Sporządzono zgodnie z art. 3 ust. 6 Statutu Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich [1]

Młody obywatel Austrii pracował jako nieodpłatny stażysta w delegaturze UE w Azji. Następnie skontaktowała się z ESDZ, aby złożyć skargę na praktykę niewypłacania stażystom dodatku oraz na brak odpowiednich informacji w tym zakresie.

Rzecznik Praw Obywatelskich zainteresował się tą sprawą. Przyjęła uwagę ESDZ, że stażyści w delegaturze cenią staż, ponieważ takie możliwości, które trwają od trzech do sześciu miesięcy, mogą rzeczywiście stanowić istotny krok w ich karierze. Z tego powodu jest ona zdania, że możliwości odbycia stażu powinny być dostępne dla jak najszerszego grona osób, a nie tylko dla tych, którzy mogą sobie na to pozwolić. Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich bezpłatne staże mogą prowadzić do sytuacji dyskryminacyjnej, ponieważ osoby ze środowisk mniej uprzywilejowanych prawdopodobnie nie będą miały środków finansowych na odbycie stażu. Nie skorzystają zatem z tej cennej możliwości podniesienia swoich kwalifikacji i umiejętności. Ponadto praktyka polegająca na zatrudnianiu stażystów nieodpłatnych może przynieść efekty odwrotne do zamierzonych przy określaniu najlepiej dopasowanych kandydatów.

Rzecznik uważa, że obecna praktyka ESDZ polegająca na niewypłacaniu stażystom w jej delegaturach stanowi niewłaściwe administrowanie, i zaleca, aby ESDZ wypłaciła wszystkim stażystom, w tym stażystom w delegaturach UE, odpowiedni dodatek. Składająca petycję odnosi się w tym względzie do pozytywnego przykładu Parlamentu Europejskiego, który zniósł bezpłatne staże w Sekretariacie Generalnym.

Jeżeli chodzi o udzielanie informacji na temat możliwości zdobycia krótkoterminowego doświadczenia zawodowego w delegaturach UE, Rzecznik zauważa, że ESDZ w zadowalający sposób rozwiązała tę część skargi w trakcie dochodzenia.

Okoliczności powstania skargi

1. Młody obywatel Austrii pracował jako nieodpłatny stażysta w delegaturze UE w Azji. Przyjmując staż, nie wiedziała, że część stażystów opłaca Europejska Służba Działań Zewnętrznych (ESDZ), która obsługuje delegatury UE. Następnie skontaktowała się z ESDZ, aby złożyć skargę na fakt, że stażyści w delegaturach nie otrzymują wynagrodzenia. Zauważyła, że zwykła praktyka polega na tym, że stażyści w instytucjach UE otrzymują wynagrodzenie. Stwierdziła, że na stronie internetowej ESDZ nie wspomniano, że stażyści w delegaturach UE nie otrzymują wynagrodzenia. Jej zdaniem niepłacenie stażystom stanowi nieuzasadnioną dyskryminację młodych specjalistów pochodzących z mniej zamożnych środowisk.

2. Ponieważ ESDZ nie udzieliła odpowiedzi, w marcu 2014 r. skarżący zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich. Po otrzymaniu od Rzecznika przypomnienia, że powinien udzielić odpowiedzi skarżącemu, ESDZ odpowiedziała, że skarżący otrzymał bezpłatny staż „na jej wniosek”. Podpisała również umowę o staż, w której potwierdziła, że „jestem wolontariuszem w delegaturze i nie otrzymam wynagrodzenia, wynagrodzenia ani świadczenia […]”.

3. Skarżąca poinformowała Rzecznika, że nadal jest zdania, iż ESDZ nie powinna oferować bezpłatnych staży.

W przedmiocie dochodzenia

4. W październiku 2014 r. Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do ESDZ o odpowiedź na obawy skarżącego, że nie zapewnia on wystarczającego stopnia przejrzystości w odniesieniu do swoich staży oraz że nie oferuje płatnych staży w delegaturach UE.[2] Skarżący życzył sobie, aby ESDZ oferowała wyłącznie płatne staże i zaprzestała oferowania bezpłatnych staży. 

5. W grudniu 2014 r. Rzecznik otrzymał odpowiedź ESDZ na skargę. W listopadzie 2015 r. Rzecznik otrzymał uwagi skarżącego dotyczące odpowiedzi ESDZ. Zespół dochodzeniowy Rzecznika spotkał się również trzykrotnie z ESDZ w celu omówienia tej sprawy w maju, wrześniu i grudniu 2016 r. W styczniu 2017 r. ESDZ przedłożyła dodatkowe informacje na piśmie. Zalecenie Rzecznika uwzględnia argumenty i opinie przedstawione przez strony.

Zarzucany brak zapewnienia przez ESDZ wystarczającego stopnia przejrzystości w odniesieniu do staży i wynagradzania stażystów w delegaturach UE

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

6. Skarżący stwierdził, że strona internetowa ESDZ nie zawiera żadnych informacji na temat bezpłatnych staży. Młodzi ludzie dowiedzą się zatem o tych stażach wyłącznie w drodze nieformalnych kontaktów, zarówno z pracownikami ESDZ, jak i z obecnymi stażystami.

7. W swojej odpowiedzi ESDZ oświadczyła, że jest w trakcie aktualizacji swojej strony internetowej i że do końca 2014 r. opublikuje ogólne informacje na temat dwóch odrębnych możliwości odbycia stażu w delegaturach, tj. dla „młodszych specjalistów” w delegaturach (które są płatne) oraz dla staży bezpłatnych.

8. ESDZ stwierdziła również, że już w lipcu 2014 r. przekazała delegaturom nowe wytyczne dotyczące bezpłatnych staży. Celem tych wytycznych było zwiększenie przejrzystości publikacji ofert bezpłatnych staży oraz zapewnienie jakości takich staży oferowanych przez delegacje. Delegacje, które chcą opublikować oferty staży na swoich stronach internetowych, muszą teraz zwrócić się o uprzednią zgodę do siedziby ESDZ, która sprawdzi, czy wyraźnie zaznaczono, że staż jest bezpłatny. We wszystkich takich publikowanych ogłoszeniach o naborze na staż należy również jasno opisać procedurę naboru, której należy przestrzegać.

9. Po przyjęciu w marcu 2014 r. zalecenia Rady w sprawie ram jakości staży [3] ESDZ opracowała nowy wzór umów o staż w delegaturach UE. ESDZ wskazała, że niniejsze zalecenie nie wyklucza bezpłatnych staży. Aby zwiększyć przejrzystość, we wzorze jasno określono cele edukacyjne, które mają być realizowane przez delegatury UE, oraz zadania, które mają być wykonywane przez stażystę nieodpłatnego. ESDZ opisała stażystów jako młodych absolwentów uniwersytetów przechodzących z etapu kształcenia na rynek pracy. Celem stażu jest zdobycie praktycznego doświadczenia odpowiadającego ich umiejętnościom.

10. ESDZ stwierdziła, że delegatury UE muszą przestrzegać obowiązujących przepisów lokalnych. Jeżeli lokalne przepisy nie dopuszczają bezpłatnych staży, delegacja nie może mieć bezpłatnych stażystów [4].

11. ESDZ zauważyła, że „duża liczba organizacji, prywatnych i publicznych, legalnie i publicznie oferuje bezpłatne staże (np. Komisja Europejska, Organizacja Narodów Zjednoczonych ...)”. ESDZ argumentowała również, że istnieje obiektywna różnica między jej własnymi płatnymi (Bruksela) i bezpłatnymi (delegacjami) stażami. Różnice te dotyczą czasu trwania i lokalizacji staży, a także wieku, poziomu kwalifikacji i doświadczenia stażystów. Stwierdziła, że w każdym razie wielu stażystów w delegaturach UE ma prawo do pewnego rodzaju wsparcia finansowego, takiego jak stypendia. ESDZ zasugerowała, że w przyszłości delegatury powinny zapewnić, aby kandydaci na bezpłatne staże „mieli prawo do pewnego rodzaju rekompensaty finansowej [zewnętrznej] przed podjęciem stażu”. Wspomniała również o możliwości ograniczenia staży w delegaturach do studentów, którzy odbywają staż w ramach studiów.

12. W swoich uwagach skarżąca twierdziła, że cele płatnych staży w Brukseli i bezpłatnych staży w delegaturach są zasadniczo identyczne.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich prowadząca do wydania zalecenia

13. Skarżący jest zaniepokojony faktem, że ESDZ nie podaje wystarczających informacji na temat możliwości odbycia stażu. Jest również zaniepokojona faktem, że ESDZ oferuje bezpłatne staże, co jej zdaniem jest dyskryminujące.

Informacje na temat możliwości odbycia stażu

14. ESDZ podjęła kroki w celu rozwiązania tej kwestii. ESDZ zaktualizowała swoją stronę internetową, na której obecnie znajdują się informacje na temat możliwości zdobywania krótkoterminowego doświadczenia zawodowego w delegaturach UE.[5] Obecnie jasne jest, że istnieją dwa sposoby zdobywania krótkoterminowego doświadczenia zawodowego w delegaturach UE.

15. Jednym ze sposobów jest uczestnictwo w programie dla młodszych specjalistów w delegaturach, który jest płatny i trwa dziewięć miesięcy (z możliwością przedłużenia).[6] Według ESDZ program ten „umożliwia laureatom zatrudnienie w charakterze pełnoprawnych członków »personelu administracyjnego i technicznego« delegatury”.[7] Młodsi specjaliści w delegaturach otrzymują dotację w wysokości 1300 EUR miesięcznie, wkład na zakwaterowanie ustalony na 1 000 EUR, a także wkład na pokrycie trudności. Otrzymują również jednorazową składkę instalacyjną w wysokości 2 000 EUR „na początku stażu”, składkę na pokrycie kosztów podróży „za każdy okres stażu” oraz 500 EUR na pokrycie kosztów ubezpieczenia za każdy okres dziewięciu miesięcy „stażu”.[8] Odpowiedni kandydaci są nominowani przez państwa członkowskie, a wybrani kandydaci są następnie wybierani przez ESDZ i Komisję. Według strony internetowej ESDZ w delegaturach UE zatrudnionych jest obecnie 75 młodszych specjalistów [9].

16. Inną opcją jest program staży bez wynagrodzenia dla młodych absolwentów uczelni wyższych, którzy chcą zdobyć doświadczenie zawodowe. Takie bezpłatne staże trwają od trzech do sześciu miesięcy.[10] Delegatury UE wybierają kandydatów bezpośrednio po ogólnym zatwierdzeniu programu z siedziby ESDZ w Brukseli [11].

17. ESDZ przekazała również delegaturom UE wytyczne dotyczące bezpłatnych staży. Zgodnie z tymi wytycznymi delegacje są zobowiązane do publikowania ogłoszeń o naborze na staż oraz do określenia procedury naboru, której należy przestrzegać. Ponadto na stronie internetowej wyjaśniono, że staże w delegaturach UE są bezpłatne.

18. Tytułem uzupełnienia należy zauważyć, że ESDZ oferuje również inny program staży, tj. program staży „niebieskiej księgi”.[12] Ten rodzaj stażu jest wynagradzany [13] i oferowany (głównie) w Brukseli [14].

19. Na podstawie powyższego Rzecznik stwierdza, że ESDZ rozwiązała tę część skargi w sposób zadowalający.

W sprawie praktyki odbywania bezpłatnych staży w delegaturach UE

20. Unia Europejska opiera się na wartości równości [15]. Wszelka dyskryminacja, taka jak dyskryminacja ze względu na pochodzenie społeczne, jest surowo zakazana zgodnie z Kartą praw podstawowych Unii Europejskiej [16]. Ponadto Unia musi chronić młodych ludzi przed wyzyskiem ekonomicznym [17].  Administracja UE jest związana tymi podstawowymi przepisami i zasadami w swoich działaniach. Rzecznik Praw Obywatelskich, jak zawsze, wzywa administrację UE do dawania przykładu.

21. Według Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) „dyskryminacja w zakresie zatrudnienia i pracy” odnosi się do praktyk, których skutkiem jest stawianie niektórych osób w sytuacji podporządkowania lub niekorzystnej na rynku pracy lub w miejscu pracy ze względu na ich rasę, kolor skóry, religię, płeć, poglądy polityczne, wydobycie narodowe, pochodzenie społeczne lub wszelkie inne cechy, które nie mają związku z wykonywaną pracą. ... Dyskryminacja pośrednia odnosi się do sytuacji, środków lub praktyk, które są pozornie neutralne, ale które w rzeczywistości mają negatywny wpływ na osoby z określonej grupy. ... Równość szans i traktowania pozwala wszystkim osobom w pełni rozwijać swoje talenty i umiejętności zgodnie z ich aspiracjami i preferencjami oraz korzystać z równego dostępu do zatrudnienia i równych warunków pracy.”[18]

22. Chociaż staż nie jest stosunkiem pracy, w ścisłym znaczeniu, między pracodawcą a stażystą, Rzecznik uważa, że zasady określone przez MOP dostarczają przydatnych wskazówek.

23. Argument skarżącego, zgodnie z którym bezpłatne staże są dyskryminujące w stosunku do stażystów pochodzących z mniej uprzywilejowanego środowiska społecznego, ma pewną istotę. Niewątpliwie młody absolwent, który chce odbyć bezpłatny staż, może napotkać trudności praktyczne bez wsparcia finansowego, na przykład ze strony rodziny. Staż w delegaturze UE wiąże się nie tylko z kosztami podróży, ale również z kosztami zakwaterowania, utrzymania i ubezpieczenia. W związku z tym bezpłatne staże w delegaturach UE mogą stać się przywilejem dla nielicznych, a mianowicie dla osób dysponujących środkami finansowymi.

24. Podczas różnych spotkań z zespołem dochodzeniowym Rzecznika w 2016 r. ESDZ twierdziła, że oferowanie bezpłatnych staży nie stanowi dyskryminacji ze względu na pochodzenie społeczne. ESDZ argumentowała, że niepłatni stażyści w delegaturach UE uważają, że staż jest przydatny dla ich przyszłości. Dzięki takim stażom zdobywają cenne doświadczenie, które pomaga im budować profil zawodowy i zwiększa ich atrakcyjność na rynku pracy.

25. Rzecznik Praw Obywatelskich nie ma wątpliwości, że stażyści w delegaturze cenią staż. W rzeczywistości takie możliwości mogą stanowić istotny krok w ich karierze.  Właśnie dlatego możliwości odbycia stażu powinny być dostępne dla jak najszerszego grona osób, a nie tylko dla tych, którzy mogą sobie na to pozwolić. Staże bezpłatne mogą utrwalać wykluczenie społeczne, ponieważ osoby ze środowisk mniej uprzywilejowanych prawdopodobnie nie będą miały środków finansowych na odbycie stażu. Nie skorzystają zatem z tej cennej możliwości podniesienia swoich kwalifikacji i umiejętności. Może to ostatecznie doprowadzić do zmniejszenia przyszłych możliwości zatrudnienia dla mniej uprzywilejowanych, inicjując błędne koło, w którym "przywilej następuje po przywileju". Niepłacenie stażystom może być praktyką, która wydaje się neutralna, ale zdaniem MOP w rzeczywistości ma negatywny wpływ na osoby mniej uprzywilejowane. Zapewnienie, zgodnie z propozycją ESDZ, aby kandydaci na bezpłatne staże, absolwenci lub studenci otrzymywali wsparcie finansowe ze źródeł innych niż ESDZ, nie rozwiązuje tego problemu. W rzeczywistości utrwala problem.

26. Rada Unii Europejskiej w swoim zaleceniu w sprawie ram jakości staży (na które powołuje się sama ESDZ), nie wykluczając wprost bezpłatnych staży, uznaje jednak koszty społeczne, które mogą wynikać z takich staży. Te koszty społeczne obejmują ograniczenie możliwości kariery zawodowej dla osób ze środowisk defaworyzowanych.[19] W zaleceniu Rady uznaje się również problemy, które pojawiają się, gdy stażystom oferuje się niewielkie finansowanie lub nie oferuje się go wcale. W rzeczywistości wyraża obawy, że stażyści są wykorzystywani jako tania lub nawet nieodpłatna siła robocza.[20] ESDZ nie odniosła się do tych aspektów zalecenia Rady.

27. Badanie to nie koncentruje się jednak na kwestii, czy stażyści są wykorzystywani i wykorzystywani jako tania lub nieodpłatna siła robocza. Fakt, że stażyści wykonują „prawdziwą” pracę jako nieodłączny element szkolenia, przynosi korzyści stażystom i zmniejsza ryzyko wyzysku. Fakt, że stażyści wnoszą wartość dodaną do delegatur, znajduje odzwierciedlenie w nocie ESDZ w sprawie bezpłatnych staży, przesłanej delegaturom UE, w której stwierdza się, że „staże bez wynagrodzenia są ustanawiane z korzyścią dla stażystów, a także w interesie delegatury”(podkreślenie dodane). Delegatury UE korzystają z wkładu stażystów, a nawet mogą zależeć od ich wkładu. Mając to na uwadze, Rzecznik zauważa, że system bezpłatnych staży może prowadzić do niepożądanych konsekwencji, że delegatury UE nie przyciągną wszystkich najlepszych kandydatów na staże; przyciągnie tylko tych, którzy dysponują wystarczającymi środkami finansowymi, aby zapłacić za siebie. Wyraźnie nie leży to w interesie delegatur UE.

28. Warto zauważyć, że ESDZ wypłaca dodatek stażystom w Brukseli.[21] Według ESDZ istnieją pewne różnice między stażami w delegaturach a stażami w Brukseli, a mianowicie pod względem lokalizacji, czasu trwania i zastosowanej procedury selekcji. Chociaż mogą istnieć pewne obiektywne różnice między płatnymi i bezpłatnymi stażami, nie zmienia to faktu, że kluczowy cel staży jest zasadniczo taki sam. Z jednej strony staże zapewniają (głównie) młodym absolwentom bezpośrednie doświadczenie zawodowe w tym, co w rzeczywistości jest służbą zagraniczną UE; z drugiej strony stażyści uczestniczą w pracach delegacji, które mogą nawet, jak wspomniano powyżej, być zależne od stażystów.

29. ESDZ nie przedstawiła żadnego obiektywnego uzasadnienia dla rozróżnienia między stażystami odbywającymi staż w Brukseli, którzy otrzymują wynagrodzenie, a stażystami odbywającymi staż w delegaturach, którzy nie otrzymują wynagrodzenia [22].

30. Parlament Europejski zajął się kwestią bezpłatnych staży. W rezolucji z 2010 r. Parlament wezwał instytucje UE do dawania dobrego przykładu poprzez wypłacanie wszystkim stażystom minimalnego dodatku, opartego na standardzie kosztów utrzymania w miejscu odbywania stażu.[23] Rzecznik zauważa, że Parlament nie oferuje już bezpłatnych staży, nawet w przypadku staży studenckich. Obecnie wypłaca dodatek wszystkim stażystom, pomimo ograniczeń budżetowych instytucji UE.

31. Rzecznik uważa również, że należy zwrócić uwagę na zakres, w jakim ESDZ korzysta ze staży w delegaturach UE. ESDZ posiada sieć 139 delegatur UE, które między personelem ESDZ a personelem Komisji zatrudniają 5 800 osób (dane na koniec 2015 r.)[24] W 2016 r. ESDZ oferowała około 800 bezpłatnych staży. Wydaje się prawdopodobne, że ESDZ jest w pewnym stopniu uzależniona od dostępności stażystów w celu uzupełnienia pracy pełnoetatowego personelu w swoich delegaturach. Rzecznik rozumie, że wypłata takiej liczby stażystów spowoduje problemy budżetowe dla ESDZ. Jest to jednak kwestia, którą ESDZ może podjąć w porozumieniu z władzą budżetową.

32. Dla pełności wywodu Rzecznik rozumie, że normą we wszystkich instytucjach UE, innych niż ESDZ, jest oferowanie płatnych staży. Chociaż niektóre instytucje mogą również oferować krótkoterminowe, bezpłatne staże, jest to dalekie od normy. Rzecznik zbada, w jakim stopniu inne instytucje UE mogą stosować taką praktykę.

33.  W tym kontekście Rzecznik stwierdza, że praktyka ESDZ polegająca na zapewnianiu bezpłatnych staży w jej delegaturach stanowi niewłaściwe administrowanie. W związku z tym niewłaściwym administrowaniem Rzecznik zaleca ESDZ wypłacenie wszystkim stażystom, w tym stażystom w delegaturach UE, odpowiedniego dodatku. Wysokość wypłacanego zasiłku może być uzależniona od kosztów utrzymania w kraju, do którego stażyści są przydzieleni.

Zalecenie

Na podstawie dochodzenia w sprawie tej skargi Rzecznik Praw Obywatelskich wydaje następujące zalecenie dla ESDZ:

ESDZ powinna wypłacać wszystkim stażystom, w tym stażystom w delegaturach UE, odpowiednie dodatki. Chociaż charakter tego dodatku będzie należał do ESDZ, Rzecznik uważa, że dodatek ten powinien być zgodny z zasadą niedyskryminacji i powinien zapewniać, aby młodzi ludzie byli zachęcani do ubiegania się o staż niezależnie od ich statusu finansowego (lub sytuacji finansowej ich rodziny).

ESDZ i skarżący zostaną poinformowani o tym zaleceniu.  Zgodnie z art. 3 ust. 6 statutu Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich ESDZ przesyła szczegółową opinię do dnia 15 maja 2017 r.

Strasburg, 15 lutego 2017 r.

Emily O’Reilly

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich

 

[1] Decyzja Parlamentu Europejskiego z dnia 9 marca 1994 r. w sprawie przepisów i ogólnych warunków regulujących wykonywanie funkcji Rzecznika Praw Obywatelskich (94/262/EWWiS, WE, Euratom), Dz.U. L 113, s. 15.

[2] Skarżący skarżył się również, że ESDZ potrzebowała zbyt dużo czasu na udzielenie odpowiedzi. Ponieważ jednak ESDZ przeprosiła za opóźnienie w udzieleniu odpowiedzi skarżącemu, Rzecznik uważa, że nie ma potrzeby dalszego zajmowania się tą sprawą. Podobnie nie ma podstaw do dalszego badania zarzutu, że ESDZ początkowo nie udzieliła odpowiedzi w języku niemieckim, ponieważ ostatecznie udzieliła odpowiedzi w tym języku. W związku z tym kwestie te nie wchodzą w zakres niniejszego dochodzenia.

[3] https://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/lsa/141424.pdf.

[4] Rzecznik rozumie, że w praktyce ESDZ nie oferuje staży swoim delegaturom w tych krajach, które nie zezwalają na bezpłatne staże.

[5] http://eeas.europa.eu/jobs/delegations/index_en.htm.

[6] http://eeas.europa.eu/jobs/delegations/junior-professional-delegations/index_en.htm.

[7] http://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage/2466/working-in-an-eu-delegation_en.

[8] http://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage/2463/junior-professional-in-delegation-jpd_en.

[9] Idem, właśc.

[10] http://eeas.europa.eu/jobs/delegations/index_en.htm#staże.

[11] Według danych przekazanych Rzecznikowi przez ESDZ w 2014 r. zaoferowała ona 603 staże, w 2015 r. – 726, a w pierwszej połowie 2016 r. – 477. Oczekuje się, że w 2016 r. zaoferuje łącznie około 800 bezpłatnych staży w delegaturach UE.

[12] Programem staży "niebieskiej księgi" zarządza Komisja Europejska. Więcej informacji można znaleźć na stronie internetowej: http://ec.europa.eu/stages/home_en.

[13] Płatni stażyści w ESDZ otrzymują dodatek w wysokości około 1150 euro miesięcznie.

[14] Zgodnie z informacjami przekazanymi przez przedstawicieli ESDZ podczas spotkania z zespołem dochodzeniowo-śledczym Rzecznika w przeszłości stażyści „niebieskiej księgi” byli od czasu do czasu wysyłani do delegatur UE.

[15] Art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE).

[16] Art. 21 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.

[17] Artykuł 32 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.

[18] http://www.ilo.org/empent/areas/business-helpdesk/faqs/WCMS_DOC_ENT_HLP_BDE_FAQ_EN/lang-en/index.htm#Q1.

[19] Zob. w tym względzie motyw 4 zalecenia Rady w sprawie ram jakości staży.

[20] Motywy 9 i 10 wspomnianego zalecenia Rady.

[21] Ponadto, jeżeli stażysta nie jest objęty żadnym innym systemem ubezpieczenia zdrowotnego, będzie ubezpieczony od choroby na warunkach określonych w polisie ubezpieczenia zdrowotnego posiadanej przez instytucje w zakładzie ubezpieczeń. ESDZ pokrywa również część ubezpieczenia wypadkowego stażysty. Zatrudnieni stażyści mogą również otrzymać dodatek na podróż, w zależności od dostępności środków budżetowych.

[22] Dla jasności nie można dokonać porównania między płatnym programem dla młodszych specjalistów w delegaturach (JPD) a bezpłatnymi stażami w delegaturach UE. Po pierwsze, program JPD jest przeznaczony dla młodszych specjalistów, a nie dla młodych absolwentów (jak program bezpłatnych staży). Po drugie, ESDZ nie jest spójna w swojej definicji programu JPD. Chociaż czasami odnosi się do tego doświadczenia jako do „stażu”, odnosi się również do młodszych specjalistów jako „pełnoprawnych członków personelu delegatur UE”, a tym samym jako pracowników delegatur. Po trzecie, program JPD nie jest programem organizowanym wyłącznie przez ESDZ (uczestniczą w nim państwa członkowskie, a także Komisja).

[23] Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 6 lipca 2010 r. (2009/2221(INI)), pkt 72, dostępna online: http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:52010IP0262&from=EN.

[24] https://eeas.europa.eu/sites/eeas/files/annual_activity_report_2015_en.pdf.