Sporządzono zgodnie z art. 3 ust. 6 Statutu Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich [1]

W tym przypadku chodzi o to, czy Komisja Europejska powinna przeprowadzić ocenę wpływu na prawa człowieka w kontekście negocjacji w sprawie zawarcia umowy o wolnym handlu z Wietnamem. Skarżący uważają, że taka szczegółowa ocena jest konieczna. Komisja uważa, że taka ocena nie jest konieczna. Komisja twierdzi, że przeprowadzona w 2009 r. ocena wpływu na zrównoważony rozwój dotycząca proponowanej umowy o wolnym handlu między UE a ASEAN jest wystarczająca, ponieważ obejmowała Wietnam. Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdza, że brak przeprowadzenia przez Komisję szczegółowej oceny wpływu na prawa człowieka w odniesieniu do Wietnamu stanowi przypadek niewłaściwego administrowania, i zaleca, aby Komisja niezwłocznie przeprowadziła taką ocenę.

Okoliczności powstania skargi

1. Sprawa ta dotyczy negocjacji w sprawie umowy o wolnym handlu między UE a Wietnamem, które rozpoczęły się w dniu 26 czerwca 2012 r., oraz domniemanego nieprzeprowadzenia przez Komisję Europejską oceny skutków umowy o wolnym handlu dla praw człowieka.

2. Skarżący (Międzynarodowa Federacja Praw Człowieka i Wietnamski Komitet Praw Człowieka [2]) skontaktowali się z Komisją w dniu 30 kwietnia 2013 r., wzywając ją do przeprowadzenia oceny skutków dla zasobów ludzkich. Opierając się na międzynarodowym prawie publicznym, prawie pierwotnym UE oraz strategicznych ramach i planie działania dotyczących praw człowieka i demokracji z dnia 25 czerwca 2012 r. ("plan działania")[3], stwierdzili oni, że UE ma obowiązek zapewnić, aby jej umowy handlowe nie naruszały praw człowieka za granicą. Podniosły one, że kwestia ta nie była objęta wstępną oceną skutków przeprowadzoną podczas negocjacji w sprawie wolnego handlu z ASEAN, które zostały zaniechane. Argumentowali oni, że rozpoczęcie negocjacji dwustronnych z Wietnamem wymagało nowej oceny skutków, w tym oceny skutków dla zasobów ludzkich. Następnie wskazali na szereg kwestii związanych z prawami podstawowymi w Wietnamie, na które umowa o wolnym handlu może mieć dalszy negatywny wpływ.

3. W dniu 26 czerwca 2013 r. ówczesny komisarz de Gucht udzielił skarżącym odpowiedzi i przedstawił następujące wyjaśnienia.

• Komisja stosuje zintegrowane podejście do oceny skutków, które uwzględnia skutki gospodarcze, społeczne, środowiskowe i w zakresie praw człowieka w jednym dokumencie. Okazało się to najwłaściwszym sposobem osiągnięcia wyważonej oceny.
• Negocjacje z Wietnamem prowadzone były zgodnie z ramami prawnymi ustanowionymi dla negocjacji ASEAN w sprawie umów o wolnym handlu w 2007 r. Fakt, że negocjacje dwustronne zastąpiły negocjacje regionalne, nie wymagał nowej oceny skutków.
• Komisja dokonała przeglądu oceny wpływu ASEAN na zrównoważony rozwój z 2009 r. i stwierdziła, że jest ona nadal ważna i istotna w kontekście dwustronnym. W rzeczywistości w regionalnej ocenie skutków przedstawiono szczegółowe informacje na poziomie krajowym i odniesiono się do wpływu na poszczególne państwa. Ponieważ cele i zakres umowy dwustronnej pozostały takie same jak w przypadku regionalnej umowy o wolnym handlu, skutki długoterminowe pozostałyby zasadniczo takie same. Potwierdziła to również analiza skutków proponowanej umowy o wolnym handlu między UE a Wietnamem zleconej w 2011 r. w ramach wielostronnego projektu pomocy handlowej między UE a Wietnamem („MUTRAP”).
• Komisja zobowiązała się do wdrożenia traktatu lizbońskiego, który wymaga, aby polityka handlowa UE kierowała się zasadami i celami działań zewnętrznych UE, w tym prawami człowieka. W rzeczywistości polityka handlowa UE może przyczynić się do poprawy sytuacji w zakresie praw człowieka.
• W 2011 r., w następstwie wejścia w życie Karty praw podstawowych Unii Europejskiej („Karta”), Komisja zaczęła wprowadzać do swoich ocen skutków wyraźne wymogi dotyczące analizy wpływu na prawa człowieka. W oparciu o tę praktykę plan działania obejmuje uwzględnienie praw człowieka w ocenach skutków, a także skutków gospodarczych, społecznych i środowiskowych. W związku z tym Komisja będzie nadal realizować to zobowiązanie poprzez systematyczne przeprowadzanie analizy praw człowieka we wszystkich ocenach skutków sporządzanych w związku z przygotowywaniem wniosków dotyczących rozpoczęcia nowych negocjacji handlowych.
• Chociaż sama otwartość handlowa nie gwarantuje automatycznie pełnego poszanowania praw człowieka, wiele precedensów pokazuje, że zwiększony handel i dochody tworzą lepsze warunki dla rozwoju i wzrostu. Zrównoważony rozwój w dłuższym okresie przyczynia się do poprawy warunków w zakresie praw człowieka.
• We wszystkich negocjacjach handlowych UE, w tym z Wietnamem, Komisja dąży do wyraźnego powiązania instytucjonalnego i prawnego z odpowiednimi politycznymi umowami ramowymi, które zawierają klauzule dotyczące praw człowieka, demokracji i praworządności. Gwarantuje to, że prawa podstawowe są zasadniczymi elementami stosunków dwustronnych UE, również w odniesieniu do handlu między obiema stronami. Poprawa stosunków dwustronnych poprzez umowę o partnerstwie i współpracy między UE a Wietnamem podpisaną w czerwcu 2012 r. obejmuje również ściślejszą współpracę w dziedzinie praw człowieka. Chociaż umowa ta była jeszcze w trakcie procesu ratyfikacji, strony uzgodniły, że przystąpią do zaawansowanej realizacji priorytetowych aspektów. W związku z tym w styczniu 2012 r. nawiązano wzmocniony dialog na temat praw człowieka. Dwie sesje, które już się odbyły, pozwoliły na dogłębną i merytoryczną wymianę poglądów i informacji na temat kwestii budzących szczególne obawy UE.
• UE będzie nadal propagować prawa człowieka poprzez ten wzmocniony dialog, publiczne oświadczenia, démarche, kontakty z obrońcami praw człowieka oraz projekty takie jak te finansowane w ramach Europejskiego Instrumentu na rzecz Wspierania Demokracji i Praw Człowieka.

4. W dniu 17 kwietnia 2014 r. Parlament Europejski przyjął rezolucję, w której wezwał Komisję do przeprowadzenia oceny skutków planowanej umowy o wolnym handlu z Wietnamem dla praw człowieka, podkreślając, że jej zgoda na tę umowę jest obowiązkowa [4].

5. W dniu 19 maja 2014 r. Rada podkreśliła w swoich konkluzjach „znaczenie dalszego przeprowadzania ocen wpływu umów handlowych i inwestycyjnych na prawa człowieka”[5].

6. W dniu 4 lipca 2014 r. skarżący ponownie skontaktowali się z Komisją i argumentowali, że UE ma obowiązek dopilnować, aby zawierane przez nią umowy handlowe nie prowadziły do naruszeń praw człowieka ani w UE, ani w krajach partnerskich. Obowiązek ten wynika z traktatów dotyczących praw człowieka, które należy skutecznie wdrożyć. Art. 21 Traktatu o Unii Europejskiej („TUE”) i art. 207 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej („TFUE”) stanowią, że działania zewnętrzne UE mają na celu „popieranie na świecie: demokracja, praworządność, powszechność i niepodzielność praw człowieka i podstawowych wolności, poszanowanie godności ludzkiej, zasady równości i solidarności oraz poszanowanie zasad Karty Narodów Zjednoczonych i prawa międzynarodowego” oraz że UE „określa i prowadzi wspólne polityki i działania [...] w celu [...] b) umacniania i wspierania demokracji, praworządności, praw człowieka i zasad prawa międzynarodowego”. Zgodnie z tymi przepisami UE jest zobowiązana do podjęcia wszelkich dostępnych środków w celu ułatwienia poszanowania, ochrony i przestrzegania praw człowieka w krajach partnerskich. Skarżący stwierdzili, że wymóg przeprowadzenia oceny skutków dla zasobów ludzkich ma zastosowanie niezależnie od daty rozpoczęcia negocjacji. Wynika to z faktu, że celem oceny skutków dla zasobów ludzkich jest zapewnienie, aby umowa o wolnym handlu, gdy zostanie wdrożona, nie prowadziła do nieprzestrzegania istniejących zobowiązań w zakresie praw człowieka. Stwierdzili ponadto, że mandat negocjacyjny rozszerzono o komponent inwestycyjny i mechanizm rozstrzygania sporów między inwestorem a państwem. W związku z tym mandat nie był taki sam jak w 2009 r. i należy zdecydowanie ocenić skutki nowego komponentu.

7. W dniu 23 lipca 2014 r. komisarz de Gucht udzielił skarżącym następującej odpowiedzi.

• Od 2011 r., zgodnie z planem działania, Komisja systematycznie uwzględnia analizę potencjalnego wpływu na prawa człowieka w co najmniej trzech przypadkach: oceny skutków przeprowadzane w związku z przygotowaniem wniosków dotyczących rozpoczęcia nowych negocjacji handlowych; wszystkie oceny wpływu na zrównoważony rozwój przeprowadzone podczas negocjacji handlowych; oraz wszelkie późniejsze oceny.
• Ocena wpływu ASEAN na zrównoważony rozwój obejmowała skutki społeczne, ze szczególnym uwzględnieniem warunków pracy i związanych z nimi praw. W związku z tym Komisja nie przeprowadziłaby szczegółowej oceny skutków dotyczącej zasobów ludzkich w odniesieniu do Wietnamu.

Istnieją inne skuteczne narzędzia umożliwiające UE przyczynianie się do zwiększenia poszanowania praw człowieka w Wietnamie, takie jak umowa o partnerstwie i współpracy. Ponadto UE dąży do ustanowienia instytucjonalnego i prawnego powiązania między umową o wolnym handlu a umową o partnerstwie i współpracy, która zawiera klauzule dotyczące praw człowieka, demokracji, praworządności i bezpieczeństwa. Takie powiązanie zagwarantowałoby, że te podstawowe prawa i zasady są zasadniczymi elementami stosunków dwustronnych, również w odniesieniu do handlu. Przewidziano by w nim prawo do stosowania wszelkich odpowiednich środków w przypadku naruszenia tych klauzul dotyczących zasadniczych elementów. Komisarz stwierdził, że jest „przekonany, że stosunki umowne stanowią potężny kanał do dalszej współpracy z krajem partnerskim i wspierania reform w kwestiach budzących obawy”.

W przedmiocie dochodzenia

8. Rzecznik Praw Obywatelskich wszczął dochodzenie w sprawie skargi i zidentyfikował następujące zarzuty i roszczenia:

Komisja niesłusznie odmawia przeprowadzenia oceny skutków dla praw człowieka w ramach przygotowań do zawarcia przez UE umowy o wolnym handlu z Wietnamem. Komisja powinna przeprowadzić kompleksową i partycypacyjną ocenę skutków w zakresie zasobów ludzkich.

9. W trakcie dochodzenia Rzecznik otrzymał opinię Komisji w sprawie skargi, a następnie uwagi skarżących w odpowiedzi na opinię Komisji. Projekt zalecenia Rzecznika Praw Obywatelskich uwzględnia argumenty i opinie przedstawione przez strony.

Zarzut dotyczący bezprawnej odmowy przeprowadzenia oceny skutków dla zasobów ludzkich planowanej umowy o wolnym handlu z Wietnamem i związany z tym zarzut

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

10. Skarżący twierdzili, że brak oceny skutków dla zasobów ludzkich narusza zobowiązania UE i jej państw członkowskich wynikające z prawa międzynarodowego, zobowiązania wynikające z traktatów UE oraz plan działania z 2012 r. Jest to również niezgodne z obecną praktyką Komisji polegającą na systematycznym przeprowadzaniu oceny skutków dla zasobów ludzkich.

11. Skarżący twierdzili ponadto, że chociaż negocjacje z Wietnamem zostały poprzedzone negocjacjami ASEAN, rozpoczęły się one w dniu 26 czerwca 2012 r., tj. po wejściu w życie Traktatu z Lizbony, Karty i przyjęciu planu działania. Wstępna ocena skutków przeprowadzona w kontekście negocjacji z ASEAN nie koncentrowała się w wystarczającym stopniu na konkretnych krajach. Biorąc pod uwagę, że Komisja dokonała przeglądu oceny skutków ASEAN i jej znaczenia dla negocjacji dwustronnych z Wietnamem, powinna również ocenić wpływ na prawa człowieka.

12. W swojej opinii Komisja argumentowała, że na mocy prawa międzynarodowego lub prawa UE nie ma wiążących zobowiązań prawnych wymagających odrębnej oceny skutków dla praw człowieka w celu przeprowadzenia negocjacji w sprawie umów o wolnym handlu. W szczególności Karta, Traktat z Lizbony i plan działania nie wymagają od Komisji przeprowadzenia oceny skutków dla zasobów ludzkich. UE jest jednak zdecydowana uwzględniać kwestie praw człowieka w swojej polityce handlowej oraz uwzględniać prawa człowieka jako kluczowy element szerzej zakrojonych działań zewnętrznych. W art. 21 TUE i 207 TFUE nie przewidziano szczególnego instrumentu proceduralnego, takiego jak ocena skutków dla zasobów ludzkich. W związku z tym instytucje Unii dysponują szerokim marginesem swobody w zapewnianiu ogólnego celu polityki, jakim jest spójność między różnymi obszarami działań zewnętrznych.

13. Komisja stwierdziła ponadto, że jej praktyka odpowiada planowi działania, ponieważ systematycznie uwzględnia analizę potencjalnego wpływu na prawa człowieka w swoich ocenach skutków, które są przygotowywane w odniesieniu do wniosków dotyczących rozpoczęcia nowych negocjacji handlowych.

14. Ponadto Komisja ostrzegła przed stosowaniem z mocą wsteczną wymogu przeprowadzenia oceny skutków dla zasobów ludzkich, która jej zdaniem wydawała się „bezzasadnie uciążliwa i nieproporcjonalna”. Odnotowała, że Rada zatwierdziła negocjacje z ASEAN (w tym z Wietnamem) w kwietniu 2007 r. i że od tego czasu Komisja przeprowadziła już odpowiednią ocenę wpływu na zrównoważony rozwój w 2009 r. Negocjacje dwustronne z Wietnamem prowadzono w ramach upoważnienia z 2007 r. W tym samym duchu Komisja stwierdziła, że jej nowa praktyka, opracowana w 2011 r. i odpowiadająca planowi działania, polegająca na systematycznym włączaniu do ocen skutków oceny skutków dotyczącej zasobów ludzkich, ma zastosowanie wyłącznie do nowych inicjatyw i nie ma zastosowania z mocą wsteczną.

15. Komisja utrzymywała ponadto, że ocena wpływu na zrównoważony rozwój z 2009 r. zawierała wystarczające dane dotyczące poszczególnych krajów, aby umożliwić Komisji ocenę przypadku Wietnamu. Komisja uznała, że ustalenia są nadal istotne w odniesieniu do „kierunku i skali skutków gospodarczych, społecznych i środowiskowych”. Tendencje w zakresie oceny wpływu na zrównoważony rozwój zostały potwierdzone w analizie skutków MUTRAP w 2011 r. W ocenie wpływu na zrównoważony rozwój z 2009 r. przeanalizowano szereg kwestii związanych z prawami człowieka, takich jak kwestie związane z podstawowymi normami pracy Międzynarodowej Organizacji Pracy oraz wpływ na ubóstwo lub płeć. Rozdział negocjowanej umowy o wolnym handlu dotyczący handlu i zrównoważonego rozwoju gwarantuje, że kwestie te zostaną uwzględnione w konkretnych obszarach, takich jak promowanie programu godnej pracy, stosunki pracy i dialog społeczny. Kwestie praw człowieka są dalej omawiane w kontekście dialogu dotyczącego praw człowieka z Wietnamem, dla którego umowa o partnerstwie i współpracy zapewnia solidne ramy. Komisja stwierdziła ponadto, że prawa człowieka stanowią zasadnicze elementy stosunków między UE a Wietnamem oraz że Komisja zamierza odzwierciedlić to w umowie o wolnym handlu.

16. Komisja wyjaśniła ponadto, że ocena skutków dla zasobów ludzkich nie ma na celu wydania opinii na temat faktycznej sytuacji w zakresie praw człowieka w danym kraju, lecz zwrócenie uwagi decydentów politycznych i innych zainteresowanych stron na potencjalne skutki (pozytywne lub negatywne) różnych rozważanych wariantów, a tym samym wspieranie należytego kształtowania polityki.

17. W swoich uwagach skarżący podtrzymywali, że ocena wpływu na zrównoważony rozwój z 2009 r. nie może zastąpić właściwej oceny skutków dotyczącej zasobów ludzkich, ponieważ nie zawierała oceny skutków dotyczącej zasobów ludzkich. Dodały, że odniesienie do ograniczania ubóstwa nie może zastąpić oceny opartej na normatywnej treści praw człowieka.

18. Jeżeli chodzi o zobowiązania UE na lata 2011/2012 dotyczące przeprowadzenia oceny skutków dla zasobów ludzkich, zawierały one jedynie bardziej konkretne wytyczne w odniesieniu do już istniejących obowiązków. Traktaty zobowiązują UE do niepodejmowania żadnych działań, które uniemożliwiałyby lub utrudniały realizację praw człowieka. Zobowiązują one UE do podjęcia środków w celu zapewnienia poszanowania praw człowieka, zarówno w jej działaniach zewnętrznych, jak i wewnętrznych. Ocena skutków dla praw człowieka ma na celu określenie tych środków, w tym brzmienia i struktury umowy o wolnym handlu, aby zapobiec negatywnym skutkom dla korzystania z praw człowieka w UE i w krajach partnerskich.

19. Argumentowały one, że w każdym razie momentem, od którego obowiązek przeprowadzenia oceny skutków dla praw człowieka ma zastosowanie, powinien być moment podjęcia decyzji o podpisaniu tekstu umowy o wolnym handlu, a nie moment wydania mandatu negocjacyjnego. W tym momencie UE musi być w stanie wykazać, że uwzględniła wpływ na prawa człowieka i w konsekwencji określiła swoje warianty strategiczne [6].

20. Ponadto skarżący twierdzili, że Komisja zignorowała problem polegający na tym, że ocena wpływu na zrównoważony rozwój z 2009 r. nie obejmowała części umowy o wolnym handlu dotyczącej ochrony inwestycji, którą dodano do negocjacji dopiero w 2013 r. Nie obejmował on również włączenia mechanizmu rozstrzygania sporów między inwestorem a państwem, który jest nadal rozważany. Skarżący stwierdzili również, że „Wietnam musi podjąć istotne kroki w celu przestrzegania międzynarodowych standardów i obowiązków w zakresie praw człowieka”.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich prowadząca do sporządzenia projektu zalecenia

21. Rolą Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich jest nadzorowanie instytucji i organów UE w ich działalności administracyjnej, a w szczególności sprawdzanie, czy działają one zgodnie z zasadami dobrej administracji. Rzecznik Praw Obywatelskich od dawna uważa, że dobra administracja oznacza przede wszystkim przestrzeganie i poszanowanie praw podstawowych. W rzeczywistości tam, gdzie prawa podstawowe nie są przestrzegane, nie może istnieć dobra administracja. W związku z tym instytucje i organy UE muszą zawsze brać pod uwagę zgodność swoich działań z prawami podstawowymi oraz ewentualny wpływ ich działań na prawa podstawowe.

22. Powyższe odnosi się również do działań administracyjnych w kontekście międzynarodowych negocjacji traktatowych. Administracja UE powinna nie tylko zapewnić, aby przewidywane umowy były zgodne z istniejącymi zobowiązaniami w zakresie praw człowieka i nie obniżały istniejących standardów ochrony praw człowieka, ale powinna również dążyć do wspierania praw człowieka w krajach partnerskich.

23. Art. 21 ust. 1 TUE stanowi bowiem, że „działania Unii na arenie międzynarodowej opierają się na zasadach, które leżą u podstaw jej utworzenia, rozwoju i rozszerzenia oraz które zamierza wspierać na świecie: demokracja, praworządność, powszechność i niepodzielność praw człowieka i podstawowych wolności, poszanowanie godności ludzkiej, zasady równości i solidarności oraz poszanowanie zasad Karty Narodów Zjednoczonych i prawa międzynarodowego.„Zgodnie z art. 21 ust. 2 TUE Unia określa i prowadzi wspólne polityki i działania oraz pracuje na rzecz wysokiego stopnia współpracy we wszystkich dziedzinach stosunków międzynarodowych w celu: [...] b) umacniać i wspierać demokrację, praworządność, prawa człowieka i zasady prawa międzynarodowego [...]”. Zasady te mają również zastosowanie w obszarze wspólnej polityki handlowej [7].

24. Chociaż Rzecznik zgadza się z Komisją, że wydaje się, iż nie ma wyraźnego i konkretnego prawnie wiążącego wymogu przeprowadzenia oceny skutków umowy o wolnym handlu z Wietnamem dla zasobów ludzkich, jest ona zdania, że przeprowadzenie oceny skutków umowy o wolnym handlu z zasobami ludzkimi byłoby zgodne z duchem wyżej wymienionych przepisów prawnych. Komisja zdaje się przyznawać, że do tej pory nie przeprowadzono kompleksowej oceny wpływu na zasoby ludzkie. SPI z 2009 r., do którego odniosła się Komisja, obejmuje jedynie niektóre aspekty wpływu na prawa socjalne. Zdaniem Rzecznika SPI z 2009 r. nie jest zatem odpowiednim substytutem oceny skutków dla zasobów ludzkich.

25. Ocena skutków dla praw człowieka mogłaby doprowadzić Komisję do wniosku, że planowana umowa o wolnym handlu jest zgodna z istniejącymi zobowiązaniami i standardami w zakresie praw człowieka i nie będzie miała negatywnego wpływu na prawa człowieka, zwłaszcza w Wietnamie. Lub, w zależności od wyników swojej analizy, Komisja mogłaby rozważyć odpowiednie środki, które zagwarantowałyby, że takie negatywne skutki nie wystąpią. Przeprowadzenie oceny skutków dotyczącej zasobów ludzkich byłoby również zgodne z obecną praktyką Komisji polegającą na przeprowadzaniu ocen skutków dotyczących zasobów ludzkich oraz z planem działania z 2012 r., który zobowiązuje Komisję do „uwzględnienia praw człowieka we wszystkich ocenach skutków”, w tym w odniesieniu do „umów handlowych, które mają znaczące skutki gospodarcze, społeczne i środowiskowe”[8].

26. W odniesieniu do argumentu Komisji, że żaden wymóg przeprowadzenia oceny wpływu na zasoby ludzkie nie powinien być stosowany z mocą wsteczną i że miałoby to „nieuzasadnione uciążliwe i nieproporcjonalne” skutki, Rzecznik zauważa, że poszanowanie praw człowieka nie może być uzależnione od względów czysto praktycznych. Jak słusznie zauważyli skarżący, decydujące znaczenie ma nie to, w którym momencie UE podjęła decyzję o systematycznym przeprowadzaniu ocen skutków dla praw człowieka i czy miało to miejsce przed rozpoczęciem negocjacji w sprawie umowy o wolnym handlu z Wietnamem, czy po ich rozpoczęciu, lecz raczej zapewnienie, aby umowa o wolnym handlu z Wietnamem, która jest nadal negocjowana [9], nie miała negatywnego wpływu na prawa człowieka. Biorąc pod uwagę stawkę, zbyt formalistyczne byłoby stwierdzenie, że chociaż nadal możliwe jest przeprowadzenie oceny skutków planowanej umowy o wolnym handlu dla zasobów ludzkich i uwzględnienie wyników oceny skutków dla zasobów ludzkich, nie powinno się tego robić, ponieważ negocjacje są kontynuacją negocjacji ASEAN rozpoczętych przed rozpoczęciem przez Komisję systematycznego przeprowadzania ocen skutków dla zasobów ludzkich i przed przyjęciem przez Radę planu działania z 2012 r.

27. W każdym razie Rzecznik zauważa, że negocjacje z Wietnamem formalnie rozpoczęły się w dniu 26 czerwca 2012 r., czyli dzień po przyjęciu planu działania zobowiązującego Komisję do przeprowadzenia ocen wpływu umów o wolnym handlu zawartych przez UE z państwami trzecimi na zasoby ludzkie. Rzecznik nie jest zatem przekonany, że naleganie na przeprowadzenie oceny skutków dla praw człowieka w odniesieniu do umowy o wolnym handlu z Wietnamem oznaczałoby zastosowanie z mocą wsteczną podejścia określonego w planie działania.

28. Ponadto, chociaż negocjacje z Wietnamem są powiązane z negocjacjami ASEAN, są one formalnie odrębne. Komisja nie zakwestionowała argumentu skarżącego, że mandat negocjacyjny został następnie rozszerzony na komponent inwestycyjny i mechanizm rozstrzygania sporów. Ponadto Komisja przyznała, że dokonała przeglądu oceny skutków ASEAN. Mogła zatem również przeprowadzić ocenę skutków dla zasobów ludzkich. Z tych wszystkich powodów Rzecznik jest zdania, że argument Komisji oparty na mocy wstecznej jest nie do przyjęcia.

29. Ponadto Rzecznik Praw Obywatelskich zauważa, że Parlament Europejski, jedyny organ UE wybierany bezpośrednio przez obywateli europejskich, wezwał Komisję do przeprowadzenia oceny wpływu planowanej umowy o wolnym handlu z Wietnamem na zasoby ludzkie.

30. W związku z powyższym Rzecznik stwierdza, że odmowa Komisji przeprowadzenia oceny skutków dla zasobów ludzkich stanowi przypadek niewłaściwego administrowania. W związku z tym składająca petycję przedstawia poniżej odpowiedni projekt zalecenia, zgodnie z art. 3 ust. 6 Statutu Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich.

Projekt zalecenia

Na podstawie dochodzenia w sprawie tej skargi Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawia Komisji Europejskiej następujący projekt zalecenia:

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, Komisja powinna niezwłocznie przeprowadzić w tej sprawie ocenę skutków dla praw człowieka.

Komisja i skarżący zostaną poinformowani o niniejszym projekcie zalecenia. Zgodnie z art. 3 ust. 6 Statutu Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich Komisja przesyła szczegółową opinię do dnia 30 czerwca 2015 r. Szczegółowa opinia mogłaby polegać na przyjęciu projektu zalecenia i opisie sposobu jego wdrożenia.

Strasburg, dnia 26 marca 2015 r.

Emily O'Reilly

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich

[1] Decyzja Parlamentu Europejskiego z dnia 9 marca 1994 r. w sprawie przepisów i ogólnych warunków regulujących wykonywanie funkcji Rzecznika Praw Obywatelskich (94/262/EWWiS, WE, Euratom), Dz.U. L 113, s. 15.

[2] Wietnamski Komitet Praw Człowieka jest organizacją członkowską Międzynarodowej Federacji Praw Człowieka.

[3] Dokument Rady 11855/12 z dnia 25 czerwca 2012 r. Plan działania stanowi, że Komisja powinna „uwzględniać prawa człowieka we wszystkich ocenach skutków”, w tym w odniesieniu do „umów handlowych, które mają znaczące skutki gospodarcze, społeczne i środowiskowe”(pkt I/1).

[4] Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 17 kwietnia 2014 r. w sprawie stanu prac nad umową o wolnym handlu między UE a Wietnamem (2013/2989(RSP)). Zob. w szczególności pkt 1 i 25. Punkt 25 ma następujące brzmienie:

„wzywa Komisję do jak najszybszego przeprowadzenia oceny wpływu na prawa człowieka, zgodnie z wnioskiem Parlamentu zawartym w rezolucji z dnia 25 listopada 2010 r. w sprawie praw człowieka oraz norm społecznych i środowiskowych w międzynarodowych umowach handlowych, w celu zapewnienia „zrozumiałych wskaźników handlowych opartych na prawach człowieka oraz normach środowiskowych i społecznych” oraz zgodnie ze sprawozdaniem specjalnego sprawozdawcy ONZ ds. prawa do pożywienia”.

[5] Zob. konkluzje Rady w sprawie opartego na prawach podejścia do współpracy na rzecz rozwoju, obejmującego wszystkie prawa człowieka z dnia 19 maja 2014 r., pkt 8.

[6] Sprawa C-310/04, Hiszpania przeciwko Radzie, Zb.Orz. 2006, s. I-7318, pkt 133–135.

[7] Artykuł 207 ust. 1 TFUE stanowi: „[...] Wspólna polityka handlowa prowadzona jest w kontekście zasad i celów działań zewnętrznych Unii.” Artykuł 21 ust. 3 TFUE stanowi: „Unia szanuje zasady i dąży do osiągnięcia celów określonych w ust. 1 i 2 przy opracowywaniu i wdrażaniu różnych obszarów działań zewnętrznych Unii objętych niniejszym tytułem i częścią piątą [TFUE ...]”. Część piąta TFUE obejmuje między innymi wspólną politykę handlową.

[8] Punkt I/1.

[9] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=1242