roli, powinniśmy ponownie przedyskutować tę kwestię.

Oczywiście spotkałem się z niektórymi z was dwustronnie i uznałem te wymiany za naprawdę pouczające. Niektórzy z was usłyszeli ode mnie na papierze prośby o opinie, zalecenia i decyzje. Dzisiaj poruszę niektóre z tych spraw, ale zacznę od kilku słów na temat tego, co próbuję zrobić z biurem, któremu powierzono kierowanie.

Doskonale zdaję sobie sprawę ze szczególnej roli, jaką zostałem wybrany i ponownie wybrany przez Parlament do pełnienia na mocy Traktatu i Karty. Oczekuje się, że w ramach swojego mandatu Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich będzie wspierał nasze powstające obywatelstwo europejskie. Przejrzystość, demokratyczna rozliczalność i zaufanie publiczne mają kluczowe znaczenie dla tego obywatelstwa.

Zaangażowanie obywateli i kontrola wszystkich naszych biur rośnie, zwłaszcza w czasach zawirowań, takich jak obecnie. Wiele się od nas oczekuje i słusznie. Czy jesteśmy przygotowani do dostawy? Obywatele europejscy oczekują, że Unia zapewni bezpieczne i skuteczne leki, zagwarantuje bezproblemowy łańcuch żywnościowy, ostrzeże ich przed niebezpiecznymi chemikaliami, zabezpieczy bezpieczeństwo lotnicze, ochroni ich środowisko, będzie nadzorować granice zewnętrzne Unii, upewni się, że pieniądze, które oszczędzają w banku, są bezpieczne. Unia Europejska nie jest państwem federalnym. W związku ze skandalem Volkswagena Komisja Europejska dokłada wszelkich starań, aby podkreślić, że nie kontroluje emisji z samochodów w państwach członkowskich. Europejska Agencja Leków nie posiada uprawnień, które posiada amerykańska Agencja ds. Europejska Agencja Chemikaliów nie dysponuje zasobami umożliwiającymi weryfikację bezpieczeństwa wszystkich chemikaliów zarejestrowanych w UE. Frontex nie może zapewnić bezpieczeństwa życia wszystkim, którzy desperacko próbują dotrzeć do naszych wybrzeży.

Tak więc, kiedy sprawy idą źle, kiedy ludzie umierają, kiedy firmy kłamią, musimy przynajmniej być bezpieczni, wiedząc, że w ramach ograniczeń prawnych, politycznych i zasobów, które kierują naszą pracą, zrobiliśmy wszystko, co w naszej mocy, z interesem publicznym zawsze na pierwszym miejscu.

Chciałbym wyjaśnić wam moją własną strategię. Ponieważ Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich świętuje swoje 20-lecie, chcę, aby biuro - z naszym 70-osobowym personelem i budżetem w wysokości 10 milionów euro - było po prostu bardziej użyteczne i odpowiednie. W tym celu moja strategia ma na celu wykorzystanie naszych ograniczonych zasobów w wysoce strategiczny sposób poprzez określenie tych obszarów administracji publicznej UE, w których możemy zapewnić najskuteczniejsze wyniki dla obywateli, a nawet dla samej administracji publicznej. W radzeniu sobie z tymi problemami, moi koledzy i ja staramy się być rygorystyczni, uczciwi, a także rozumieć często bardzo trudne środowisko, w którym działasz.

Oprócz usprawnienia naszej procedury rozpatrywania skarg w celu uzyskania szybszych i lepszych wyników dla skarżących, przeprowadzam również szereg strategicznych dochodzeń, w ramach których badamy bardziej systemowe kwestie ewentualnego niewłaściwego administrowania. W ten sposób mam nadzieję nie tylko pomóc administracji w rozwiązaniu problemu, ale także zatrzymać lub przynajmniej ograniczyć powtarzające się skargi dotyczące konkretnej kwestii. Zdaję sobie sprawę, że reagowanie na skargi może być zasobochłonne i czasochłonne. Patrząc na program waszego dwudniowego spotkania, zauważyłem, że najlepsze wykorzystanie zasobów, które zostały oddane do waszej dyspozycji, jest również waszym największym zmartwieniem.

Zdaję sobie również sprawę, że Rzecznik Praw Obywatelskich nie jest jedyną instytucją UE, która pełni rolę kontrolną. Z Pańskiego programu wynika, że jestem w dobrym towarzystwie posłów do Parlamentu Europejskiego z Komisji Kontroli Budżetowej, komisji, z którą mam bardzo dobre stosunki, a także przedstawicieli Europejskiego Trybunału Obrachunkowego. Pragnę również zauważyć, że będzie Pan analizował niedawny wyrok Trybunału dotyczący Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz jego znaczenie dla przejrzystości i ochrony danych w odniesieniu do ekspertów zewnętrznych.

Chciałbym jednak wspomnieć o dwóch strategicznych dochodzeniach, które przeprowadziłem, ponieważ uważam, że są one dla Pana szczególnie interesujące. Oba dotyczą Komisji. Pierwsza dotyczyła tego, w jaki sposób Komisja radzi sobie z tzw. efektem „drzwi obrotowych”, w wyniku którego urzędnicy odchodzą z Komisji i przejmują role w sektorze prywatnym. Drugim jest zbadanie, w jaki sposób Komisja zapewnia przejrzystość i równowagę w odniesieniu do swojego systemu grup ekspertów. Oba pytania dotyczą wspólnego tematu „wpływu” i mają na celu uzyskanie odpowiedzi na pytania takie jak: którzy są kluczowymi podmiotami wpływającymi na proces decyzyjny UE, w jaki sposób podejmowane są przepisy i inne decyzje, kto lub co skłoniło ich do myślenia lub zainteresowania tym, co ostatecznie wynika z procesu legislacyjnego lub regulacyjnego.

Kolejny przykład tej pracy dotyczy Europejskiego Banku Centralnego i wymiany poglądów, którą przeprowadziłem z prezesem Draghim w ciągu ostatnich kilku miesięcy, co doprowadziło do przyjęcia przez Bank wytycznych dotyczących zabierania głosu przez członków jego zarządu.

Te pytania są istotne dla wielu z was. Po przyjrzeniu się dochodzeniom prowadzonym w odniesieniu do agencji od czasu, gdy rozpocząłem działalność jako Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich w październiku 2013 r., zauważam, że często pojawiają się kwestie efektu „drzwi obrotowych”, zewnętrznej wiedzy fachowej, wkładu zainteresowanych stron, przejrzystości i dostępu do dokumentów. W szczególności jeśli chodzi o ekspertyzy zewnętrzne, zachęcam Państwa do przeanalizowania kolejnego kroku w dochodzeniu moich grup ekspertów, które mam nadzieję opublikować w nadchodzących tygodniach. Podobnie moja niedawna decyzja w sprawie grup dialogu obywatelskiego DG ds. Rolnictwa zawiera materiały istotne dla Pani pracy. Biorąc pod uwagę liczbę wszczętych dochodzeń dotyczących grup roboczych agencji, forów zainteresowanych stron i paneli naukowych, w przyszłości ważne będzie ustalenie, czy niektóre z kluczowych ustaleń tych dochodzeń mają znaczenie dla funkcjonowania Państwa agencji.

Jako Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich przewodniczę również sieci rzeczników praw obywatelskich na szczeblu krajowym, regionalnym i na szczeblu komisji petycji. Ponownie, aby uczynić ten aspekt mojej pracy jak najbardziej użytecznym, zacząłem badać, w jaki sposób możemy prowadzić równoległe dochodzenia w sprawach, które mają znaczenie zarówno na szczeblu krajowym, jak i unijnym. Jak dobrze wiedzą obecni dziś przedstawiciele Fronteksu, w ciągu ostatniego roku pracowaliśmy nad kwestią wspólnych operacji z państwami członkowskimi, które odsyłają osoby, którym odmówiono azylu w UE, do własnego kraju lub państwa trzeciego. Mam nadzieję, że rozwinę tę metodę współpracy z moimi kolegami, abyśmy wspólnie mogli świadczyć jeszcze lepsze usługi obywatelom UE. Już teraz badamy, w jaki sposób możemy służyć pomocą w obecnym kryzysie migracyjnym, a zwłaszcza w dziedzinie ochrony praw podstawowych.

To prowadzi mnie do drugiej kategorii spraw, które dotyczą tego, co nazwałbym twoją podstawową działalnością: od odmowy wydania pozwolenia na dopuszczenie do obrotu leku przeciwmigrenowego do wrażliwego obszaru badań na zwierzętach w ramach oceny substancji chemicznych; od działań związanych z odnowieniem unijnego zezwolenia na dopuszczenie danego pestycydu do obrotu po prace nad Europass CV. W ramach tego ostatniego dochodzenia miałem okazję skupić się na Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych. Jako członek ram odpowiedzialny za monitorowanie wdrażania konwencji przez administrację UE zachęcam Pana do zadbania o to, by prawa i zasady zapisane w konwencji były wpisane w Pana pracę.

Wreszcie, istnieje szczątkowa, ale w żaden sposób nie bez znaczenia, jeśli chodzi o surowe statystyki, kategoria spraw związanych z personelem, których nie będę teraz rozpatrywać, ale które czasami poruszają delikatne i delikatne kwestie, w tym nękanie, dyskryminację i niesprawiedliwe zwolnienie. Nie jestem przekonany, czy moje biuro jest zawsze najlepiej przygotowane do zajmowania się takimi sprawami. Jeśli mogą one być skutecznie rozwiązane wewnętrznie, na przykład przez mediatorów personelu lub z pomocą ekspertów zewnętrznych, to moim zdaniem lepiej dla wszystkich zainteresowanych.

To prowadzi mnie do ostatniego punktu, który dotyczy ogólnie stosunków między Rzecznikiem Praw Obywatelskich a agencjami w przyszłości. Kontynuując temat, który podniosłem na początku, chcę zapewnić, że nasze interakcje są prowadzone w najbardziej efektywny sposób. Dlatego szczególnie cieszę się, że mogę zwracać się do was zbiorowo. Cieszę się również, że moja nowa sekretarz generalna, pani Beate Gminder, przemówi w lutym do szefów administracji agencji oraz że przed Międzyagencyjną Siecią Prawną odbyło się wiele wystąpień Rzecznika Praw Obywatelskich. Jeśli istnieją inne sieci agencji, które moje biuro mogłoby z pożytkiem adresować, daj nam znać.

Ten pomysł wspólnego zwrócenia się do Pana jest jednym z wielu pomysłów, które moi pracownicy przedstawili w sprawozdaniu, które przygotowaliśmy w celu zakończenia serii wizyt przeprowadzonych przez mojego poprzednika w szeregu agencji. Nie wszystkie z tych pomysłów są wykonalne lub realistyczne w perspektywie krótkoterminowej, ale chciałbym usłyszeć od ciebie, co twoim zdaniem może być szczególnie pomocne. Wspominam w szczególności o następujących kwestiach:

i) Rzecznik Praw Obywatelskich mógłby skupić się na jednej konkretnej kwestii, na „podejściu tematycznym”, takim jak podejście przyjęte w dochodzeniu w odniesieniu do ujawniania nazwisk członków komisji konkursowej. Rezultatem mogłyby być „wytyczne dotyczące dobrych praktyk” dla agencji w odpowiednich obszarach, na przykład efektu „drzwi obrotowych” lub dostępu do dokumentów, przy czym podstawową ideą byłoby uprzedzanie skarg i promowanie dobrej administracji.

ii) Wykorzystanie wideokonferencji można by zbadać w przypadku agencji, które są przedmiotem wielu skarg, lub nowych agencji, które mogłyby skorzystać na wczesnym spotkaniu z pracownikami Rzecznika Praw Obywatelskich w kwestiach takich jak rekrutacja. Ponadto za każdym razem, gdy ktoś z mojego biura przeprowadza inspekcję w agencji, prosiłem go o zaproponowanie prezentacji na temat roli Rzecznika Praw Obywatelskich, zwłaszcza w przypadku agencji, które mogą nie znać tak dobrze naszej pracy. Podobnie zachęcałem kierownictwo średniego szczebla do odwiedzania agencji w celu dzielenia się wiedzą fachową na temat dobrej administracji. Kiedy wyjeżdżam do konkretnego państwa członkowskiego, zamierzam również zorganizować spotkanie z odpowiednią agencją, tak jak obecnie organizuje to moje biuro w związku ze zbliżającymi się wyjazdami do Austrii i na Węgry.

iii) Z naszej strony chcielibyśmy powitać prezentacje z Państwa biur, abyśmy mogli bezpośrednio współpracować z Państwem, aby zrozumieć wyzwania, przed którymi stoicie. W tym duchu zachęcam Pana i Pański personel do skorzystania z licznych wyjazdów służbowych do Brukseli, a być może do Strasburga, aby zwrócić się do podległych mi służb. Chcielibyśmy usłyszeć z pierwszej ręki o wykonywanej pracy i wyzwaniach, przed którymi stoisz, zamiast zajmować się takimi sprawami tylko poprzez skargi zgłaszane nam.

Chociaż dziś możemy nie mieć czasu na omówienie wszystkich tych możliwości, mam nadzieję, że w nadchodzących tygodniach podejmiecie z nami dalsze działania. Twoje szczere opinie i dalsze pomysły są mile widziane.

Na zakończenie pragnę powtórzyć, że moją rolą jest wspieranie nie tylko obywateli Unii, ale także administracji publicznej UE. Staram się jak najbardziej współpracować i otwarcie współpracować z przedstawicielami administracji i pracownikami instytucji.

Jak już wielokrotnie mówiłem, choć media nigdy o tym nie wspominają, uderza mnie jakość i uczciwość osób, które pracują w instytucjach, organach, urzędach i agencjach UE i nimi kierują. Cieszę się z tego spotkania w tym duchu i chętnie odpowiem na wszelkie pytania lub wysłucham wszelkich uwag na temat naszej pracy.

Dziękuję.