Drodzy Koledzy i Przyjaciele,

Przede wszystkim serdeczne pozdrowienia dla wszystkich starych przyjaciół, z którymi miałem przyjemność pracować w ENO w czasie, gdy byłem zastępcą rzecznika praw obywatelskich Portugalii, a także dla wielu nowych twarzy, które dziś do nas dołączają.

Szczególnie cieszę się, że mogę przedstawić nowych członków, którzy dołączyli do ENO w tym roku, z których każdy wnosi wyjątkową głębię i zakres doświadczenia przywódczego. Są to, w porządku alfabetycznym: Christian z Danii, Claudine z Luksemburga, Karina z Łotwy, Mehmet z Turcji, Nicolas z Walonii i Venceslava z Bułgarii.

Chciałbym również serdecznie powitać naszych kolegów z Komisji Europejskiej i FRA, a także urzędników ds. praw podstawowych z Fronteksu i AUEA, którzy podzielą się swoją wiedzą fachową podczas naszych warsztatów. Dziękuję również pani Matheson Mestad, przedstawicielce Komisji Weneckiej, która dołączy do nas online.

Począwszy od pierwszych dni działalności w 1996 r., główną działalnością ENO była nasza coroczna konferencja. Mogę powiedzieć, że tegoroczna konferencja jest wyjątkowa z wielu powodów.

Po pierwsze, w prawie 30-letniej historii ENO nigdy nie było tak ważne, jak obecnie, abyśmy wszyscy razem – każdy z nas – myśleli o przyszłości ENO i, w tym kontekście, o naszej własnej przyszłości zawodowej, ponieważ konfrontujemy się z niepewnością naszych czasów.

Jesteśmy w kluczowym momencie. Stoimy w obliczu wzajemnie powiązanych wyzwań na całym świecie: konflikty, nierówności, zakłócenia klimatu, migracja, rosnący autorytaryzm, polaryzacja i dysproporcje zdrowotne. W szczególności Europa boryka się z poważnymi trudnościami – wojną na naszych granicach, wrogim środowiskiem międzynarodowym i częstszymi ekstremalnymi zdarzeniami związanymi z klimatem, by wymienić tylko kilka.

Stoimy również przed poważnymi wyzwaniami społecznymi, co wyraźnie widać w tablicy wskaźników społecznych. Pomimo poprawy w niektórych obszarach można zrobić więcej w związku z nierównością i ubóstwem, rosnącą bezdomnością, słabymi wynikami edukacyjnymi i utrzymującą się dyskryminacją.

Obywatele UE są, co zrozumiałe, najbardziej zaniepokojeni problemami, z którymi spotykają się na co dzień: przystępne cenowo mieszkania, sprawiedliwe wynagrodzenie, brak postępów w ograniczaniu ubóstwa w ich społecznościach oraz jakość usług i edukacji. Badanie Eurobarometru bardzo wyraźnie potwierdza te obawy.

Rzecznik praw obywatelskich rozpatruje skargi dotyczące wszystkich tych kwestii. Otwieramy również dochodzenia z własnej inicjatywy i interweniujemy na wiele różnych sposobów, na co pozwalają nasze mandaty. Jesteśmy w centrum tych wyzwań i dzielimy się naszymi doświadczeniami i dobrymi praktykami na wielu forach. ENO jest oczywiście jednym z nich.

Ale jest to również coś innego – i ta różnica zasługuje na podkreślenie.

Unijna rodzina rzeczników praw obywatelskich jest bardzo zróżnicowana: pod względem funkcji, uprawnień i orientacji wśród rzeczników sektora publicznego, zarówno na szczeblu krajowym, jak i regionalnym. Oczywiście w ramach ENO mogą rozwinąć się silniejsze relacje między rzecznikami praw obywatelskich, którzy pełnią podobne funkcje i działają w podobnych systemach prawnych.

Ale wszyscy oni – my wszyscy – zapewniają przestrzeganie praw obywateli wynikających z prawa UE. Stosujemy prawo UE i nadzorujemy jego wdrażanie w naszych administracjach, a ten wspólny cel jest tym, co nas łączy.

Jesteśmy jedną wspólnotą.

Jako organizacja nieformalna i lekko zinstytucjonalizowana uważam ENO za prawdziwą wspólnotę praktyków – miejsce, w którym rzecznicy praw obywatelskich stosujący prawo UE spotykają się, aby wymieniać doświadczenia, uczyć się od siebie nawzajem i współpracować w naszej pracy.

Jak napisał założyciel ENO i pierwszy Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich Jacob Söderman w swoim sprawozdaniu rocznym dla Parlamentu Europejskiego za 1996 r., ENO utworzono w celu „urzeczywistnienia praw obywateli wynikających z prawa UE na wszystkich szczeblach w Unii i jej państwach członkowskich”.

Prawo Unii stało się bowiem naturalną podstawą pracy rzeczników praw obywatelskich, obok przepisów krajowych. Rzecznicy praw obywatelskich mają obowiązek dokonywania przeglądu działań administracyjnych związanych z wdrażaniem prawa UE, zapewniając pełne poszanowanie zarówno praw materialnych, jak i proceduralnych w ich krajowych systemach prawnych.

Dziś ta konferencja ENO jest również wyjątkowa z innego powodu. ENO istnieje od prawie 30 lat – jest to niezwykłe dziedzictwo, na którym powinniśmy budować przyszłość naszej społeczności. Moje biuro skonsultowało się niedawno z biurami członków ENO, aby zebrać ich przemyślenia na temat tego, w jaki sposób możemy przekształcić ENO, mając na uwadze ambitny cel, jakim jest wywarcie znaczącego wpływu na prawa obywateli UE w nadchodzących latach.

Opierając się na fundamentach postawionych w ciągu ostatnich trzech dekad, ta strategiczna ekspansja pozwala nam w pełni wykorzystać potencjał ENO jako prężnej społeczności rzeczników praw obywatelskich przestrzegających prawa UE, wykorzystującej w pełni wyjątkowe narzędzia ENO.

Odnoszę się do równoległych zapytań i zapytań dotyczących prawa UE jako unikalnych narzędzi ENO, chociaż mogą istnieć inne, które wyróżniają ENO, co omówimy dzisiaj i jutro. Chociaż członkowie ENO mogą mieć różne podejścia, stoimy przed wieloma wspólnymi wyzwaniami, w których narzędzia te mogą być szczególnie pomocne.

Mając to na uwadze, tegoroczna konferencja ENO przyjmuje świeże podejście zarówno pod względem organizacji, jak i formatu. Poszerzono zakres tematyczny, a program opracowano z myślą o zapewnieniu aktywnego i inkluzywnego uczestnictwa. Wiele z nich zostało ukształtowanych przez krajowe i regionalne biura rzeczników praw obywatelskich, odzwierciedlając priorytety i doświadczenia wszystkich członków.

Spotkamy się na dwóch sesjach plenarnych, zapewniając chwile do zaangażowania całej społeczności. Ponadto konferencja obejmuje osiem specjalnych warsztatów, w których 16 rzeczników pełni rolę sprawozdawców i moderatorów, zapewniając szeroki udział i interakcję.

Jest to Państwa konferencja ENO – okazja dla nas wszystkich do uczenia się, wymiany i wnoszenia wkładu.

Mam nadzieję i oczekuję, że konferencja ENO w 2025 r. będzie otwartą agorą, w ramach której rzecznicy praw obywatelskich o różnych mandatach będą mogli zaangażować się w trwały dialog na temat kwestii związanych z prawem UE i wysłuchać ekspertów z Komisji Europejskiej i trzech agencji UE, którzy uprzejmie zgodzili się do nas dołączyć. Powinna to być wspólna przestrzeń, w której nie istnieją żadne granice geograficzne – północ, południe, wschód lub zachód. Powinno to również stanowić okazję do nawiązania lub wzmocnienia relacji zawodowych.

Pamiętaj: ENO zostało zbudowane na zasadzie, że potrzebujemy siebie nawzajem, aby pozostać w grze.

Rzecznicy praw obywatelskich chętnie spotykają się, angażują i wymieniają pomysłami. Podobne wyzwania istnieją wszędzie. Powinniśmy je zidentyfikować i szukać rozwiązań. Dlaczego czasami istnieje rozdźwięk między prawem UE a społeczeństwem? UE ma silosy, podczas gdy społeczeństwo jest szerokie. Do jakiej Europy powinniśmy dążyć?

Dziś i jutro rozpoczniemy również proces ponownego wyobrażenia sobie przyszłości ENO i opracowania długoterminowego planu działania dostosowanego do naszej misji w zakresie oddziaływania. Odbędzie się to poprzez osiem warsztatów, badających wymiary kluczowe dla naszego sukcesu.

Rzecznicy praw obywatelskich nie są jedynie osobami zajmującymi się skargami lub rozwiązywaniem problemów. Jesteśmy inicjatorami i edukatorami. Opowiadamy się nie tylko za indywidualnym wymiarem sprawiedliwości administracyjnej, ale także za kulturą uczciwości i służby w administracji publicznej. Ludzie się liczą, prawda się liczy, a służba publiczna musi mieć praktyczne znaczenie.

W tym wszystkim musimy zachować naszą niezależność. Nic dziwnego, że najwięcej uwagi przyciągnęły warsztaty na temat niezależności. Jestem wdzięczny Komisji Weneckiej za uprzejme podzielenie się swoją wiedzą fachową i dziękuję naszemu koledze Davidowi, federalnemu rzecznikowi praw obywatelskich Belgii, za poprowadzenie nas przez delikatny związek między zasadami weneckimi a zasadami paryskimi, które leżą u podstaw naszych biur.

Zajmiemy się również niektórymi nieodłącznymi wyzwaniami naszej pracy: zarządzanie wieloma mandatami przyznanymi na mocy prawa UE, monitorowanie obserwatorów, poruszanie się po wielu współistniejących mechanizmach składania skarg oraz nadzorowanie administracji półpublicznej i półprywatnej. Wraz z ekspertami z Komisji Europejskiej zbadamy, w jaki sposób prawo UE wspiera rzeczników praw obywatelskich w ich działaniach na rzecz praw obywatelskich.

Wy – krajowi i regionalni rzecznicy praw obywatelskich – jesteście sercem i duszą ENO.

Twoje doświadczenia, spostrzeżenia i przywództwo dają ENO jego moc i cel. W miarę jak wyznaczamy nowy kurs na następne 30 lat, zaangażowanie się w ciebie i słuchanie twoich pomysłów będzie miało kluczowe znaczenie. W ciągu tych dwóch pół dnia zachęcam Państwa do zastanowienia się nad tym, co najbardziej cenią Państwo w ENO, nad nadziejami na jego przyszłość oraz nad tym, w jaki sposób możemy najlepiej wykorzystać wyjątkowe narzędzia ENO, aby służyć obywatelom i mieszkańcom UE. Zastanów się nad wyjątkowym wkładem, jaki możesz wnieść w nasz zbiorowy wpływ jako społeczność stojąca przed najpilniejszymi wyzwaniami Europy i świata.

Dziękuję za bycie częścią tej niezwykłej społeczności. Patrząc wstecz na osiągnięcia ENO poprzez możliwości i wyzwania, podzielam, podobnie jak moi wybitni poprzednicy, głęboką wdzięczność za waszą odporność, poświęcenie i ducha innowacji. Pragnę również wyrazić uznanie dla nadzwyczajnego zaangażowania waszych i moich zespołów w realizację naszego celu i misji.

Przed nami praca należy do nas wszystkich. Z niecierpliwością czekam na dalszą podróż i z przyjemnością ogłaszam otwarcie konferencji ENO 2025.