# Przejrzystość i uczestnictwo w obliczu niepewności naukowej - Autor: Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich - Data : 2022-01-27T00:00+01:00[Europe/Paris] - [URL](https://www.ombudsman.europa.eu/pl/speech/pl/151744) --- Dzień dobry i dziękuję za zaproszenie. Przejrzystość jest nie tylko centralnym elementem mojego mandatu jako Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich, ale moim zdaniem jest również kluczowym kamieniem węgielnym legitymacji instytucji demokratycznych i procesów decyzyjnych. Od dawna przekonywałem, że przejrzystość pomaga budować zaufanie publiczne do decyzji podejmowanych przez instytucje UE, a tym samym do legitymizacji samej UE. Dotyczy to nie tylko trzech dużych instytucji, ale także innych agencji i organów, które odgrywają kluczową rolę w tym procesie, w tym w zakresie zapewniania i oceny doradztwa naukowego. Jednak w obecnym krajobrazie informacyjnym i medialnym, z różnymi źródłami informacji w internecie i spolaryzowanym dyskursem społecznym, stało się to jeszcze ważniejsze. Niezbędne jest zapewnienie większej przejrzystości opinii naukowych i decyzji opartych na tych opiniach. Oznacza to również przejrzystość w przypadku zmian w opiniach naukowych. Charakter metody naukowej zazwyczaj implikuje powolny postęp i ewolucję. Teorie są opracowywane, testowane, kwestionowane i udoskonalane. Bez niepewności nauka nie byłaby potrzebna. Prawidłowe nagłaśnianie takich zmian w doradztwie naukowym i wyjaśnianie przyczyn ich zmiany ma kluczowe znaczenie dla wiarygodności opinii publicznej. Decydenci często muszą działać, nawet jeśli opinie naukowe wciąż się zmieniają. Nigdy nie było to wyraźniejsze niż podczas pandemii. W tak złożonym środowisku decyzyjnym organy publiczne powinny mieć bezpośredni kontakt ze społeczeństwem. Tylko w ten sposób - stwierdzając, że ich decyzje opierają się na najlepszych dostępnych poradach, ale przyznając, że porady te mogą się zmienić, i będąc przejrzystymi, gdy tak się dzieje - mogą naprawdę wzbudzić zaufanie publiczne i odeprzeć dezinformację. Jest to kwestia, którą poruszyłem w kilku moich niedawnych dochodzeniach związanych z pracą administracji UE podczas pandemii. W lutym 2020 r. **w centrum uwagi znalazło się Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób.** Jego rola polegała na przyczynianiu się do skoordynowanego europejskiego podejścia do pandemii poprzez zestawianie i wymianę informacji. W pierwszych miesiącach nastąpiła znaczna ewolucja w zakresie informacji publicznych na temat kluczowych kwestii, takich jak przenoszenie wirusa, skuteczność noszenia masek i zdolność laboratoriów do przeprowadzania testów w państwach członkowskich. Biorąc pod uwagę bezprecedensowy charakter sytuacji - nowy wirus oddechowy i pandemię raz na pokolenie - było to zrozumiałe. W lipcu 2020 r. wszczęłam dochodzenie w sprawie sposobu, w jaki ECDC wypełniało swoją rolę na wczesnych etapach pandemii COVID-19. W moim dochodzeniu przyjrzano się bardziej ogólnie temu, w jaki sposób ECDC gromadzi informacje na temat takich kwestii i w jaki sposób następnie dzieli się swoimi zaleceniami w oparciu o to gromadzenie danych. W toku dochodzenia stwierdzono, że ECDC często miało trudności z terminowym uzyskaniem informacji od organów krajowych w państwach członkowskich: problem związany z jego ograniczonym mandatem. Ponadto, chociaż ECDC poczyniło pewne wysiłki podczas kryzysu związanego z COVID-19, aby przeprowadzić swoją ocenę naukową w przejrzysty sposób, istniała możliwość poprawy sposobu przekazywania informacji społeczeństwu. Przedstawiłem ECDC szereg sugestii dotyczących usprawnień, w szczególności mających na celu zapewnienie bardziej proaktywnej publikacji informacji, ocen i zaleceń ECDC oraz komunikacji na ich temat. W szczególności zasugerowałem, aby ECDC jasno i spójnie wskazywało w swoich ocenach ryzyka, kiedy zmienia swoją opinię w oparciu o nowe dostępne dowody naukowe. Naturalne jest, że takie oceny ewoluują wraz z pojawianiem się nowych informacji. Istotne jest jednak, aby w przypadku gdy porady lub informacje ewoluują i zmieniają się w kluczowych kwestiach, na przykład w zakresie stosowania masek, zmiana ta została podkreślona opinii publicznej i wyjaśnione zostały przyczyny tej zmiany. Brak takiego działania może prowadzić do przekonania, że może próbować zakopać tę zmianę, co z kolei może podsycać płomienie zamieszania i dezinformacji. Odnosi się to do sedna tematu dzisiejszej dyskusji. Zachęcająco, we wrześniu 2021 r. ECDC pozytywnie zareagowało na moje sugestie dotyczące proaktywnej publikacji i komunikacji. Otrzymałem również różne skargi dotyczące przejrzystości **zamówień publicznych na szczepionki przeciwko COVID-19 udzielanych** przez Komisję Europejską w imieniu państw członkowskich UE. Biorąc pod uwagę bezprecedensową rolę Komisji, interes publiczny był oczywiście istotny. Brak pełnej przejrzystości stał się pożywką dla spekulacji. Skarżący ubiegali się o publiczny dostęp do umów zakupu z wyprzedzeniem zawartych między Komisją Europejską a przedsiębiorstwami farmaceutycznymi na potrzeby przyszłego zakupu szczepionek przeciwko COVID-19 oraz do innych dokumentów związanych z tymi negocjacjami. Początkowo Komisja nie zgodziła się na ujawnienie tych dokumentów. Jednak po wszczęciu przeze mnie dochodzenia Komisja wskazała, że podejmuje kroki w celu zapewnienia jak największej przejrzystości w odniesieniu do negocjacji w sprawie szczepionek oraz że konsultuje się z zainteresowanymi firmami farmaceutycznymi w celu ujawnienia wszystkich APA. Następnie opublikowała utajnione kopie tych umów. W związku z tym zamknęliśmy dochodzenie, jednak podkreśliłem Komisji potrzebę zapewnienia wymogów przejrzystości w ramach trwających i przyszłych negocjacji w sprawie szczepionek, biorąc pod uwagę ważne interesy publiczne. Trybunał otrzymał również skargę dotyczącą braku przejrzystości negocjacji w sprawie zamówień szczepionek, w szczególności w odniesieniu do zespołu ekspertów z organów krajowych w państwach członkowskich, który był odpowiedzialny za negocjacje. Chociaż rozumiałem podstawy do nieujawniania nazwisk zaangażowanych osób, wyraziłem ubolewanie, że Komisja odmówiła ujawnienia jakichkolwiek informacji dotyczących ekspertów, takich jak administracja krajowa, do której należą. Byłem zdania, że większa przejrzystość w odniesieniu do zespołu negocjacyjnego pomogłaby zapewnić prawdziwą odpowiedzialność za proces negocjacji w sprawie szczepionek przeciwko COVID-19. Wezwałem Komisję do niezwłocznego opublikowania co najmniej listy siedmiu państw członkowskich reprezentowanych w zespole negocjacyjnym, na co Komisja następnie wyraziła zgodę. Biorąc pod uwagę tę nieodłączną niepewność i potencjalne konsekwencje dla decyzji opartych na niekompletnych opiniach naukowych lub w przypadku rozbieżnych opinii, kluczowe znaczenie ma to, aby naukowcy i eksperci, z którymi się konsultowano, byli niezależni i postrzegani jako niezależni. To również było głównym tematem mojej pracy. Jednym z przykładów było badanie z własnej inicjatywy, w jaki sposób **Europejska Agencja Leków** współpracuje z podmiotami opracowującymi leki w okresie poprzedzającym składanie wniosków o pozwolenie na dopuszczenie do obrotu nowych leków w UE. Aby wprowadzić nowy lek do obrotu w UE, przedsiębiorstwa farmaceutyczne muszą najpierw złożyć do EMA „wniosek o pozwolenie na dopuszczenie do obrotu". EMA ocenia lek i wydaje opinię na temat tego, czy powinien on zostać dopuszczony do obrotu. Jest to procedura, z którą wszyscy zapoznaliśmy się w kontekście pandemii. Przed złożeniem wniosku podmioty opracowujące leki mogą zwrócić się do EMA o poradę naukową i ją otrzymać. Te „działania poprzedzające złożenie wniosku" wyraźnie mają pozytywne skutki dla zdrowia publicznego. Ważne jest jednak, aby uniknąć nawet wrażenia, że na ewentualne opinie EMA na temat leków miały wpływ te wcześniejsze interakcje. W moim dochodzeniu przeanalizowano te czynności poprzedzające złożenie wniosku, a także bardziej ogólną przejrzystość prac EMA dotyczących wydawania pozwoleń na dopuszczenie leków do obrotu. Dochodzenie Trybunału doprowadziło do przedstawienia EMA szeregu sugestii dotyczących ulepszeń, w szczególności mających na celu zapewnienie rozdziału między pracownikami EMA, którzy udzielają porad naukowych podmiotom opracowującym leki na etapie poprzedzającym złożenie wniosku, a tymi, którzy są następnie zaangażowani w ocenę wniosku o pozwolenie na dopuszczenie do obrotu. Zasugerowałem również zwiększenie przejrzystości tych działań poprzedzających złożenie wniosku. W odpowiedzi EMA zgodziła się wprowadzić rejestr opinii naukowych dotyczących leków w procesie dopuszczania do obrotu. Porada ta zostanie podana do wiadomości publicznej po dopuszczeniu leku do sprzedaży w Europie. EMA zobowiązała się również do dopilnowania, aby w jak największym stopniu eksperci zajmujący się doradztwem dla firm farmaceutycznych na etapie poprzedzającym wprowadzenie do obrotu nie byli ekspertami, którzy sporządzają sprawozdanie oceniające EMA dotyczące nowego leku. Wreszcie, aby wzmocnić legitymację decyzji opartych na doradztwie naukowym, należy zapewnić udział społeczeństwa w procesie decyzyjnym. Jest to możliwe tylko wtedy, gdy proces decyzyjny jest **przejrzysty.** Kto decyduje co, kiedy i dlaczego? Społeczeństwo musi mieć terminowy dostęp do tych informacji, aby móc skutecznie uczestniczyć nie w podejmowaniu decyzji naukowych, lecz w podejmowaniu decyzji legislacyjnych, które mogą się z nimi wiązać. Ukierunkowało to niektóre z moich głównych prac nad przejrzystością procesu decyzyjnego w Radzie UE, a także negocjacje trójstronne w sprawie prawodawstwa UE. Pozostanie to w moim programie na moją kadencję. Istnieje tendencja wielu podmiotów - polityków i lobbystów, ale także władz publicznych, a nawet naukowców - do postrzegania przejrzystości jako pewnego rodzaju zagrożenia. Istnieje przekonanie, że ujawniając często niedoskonały sposób podejmowania decyzji lub ewoluowania nauki, przejrzystość może podważyć te decyzje lub opinie naukowe. Moim zdaniem jest odwrotnie. „Prawda wyjdzie" w ten czy inny sposób. Zaufanie społeczeństwa do tych decyzji i porad można zwiększyć jedynie poprzez proaktywną przejrzystość, w jak największym stopniu, oraz wyjaśnianie, w jaki sposób podejmowane są decyzje lub ewoluuje doradztwo naukowe. Dziękuję.