Sprawa dotyczyła odmowy udzielenia przez Europejski Bank Centralny (EBC) publicznego dostępu do dokumentów zawierających porady dotyczące jego polityki równości płci i związanych z nią środków. EBC uznał, że ujawnienie informacji naruszyłoby ochronę opinii prawnej i jego wewnętrzny proces decyzyjny. Skarżący twierdził, że ujawnienie leży w nadrzędnym interesie publicznym, a mianowicie w zrozumieniu uzasadnienia prawnego leżącego u podstaw polityki EBC w zakresie równości płci i związanych z nią środków.

Zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich zbadał sporne dokumenty. Na tej podstawie Rzecznik stwierdził, że treść dokumentów można racjonalnie uznać za poradę prawną i że EBC racjonalnie uznał, iż ujawnienie dokumentów naruszyłoby ochronę zapewnianą doradztwu prawnemu. Ponadto Rzecznik uznał za zasadne, aby EBC uznał, że ujawnienie nie leży w nadrzędnym interesie publicznym.

W związku z tym Rzecznik zamknęła dochodzenie, stwierdzając, że nie doszło do niewłaściwego administrowania.

Trzy sprawy dotyczą sposobu, w jaki Komisja Europejska stosowała przepisy dotyczące lepszego stanowienia prawa i inne wymogi proceduralne podczas przygotowywania wniosków ustawodawczych dotyczących należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (983/2025/MAS), zwalczania przemytu migrantów (2031/2024/VB) oraz wspólnej polityki rolnej (1379/2024/MIK). Komisja uznała te wnioski za pilne i w związku z tym pominęła kroki przewidziane w jej przepisach, takie jak oceny skutków i konsultacje publiczne. Skarżący, którzy są organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, uznali te pominięcia za naruszenie przepisów Komisji dotyczących lepszego stanowienia prawa. W dwóch przypadkach skarżący twierdzili również, że Komisja nie sprawdziła spójności wniosków ustawodawczych z celami klimatycznymi UE, zgodnie z wymogami Europejskiego prawa o klimacie. W jednym przypadku skarżący był ponadto zaniepokojony tym, że Komisja naruszyła swój regulamin wewnętrzny dotyczący konsultacji między służbami.   

Rzecznik wszczął dochodzenia w tych trzech sprawach. Otrzymała pisemną odpowiedź Komisji we wszystkich trzech sprawach, zapoznała się z odpowiednimi aktami Komisji, a jej zespoły śledcze spotkały się z przedstawicielami Komisji w ramach dwóch dochodzeń.

Komisja odpowiedziała, że przepisy dotyczące lepszego stanowienia prawa nie są wiążącym prawem, lecz zbiorem narzędzi kształtowania polityki służących gromadzeniu istotnych informacji, które należy stosować w sposób proporcjonalny. Twierdziła również, że przed przyjęciem przedmiotowych wniosków ustawodawczych zgromadziła wszystkie istotne dowody, skonsultowała się z zainteresowanymi stronami oraz przeprowadziła oceny spójności klimatycznej i konsultacje między służbami zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami.

Na podstawie swoich dochodzeń Rzecznik stwierdziła szereg niedociągnięć proceduralnych w sposobie, w jaki Komisja przygotowała wnioski ustawodawcze, które łącznie stanowią niewłaściwe administrowanie.

W szczególności Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że Komisja przyjęła szeroką interpretację pojęcia „pilności” i nie uzasadniła w wystarczającym stopniu „pilności” wniosków ustawodawczych skierowanych do opinii publicznej ani nie udokumentowała odstępstw od obowiązujących przepisów dotyczących lepszego stanowienia prawa. Rzecznik stwierdziła również, że Komisja nie wprowadziła procedury, która zapewniłaby, zgodnie z wymogami Traktatów i orzecznictwa, przejrzyste, oparte na dowodach i pluralistyczne przygotowanie „pilnych” wniosków ustawodawczych. Rzecznik stwierdziła ponadto, że nie prowadząc odpowiednich rejestrów obowiązkowych kontroli spójności swoich wniosków z celami klimatycznymi UE, Komisja nie działała w sposób odpowiedzialny.

Aby zaradzić tym niedociągnięciom, Rzecznik wydał dwa zalecenia. Rzecznik Praw Obywatelskich zalecił, aby Komisja zapewniła przewidywalne, spójne i niearbitralne stosowanie swoich przepisów dotyczących lepszego stanowienia prawa poprzez zdefiniowanie „pilnych” sytuacji, które uzasadniają odstępstwo od wymogów określonych w przepisach. Ponadto w przypadku przyznania odstępstw Komisja powinna ustanowić procedurę zapewniającą, aby pilne przygotowanie wniosków ustawodawczych było nadal zgodne z zasadami przejrzystego, opartego na dowodach i pluralistycznego procesu stanowienia prawa. Aby wesprzeć Komisję w tym zadaniu, Rzecznik przedstawił cztery sugestie, które obejmują wyjaśnienie zasad konsultacji z zainteresowanymi stronami w odniesieniu do pilnych wniosków oraz zapewnienie publikacji dowodów potwierdzających jego wnioski w odpowiednim czasie, aby umożliwić debatę publiczną przed przyjęciem przepisów.

Niniejsze dochodzenie z własnej inicjatywy dotyczyło sposobu, w jaki Komisja Europejska podejmuje decyzje w sprawie wniosków złożonych przez przedsiębiorstwa o udzielenie zezwoleń na stosowanie szczególnie niebezpiecznych substancji chemicznych na podstawie rozporządzenia UE w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów („rozporządzenie REACH”). Takie szczególnie niebezpieczne substancje mogą być rakotwórcze, mutagenne, działające szkodliwie na rozrodczość lub mieć właściwości zaburzające funkcjonowanie układu hormonalnego. Podczas gdy proces podejmowania decyzji w sprawie tych wniosków jest w toku, przedsiębiorstwa, które złożyły wnioski w terminie, mogą nadal stosować te substancje w UE. W związku z obawami dotyczącymi opóźnień w procesie decyzyjnym Komisji Rzecznik Praw Obywatelskich zapytał o czas potrzebny Komisji na podjęcie decyzji w sprawie wniosków o udzielenie zezwolenia na stosowanie szczególnie niebezpiecznych substancji chemicznych, a także o przejrzystość procesu udzielania zezwoleń.

Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że chociaż ustawowy termin wynosi trzy miesiące, przygotowanie projektów decyzji o udzieleniu lub odmowie udzielenia zezwolenia zajęło Komisji średnio 14,5 miesiąca, a w niektórych przypadkach kilka lat. Ponadto procesowi decyzyjnemu brakowało przejrzystości. Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że systemowe nieprzestrzeganie przez Komisję ustawowego terminu i zapewnienie przejrzystości stanowiło niewłaściwe administrowanie.

Opóźnienia te stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego i środowiska. Opóźnienia te naruszają również interesy przedsiębiorstw, których działalność gospodarcza może zostać zakłócona ze względu na utrzymującą się niepewność co do tego, czy zezwolenie zostanie udzielone. W obliczu tych wyzwań Komisja powinna dołożyć wszelkich starań, aby przedstawić jasny plan rozwiązania problemu opóźnień.

Rzecznik Praw Obywatelskich skierował do Komisji zalecenia dotyczące przeglądu jej procedur wewnętrznych w celu zapewnienia szybszego podejmowania decyzji w sprawie tych wniosków. W tym celu Komisja powinna zastosować zasadę, zgodnie z którą wnioskodawcy muszą udowodnić, że spełnili prawne warunki zezwolenia (ciężar dowodu), i priorytetowo potraktować odrzucenie tych wniosków, które nie zawierają wystarczających informacji w tym zakresie. Komisja powinna również zapewnić, aby publikowała bardziej miarodajne skrócone protokoły posiedzeń „Komitetu REACH”, składającego się z przedstawicieli państw członkowskich, który zatwierdza ostateczne decyzje.

Komisja przyjęła zalecenie Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczące publikowania bardziej miarodajnych skróconych protokołów z posiedzeń „komitetu REACH”. Nie zgodziła się jednak z przeprowadzoną przez Rzecznik analizą głównych przyczyn opóźnień, twierdząc, że opóźnienia były spowodowane głównie czynnikami pozostającymi poza jej kontrolą, a mianowicie samą liczbą wniosków, rozbieżnościami między członkami komitetu REACH oraz czasem potrzebnym na wprowadzenie zmian wymaganych przez Trybunał.

Niestety Komisja nie odniosła się do zalecenia Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczącego przeglądu jego długotrwałych procedur wewnętrznych i przedstawiła niespójne i niekompletne informacje na temat swojej praktyki egzekwowania ciężaru dowodu przy ocenie wniosków o udzielenie zezwolenia. Ogólnie rzecz biorąc, Komisja nie przedstawiła jasnego i kompleksowego planu rozwiązania problemu opóźnień w procedurze udzielania zezwoleń. Konieczne są dalsze działania ze strony Komisji, aby w pełni zrealizować cele rozporządzenia REACH i najnowszego orzecznictwa w celu uniknięcia opóźnień w zarządzaniu ryzykiem związanym ze szczególnie niebezpiecznymi substancjami chemicznymi. W związku z tym Rzecznik podtrzymuje swoje stwierdzenie niewłaściwego administrowania.

To dochodzenie z własnej inicjatywy dotyczyło sposobu, w jaki Komisja Europejska podejmuje decyzje w sprawie złożonych przez przedsiębiorstwa wniosków o zezwolenie na określone zastosowania szczególnie niebezpiecznych substancji chemicznych. Substancje te mogą być rakotwórcze, mutagenne, działające szkodliwie na rozrodczość lub mieć właściwości zaburzające funkcjonowanie układu hormonalnego. Zgodnie z rozporządzeniem UE w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów („rozporządzenie REACH”) w trakcie trwania tego procesu decyzyjnego przedsiębiorstwa, które złożyły wnioski w terminie, mogą nadal stosować te substancje w UE. Pojawiły się obawy dotyczące opóźnień w procesie decyzyjnym – co oznacza, że takie niebezpieczne substancje są nadal stosowane – a także braku przejrzystości tego procesu.  

Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że chociaż ustawowy termin wynosi trzy miesiące, przygotowanie projektów decyzji o udzieleniu lub odmowie udzielenia zezwolenia zajęło Komisji średnio 14,5 miesiąca, a w niektórych przypadkach kilka lat. Te systemowe opóźnienia i wynikające z nich nieprzestrzeganie przez Komisję ustawowych terminów w procesie decyzyjnym stanowią niewłaściwe administrowanie. Aby rozwiązać ten problem, Rzecznik Praw Obywatelskich wydał zalecenie, aby Komisja dokonała przeglądu swoich procedur wewnętrznych w celu zapewnienia szybszego podejmowania decyzji w sprawie tych wniosków. Odzwierciedlałoby to cel prawodawstwa, którym jest pilne wycofanie lub kontrola stosowania szczególnie niebezpiecznych substancji chemicznych. W ramach tego Komisja powinna zapewnić, aby przedsiębiorstwa, które ubiegają się o zezwolenia, wywiązywały się z obowiązku składania wniosków zawierających informacje wystarczające do podjęcia przez Komisję decyzji, czy spełnione zostały warunki prawne udzielenia zezwolenia, oraz powinna priorytetowo traktować odrzucenie tych wniosków, które nie zawierają wystarczających informacji. Oznaczałoby to również, że przedsiębiorstwa, które nie dostarczą wystarczających informacji przy składaniu wniosku, nie będą mogły nadal wprowadzać substancji do obrotu w odniesieniu do danego zastosowania.

Rzecznik uznał również, że Komisja nie zapewnia wystarczającej przejrzystości procesu decyzyjnego, co stanowi niewłaściwe administrowanie. Aby rozwiązać ten problem, Rzecznik zalecił, aby Komisja opublikowała bardziej znaczące sprawozdania z posiedzeń „komitetu REACH”, który skupia przedstawicieli Komisji i państw członkowskich, oraz zatwierdziła ostateczne decyzje. Sprawozdania te powinny zostać opublikowane w odpowiednim czasie, a na pewno przed następnym posiedzeniem. Biorąc pod uwagę znaczenie obrad komisji, opinia publiczna powinna mieć możliwość śledzenia jej prac na różnych etapach procesu decyzyjnego dotyczącego konkretnych substancji i zrozumienia przyczyn potencjalnych opóźnień w celu pociągnięcia zaangażowanych podmiotów do odpowiedzialności.