Przedmowa

Obejmując swoją funkcję w lutym 2025 r., zobowiązałam się, że ochrona praw obywateli w całej Europie będzie stanowić centralny element mojej działalności. Rok później, w szybko zmieniającej się Europie, zobowiązanie to pozostaje równie ważne jak na początku. Nasze wspólne wartości i systemy demokratyczne mierzą się dziś z poważnymi wyzwaniami: napięciami geopolitycznymi, transformacją technologiczną oraz coraz większym nadwyrężeniem zaufania publicznego.

W czasach niepewności obywatele mają prawo oczekiwać więcej: większej przejrzystości i odpowiedzialności oraz realnego udziału w sprawach, które ich dotyczą. Jednocześnie instytucje i decydenci często działają pod presją, poruszając się w gąszczu skomplikowanych procedur i starając się przy tym wypracować wymierne rezultaty. Rozdźwięk między oczekiwaniami obywateli a rzeczywistymi efektami działań może szybko się powiększać.

W tym przełomowym momencie działalność Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich okazuje się nie tylko istotna, lecz wręcz niezbędna, stanowiąc podstawowy mechanizm gwarantujący odpowiedzialność administracji oraz ochronę praw obywateli wtedy, gdy jest to najbardziej potrzebne.

Jako niezależny i bezstronny głos, Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich pomaga zmniejszać dystans między obywatelami a instytucjami. Dzięki temu wzmacniamy zaufanie, które jest podstawą funkcjonowania naszych instytucji demokratycznych i sprawia, że Unia Europejska pozostaje wierna swoim najważniejszym wartościom i zasadom.

Dochodzenie w sprawie pakietu Omnibus I wyraźnie ilustruje wyzwania, przed którymi stoi europejski proces decyzyjny w czasach niekończącego się zarządzania kryzysowego. W odpowiedzi na presję geopolityczną i technologiczną, proces tworzenia unijnego prawa gwałtownie przyspieszył – dziś pośpiech jest normą. Szybkość działania nie może jednak odbywać się kosztem legalności procesu decyzyjnego. Z moich ustaleń wynika, że ekspresowe tempo tworzenia prawa musi iść w parze z poszanowaniem fundamentalnych wartości UE. Nawet najszybciej tworzone prawo potrzebuje solidnych, demokratycznych fundamentów.

Kluczem do stawienia czoła tym wyzwaniom jest promowanie i stanie na straży dobrej administracji. Moje spotkania z szefami instytucji unijnych w 2025 r. stanowiły ważny krok w kierunku wzmocnienia podejścia nastawionego na konkretne rozwiązania. Poprzez konstruktywny, oparty na zaufaniu dialog wspieramy instytucje w osiąganiu wyników, dbając jednocześnie o przestrzeganie zasad udziału obywateli, przejrzystości i odpowiedzialności — czyli kluczowych standardów rzetelnej praktyki administracyjnej.

Przejrzystość jest jednym z podstawowych elementów dobrej administracji. Znaczna część naszej pracy koncentruje się na zapewnieniu publicznego dostępu do dokumentów, co pozwala obywatelom śledzić i kontrolować proces podejmowania decyzji. W tym obszarze nadal potrzebne są usprawnienia, zwłaszcza jeśli chodzi o sprawne i terminowe rozpatrywanie wniosków o udostępnienie dokumentów. Wzmocnienie tych praktyk zwiększyłoby rozliczalność i zaufanie społeczne.

W 2025 r. nasze Biuro obchodziło 30-lecie istnienia, ale był to też rok, w którym otrzymaliśmy rekordową liczbę skarg. Wzrost ten może wynikać z większej świadomości obywateli zarówno na temat roli Rzecznika, jak i praw przysługujących im na mocy prawa UE. Odzwierciedla on także szersze zmiany związane z erą cyfrową: łatwiejszy dostęp do procedur urzędowych, coraz wyższe oczekiwania dotyczące szybkiego reagowania oraz rosnący wpływ sztucznej inteligencji na administrację publiczną. Zmiany te stwarzają istotne możliwości, ale jednocześnie rodzą nowe wyzwania.

Moi poprzednicy często określali ten urząd jako niewielką instytucję o bardzo szerokim mandacie. Mandat ten realizujemy obecnie w oparciu o przyjętą przeze mnie strategię, opartą na trzech filarach: uważnym wsłuchiwaniu się w skargi obywateli, rozważnym i skutecznym korzystaniu z naszych uprawnień decyzyjnych oraz wzmacnianiu partnerstw, które przyczyniają się do poprawy jakości administracji UE. Wszystkie te priorytety stanowią podstawę naszej pracy, której celem jest budowanie konstruktywnego pomostu między Europejczykami a instytucjami Unii Europejskiej.

Kolejnym kluczowym elementem tej strategii jest doskonałość operacyjna. W 2026 r. skoncentrujemy się na dostosowaniu naszej organizacji wewnętrznej do zmieniających się potrzeb oraz wzmacnianiu naszych kompetencji w zakresie sztucznej inteligencji. Zadbamy przy tym, by rozwojowi technologii towarzyszyły odpowiednie mechanizmy zabezpieczające.

Równie istotna pozostaje jasna komunikacja. Coraz częściej pełnimy rolę „wykwalifikowanych tłumaczy” między instytucjami a obywatelami, wyjaśniając złożone procedury administracyjne w prostym i zrozumiałym języku. Stosowanie prostego języka jest nie tylko kwestią stylu, lecz dostępności i równego traktowania.

Nasze zaangażowanie znajduje również odzwierciedlenie w pracy w ramach europejskiej sieci rzeczników praw obywatelskich, którą mam zaszczyt koordynować. Współpraca w całej Europie pomaga podnosić standardy administracyjne i sprzyja wymianie doświadczeń. W 2026 r. będziemy obchodzić 30-lecie istnienia sieci. Chcemy wykorzystać ten jubileusz, aby podkreślić nasz wspólny wkład w promowanie dobrej administracji w całej Europie.

W bieżącym roku, nasza odpowiedzialność jako strażników uczciwości, przejrzystości i odpowiedzialności poddawana jest próbie przez różnorodne wyzwania, które wymagają czujności i zdecydowanego przywództwa. Musimy nadal promować dobrą administrację nie jako abstrakcyjny ideał, lecz jako fundament Unii, która słucha swoich obywateli.

„W Biurze Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich będziemy wzmacniać naszą determinację, współpracę oraz niezłomne oddanie wspólnym europejskim wartościom, by stać na straży demokracji – poprzez każdą rozpatrzoną skargę, każde wypracowane rozwiązanie i każdą podjętą decyzję.”

Teresa Anjinho, Europejska Rzecznik Praw Obywatelskich

1. Strategia

Budowanie zaufania, stymulowanie przemian

Strategia Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich na lata 2025-2029

W listopadzie Europejska Rzecznik Praw Obywatelskich opublikowała strategię działania Biura na lata 2025–2029. Strategia ta będzie wyznaczać kierunek działań Biura – od rozpatrywania skarg, przez działania zewnętrzne i komunikację, po administrację wewnętrzną.

Obejmuje ona cztery główne cele: wzmocnienie pozycji obywateli, wprowadzanie pozytywnych zmian, zacieśnianie współpracy z partnerami oraz dbanie o najwyższą jakość i sprawność działań.

• Wzmocnienie pozycji obywateli: Zwiększenie świadomości wśród obywateli i społeczeństwa obywatelskiego na temat roli Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich oraz zapewnianie, aby ich głos był słyszany, a prawa – skutecznie przestrzegane.
• Wprowadzanie pozytywnych zmian: Wprowadzanie zmian w instytucjach oraz wzmacnianie dobrej administracji poprzez promowanie uczciwości, rzetelności, przejrzystości i zaufania.
• Zacieśnianie współpracy z partnerami: Nawiązywanie i pielęgnowanie opartych na współpracy relacji z zainteresowanymi stronami, które mogą wspierać i zwiększać skuteczność Rzecznika Praw Obywatelskich w zakresie ochrony praw obywateli i propagowania dobrej administracji.
• Dbanie o najwyższą jakość i sprawność działań: Promowanie nowoczesnego i elastycznego Biura Rzecznika Praw Obywatelskich, które służy obywatelom, stanowi przykład najlepszych praktyk, stosuje innowacyjne rozwiązania oraz dostosowuje się do zmieniających się trendów i potrzeb.

Cele te opierają się na zasadach i wartościach przyświecających działalności Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich, do których należą m.in. sprawiedliwe i równe traktowanie osób oraz organizacji, przestrzeganie najwyższych standardów etyki zawodowej, a także promowanie konstruktywnego dialogu i współpracy z instytucjami oraz zainteresowanymi stronami.

Realizacja strategii będzie monitorowana w ramach rocznego planu obejmującego mierzalne cele roczne, które mają wspierać osiąganie jej założeń i priorytetów.

2. Podsumowanie 2025 r.

3. Najważniejsze zagadnienia

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich pomaga osobom prywatnym, przedsiębiorstwom i organizacjom mającym problemy z administracją UE. Mogą one dotyczyć między innymi trudności związanych z udziałem obywateli w procesie podejmowania decyzji, opóźnień lub odmów w udzielaniu dostępu do dokumentów, kwestii związanych z uczciwością i etyką działania instytucji, naruszeń praw podstawowych oraz problemów o charakterze umownym. W kolejnych częściach przedstawiono przegląd kluczowych dochodzeń związanych z danym obszarem.

3.1. Partycypacyjne podejmowanie decyzji

Partycypacyjne podejmowanie decyzji było jednym z kluczowych zagadnień, którymi zajmowało się Biuro Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w 2025 r. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego składały skargi dotyczące sposobu, w jaki Komisja Europejska upraszczała obowiązujące przepisy lub przedstawiała nowe inicjatywy legislacyjne w odpowiedzi na nowe priorytety polityczne.

---

3.2. Odpowiedzialność w procesie decyzyjnym

---

3.3. Przejrzystość

Kwestie związane z przejrzystością, zwłaszcza wnioski o dostęp do dokumentów, nadal stanowiły największą część spraw prowadzonych w 2025 r. – 35 % wszystkich dochodzeń. Celem Rzecznik jest zapewnienie, aby przepisy regulujące dostęp do dokumentów UE (rozporządzenie 1049/2001) były stosowane przez administrację unijną w sposób rzetelny i sprawiedliwy. Oznacza to, że osoby ubiegające się o dostęp do dokumentów powinny otrzymać poszukiwane dokumenty w rozsądnym terminie albo uzyskać należycie uzasadnione wyjaśnienie, dlaczego dostęp nie może zostać przyznany.

3.4. Standardy uczciwości

---

3.5. Prawa podstawowe

---

3.6. Personel UE

W 2025 r. Rzecznik rozpatrzyła szereg skarg dotyczących Europejskiego Urzędu Doboru Kadr (EPSO). W kilku dochodzeniach Rzecznik uznała, że EPSO działało w sposób zasadny, jednak w jednym przypadku stwierdziła niewłaściwe administrowanie w związku ze sposobem rozpatrzenia skargi dotyczącej problemów technicznych podczas testów zdalnych w procedurze naboru pracowników. W innym postępowaniu Rzecznik zasugerowała, aby w przyszłości EPSO udzielało jasnych i wyczerpujących odpowiedzi kandydatom ubiegającym się o ponowne rozpatrzenie sprawy. Odpowiedź taka powinna informować kandydata o tym, czy procedura weryfikacyjna została przeprowadzona, oraz wskazywać uzasadnienie decyzji podjętej przez EPSO. W jeszcze innym dochodzeniu Rzecznik stwierdziła niewłaściwe administrowanie w sposobie, w jaki EPSO rozpatrzyło prośbę kandydatki, która niedawno urodziła dziecko i wnioskowała o zmianę terminu egzaminu ustnego.

---

3.7. Dotacje i umowy

4. Skargi i dochodzenia: jak pomagamy obywatelom

Głównym zadaniem Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich jest niesienie pomocy osobom i organizacjom, które napotykają problemy w kontaktach z administracją Unii Europejskiej, poprzez rozpatrywanie składanych przez nie skarg. Prowadząc dochodzenia, Rzecznik dąży nie tylko do rozwiązania konkretnych problemów, lecz także do promowania dobrych praktyk administracyjnych w instytucjach Unii Europejskiej.

Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich stosuje podejście ukierunkowane na znajdowanie rozwiązań przy rozpatrywaniu skarg. W tym celu priorytetowo traktuje dialog i współpracę z instytucjami, organami i jednostkami organizacyjnymi Unii Europejskiej. Podejście to sprzyja budowaniu zaufania w relacjach z administracją UE, a jednocześnie umożliwia Rzecznikowi wykonywanie funkcji kontrolnych w sposób w pełni niezależny.

Zróżnicowany zespół osób rozpatrujących sprawy w Biurze oraz wielojęzyczna strona internetowa są świadectwem tego, jak Rzecznik Praw Obywatelskich pomaga osobom szukającym pomocy we wszystkich 24 językach urzędowych UE.

Choć Rzecznik nie zawsze jest w stanie wszcząć dochodzenie w sprawie każdej otrzymanej skargi, Biuro stara się nieść pomoc wszystkim osobom zwracającym się o wsparcie.

W 2025 r. odnotowano gwałtowny wzrost liczby skarg rozpatrywanych przez Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich – o 54 % więcej niż w 2024 r. Przyjmuje się, że wynika to częściowo z faktu, iż skarżący dowiadują się o istnieniu urzędu Rzecznika za pośrednictwem narzędzi sztucznej inteligencji.

Niezwykle pozytywnym zjawiskiem jest wzrost świadomości społecznej na temat praw obywateli oraz naszej działalności, a także fakt, że ta większa świadomość przyczyniła się do wzrostu o 19 % liczby dochodzeń wszczętych przez Rzecznik w ciągu ostatniego roku. Jednocześnie gwałtowny wzrost liczby skarg oraz nakład pracy niezbędny do ich rozpatrywania i analizy wywarły znaczną presję na zasoby Biura.

Sytuacja ta jest szczególnie wymagająca w przypadkach, gdy porady udzielane przez narzędzia sztucznej inteligencji okazują się nieprecyzyjne lub błędne, co doprowadziło między innymi do znacznego wzrostu liczby skarg niedopuszczalnych (+86 %). Skargi te są często uznawane za niedopuszczalne, ponieważ skarżący nie zwrócili się wcześniej do instytucji, której sprawa dotyczy. O ile w poprzednich latach Biuro doradzałoby skarżącemu, aby najpierw skierował się do właściwej instytucji, o tyle w przypadku wielu nowych skarg wskazana w nich instytucja często nie jest w rzeczywistości odpowiedzialna za daną sprawę.

Inne skargi wynikają z faktu, że skarżący nie akceptują argumentacji instytucji UE, która twierdzi, iż nie jest właściwa w danej sprawie. Skarżący zwracają się wówczas do Rzecznika, a Biuro – po analizie treści skargi oraz przedstawionych argumentów – ostatecznie potwierdza słuszność stanowiska organu unijnego.

4.1. Rodzaj i źródło skarg

4.1.1. Przegląd skarg i strategicznych dochodzeń

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich może wszcząć dochodzenie tylko w sprawie skarg, które mieszczą się w zakresie jego mandatu i spełniają konieczne „kryteria dopuszczalności”, na przykład warunek, że skarżący uprzednio próbował rozwiązać sporną kwestię bezpośrednio w danej instytucji.

Przedmiot dochodzeń Rzecznika Praw Obywatelskich wynika z jego mandatu oraz z treści otrzymywanych skarg. Oprócz podstawowej działalności polegającej na rozpatrywaniu skarg Rzecznik może jednak prowadzić dochodzenia strategiczne do rozwiązywania szerszych, systemowych problemów występujących w instytucjach UE lub – w określonych okolicznościach – wszczynać dochodzenia z własnej inicjatywy na podstawie skargi wniesionej przez osobę spoza Unii Europejskiej.

4.1.2. Dochodzenia strategiczne i inicjatywy strategiczne w 2025 r.

Oprócz prowadzenia dochodzeń w sprawie konkretnych skarg na niewłaściwe administrowanie w instytucjach UE, Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich posiada również uprawnienia do podejmowania proaktywnych działań w szerszych kwestiach strategicznych. Dochodzenia strategiczne służą badaniu szerszych problemów systemowych dotykających instytucje unijne, natomiast inicjatywy strategiczne stanowią raczej prośby o wyjaśnienia niż formalne dochodzenia wyjaśniające.

W 2025 r. Rzecznik wszczęła dochodzenie strategiczne dotyczące sposobu, w jaki jednostki administracyjne UE postępują w przypadkach związanych z tzw. efektem „drzwi obrotowych”, oraz zakończyła trzy dochodzenia strategiczne. Dwa z nich dotyczyły kwestii odpowiedzialności: sposobu, w jaki Komisja postępuje w przypadkach, gdy koszty podróży służbowych i gościnności wobec jej pracowników są pokrywane przez podmioty trzecie, oraz sposobu stosowania przez Komisję przepisów regulujących przejrzystość funkcjonowania grup ekspertów. Trzecie zakończone dochodzenie strategiczne dotyczyło sposobu zarządzania przez Komisję ryzykiem związanym z niebezpiecznymi substancjami chemicznymi. Biuro zakończyło również jedną inicjatywę strategiczną dotyczącą sposobu, w jaki Komisja zapewnia, aby zrewidowane przepisy regulujące wspólny system ubezpieczenia chorobowego (JSIS) dla pracowników UE gwarantowały kompleksowe pokrycie potrzeb zdrowotnych związanych z niepełnosprawnością.

4.1.3. Skargi wykraczające poza zakres mandatu Rzecznika

W 2025 r. Biuro rozpatrzyło rekordową liczbę skarg (2 249), które nie mieściły się w zakresie jego mandatu, najczęściej dlatego, że nie dotyczyły działalności administracji Unii Europejskiej. Wzrost ten (o 62 % w porównaniu z 2024 r.) wydaje się częściowo wynikać z wykorzystywania narzędzi sztucznej inteligencji do formułowania skarg. Skargi pozostające poza zakresem mandatu Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich, pochodzące z Hiszpanii, Niemiec i Polski, stanowiły łącznie 32 % wszystkich tego rodzaju skarg. Z samej Hiszpanii pochodziło 14 % skarg, a z pozostałych dwóch państw – odpowiednio 10 % i 8 %.

Najczęściej skargi te dotyczyły usług publicznych oraz przejrzystości administracji. Pozostałe odnosiły się do różnorodnych kwestii i instytucji, w tym sądów krajowych, opieki zdrowotnej oraz swobody przemieszczania się osób.

Inne skargi, które wpłynęły do Biura, dotyczyły wprawdzie instytucji Unii Europejskiej, zwłaszcza Komisji Europejskiej, jednak ponieważ odnosiły się do działalności o charakterze politycznym lub do merytorycznej treści aktów prawnych, pozostawały poza zakresem mandatu Rzecznika Praw Obywatelskich.

Oprócz skarg składanych przez pojedyncze osoby, przedsiębiorstwa lub organizacje, Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich otrzymał również kilka skarg masowych, które nie wchodziły w zakres jego mandatu. Dotyczyły one sytuacji na Bliskim Wschodzie, europejskiej inicjatywy obronnej „Readiness 2030” oraz unieważnienia wyborów prezydenckich w Rumunii w 2024 r.

Rzecznik udzielała odpowiedzi wszystkim osobom zwracającym się o pomoc w języku sporządzenia skargi lub w wybranym języku. W odpowiedziach tych wyjaśniono zakres mandatu Rzecznika Praw Obywatelskich i w miarę możliwości zalecono skarżącym zwrócenie się do innych organów, które mogłyby udzielić im pomocy. Choć adresatami tych odesłań były zazwyczaj krajowe i regionalne instytucje rzecznika praw obywatelskich, Rzecznik kierowała również skarżących do krajowych organów administracji publicznej oraz organizacji ochrony praw i konsumentów w państwach członkowskich.

Zależnie od charakteru poruszonej kwestii oraz w stosownych przypadkach Biuro doradzało również skarżącym kontakt z instytucjami UE (głównie z Komisją Europejską i Parlamentem Europejskim) lub sieciami ogólnoeuropejskimi, takimi jak SOLVIT czy Europejskie Centra Konsumenckie.

W przypadku gdy skarżący byli niezadowoleni z konkretnych przepisów UE, Rzecznik zazwyczaj doradzała im, aby zwrócili się do Komisji Petycji Parlamentu Europejskiego. Osoby zgłaszające problemy związane ze stosowaniem unijnego prawa na poziomie krajowym były kierowane do krajowych lub regionalnych rzeczników praw obywatelskich albo do unijnych serwisów informacyjnych, takich jak Europe Direct, Your Europe oraz Europejski Portal e-Sprawiedliwość.

Istotnym usprawnieniem wprowadzonym w październiku 2025 r. było wdrożenie uporządkowanej procedury obsługi skarg wpływających pocztą elektroniczną. Zamiast rejestrować je w systemie zarządzania skargami i poddawać pełnej procedurze, Biuro odpowiada obecnie ustandaryzowaną wiadomością zawierającą informacje o mandacie Rzecznika oraz kieruje skarżących do formularza skargi online. Formularz ten prowadzi użytkownika przez kluczowe elementy niezbędne do przedłożenia kompletnej skargi, mieszczącej się w kompetencjach Biura.

Podejście to zapewnia pomocną obsługę skarg przesyłanych pocztą elektroniczną, a jednocześnie ułatwia skarżącym przekazanie wszystkich wymaganych i istotnych informacji. Zmiana ta miała decydujące znaczenie dla obniżenia odsetka skarg wykraczających poza mandat – z ok. 67 % w pierwszych dziesięciu miesiącach roku do 47 % w listopadzie i grudniu 2025 r.

4.2. Przeciw komu?

4.3. W związku z czym?

4.4. Osiągnięte rezultaty

4.5. Wpływ i osiągnięcia

Jednym z nadrzędnych celów Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich jest wypracowanie wymiernej poprawy dla skarżących oraz ogółu społeczeństwa w zakresie funkcjonowania administracji unijnej. Rzecznik Praw Obywatelskich realizuje ten cel poprzez formułowanie propozycji w formie rozwiązań, zaleceń i sugestii. Może również wezwać instytucję do rozstrzygnięcia danej sprawy, nawet przed skierowaniem formalnych propozycji rozwiązań lub zaleceń.

4.5.1. Wskaźnik akceptacji

Wskaźnik akceptacji to odsetek pozytywnych odpowiedzi na łączną liczbę propozycji (rozwiązań, zaleceń i sugestii) przekazanych przez Rzecznika Praw Obywatelskich. Ponieważ Rzecznik Praw Obywatelskich wyznacza instytucjom termin do sześciu miesięcy na podjęcie działań następczych w związku z sugestiami zawartymi w decyzjach kończących dochodzenia, wskaźnik akceptacji za 2025 r. obejmuje sprawy zakończone w 2024 r.

Dane statystyczne pokazują, że instytucje UE pozytywnie zareagowały na częstsze stosowanie przez Biuro Rzecznika tzw. „propozycji rozwiązania”, w ramach których Rzecznik wskazuje instytucji możliwy sposób postępowania w konkretnej sprawie. W 2024 r. instytucje UE zaakceptowały 89 % propozycji rozwiązania oraz 78 % sugestii dotyczących usprawnień. Ogółem instytucje UE współpracowały z Europejskim Rzecznikiem Praw Obywatelskich w sposób satysfakcjonujący w 72 % przypadków w 2024 r.

W całym 2025 roku Rzecznik kontynuowała wzmożone działania na rzecz dialogu z instytucjami, organami i jednostkami organizacyjnymi UE. Zgodnie z założeniami swojej strategii Rzecznik zobowiązała się do aktywnego promowania merytorycznego dialogu oraz owocnej współpracy z unijnymi instytucjami, organami i jednostkami organizacyjnymi. Ma to kluczowe znaczenie dla wypracowania lepszych efektów – zarówno dla skarżących, jak i dla samych instytucji – a także pomaga Rzecznik w realizacji mandatu i upowszechnianiu podejścia zorientowanego na rozwiązania.

5. Współpraca z instytucjami

Zgodnie z nową strategią Biura na lata 2025–2029, Europejska Rzecznik Praw Obywatelskich w ciągu minionego roku koncentrowała się na rozwijaniu dialogu ukierunkowanego na poszukiwanie rozwiązań oraz konstruktywnej współpracy z instytucjami unijnymi i zainteresowanymi stronami. Podejście to ma na celu zwiększenie efektywności działań Biura w zakresie ochrony praw obywatelskich oraz promowania dobrej administracji.

5.1. Stosunki z UE

5.1.1. Parlament Europejski

Uprawnienia Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich wynikają z unijnych traktatów, a Rzecznik odpowiada przed posłami do Parlamentu Europejskiego (PE). W marcu nowo wybrana Rzecznik spotkała się z Robertą Metsolą, aby omówić wspólne priorytety na przyszłość oraz wspólną misję obu instytucji, polegającą na ochronie praw obywateli Europy. Ponowne spotkanie odbyło się w maju, kiedy Rzecznik przedłożyła sprawozdanie roczne swojego Biura za rok 2024.

W kolejnych miesiącach Rzecznik spotkała się z kilkoma posłami do PE, w szczególności z przewodniczącymi komisji, których profil działalności wiąże się z misją Biura. Działania te miały na celu zwiększenie świadomości na temat roli Biura w UE oraz omówienie najnowszych spraw i sformułowanie wniosków, co w efekcie przyczyniło się do zacieśnienia współpracy między obiema instytucjami.

Kluczowym aspektem tej współpracy jest udział Rzecznik w wysłuchaniach i wydarzeniach organizowanych przez Parlament. Spotkania te stanowią okazję do przedstawienia najważniejszych ustaleń z kluczowych dochodzeń oraz do wzmocnienia rekomendacji kierowanych do instytucji UE.

W ciągu roku Rzecznik uczestniczyła w szeregu posiedzeń komisji parlamentarnych. Przykładowo, wzięła udział w dyskusjach z Komisją Prawną (JURI) na temat podejmowania decyzji w trybie pilnym oraz potrzeby stworzenia unijnego prawa administracyjnego. Uczestniczyła również w dyskusjach z Komisją Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych (LIBE) na temat praworządności w UE oraz z Komisją Zdrowia Publicznego (SANT) w sprawie dostępu obywateli do transgranicznej opieki zdrowotnej.

Wymiana poglądów stanowiła doskonałą okazję do wzmocnienia zaufania między Biurem Rzecznika Praw Obywatelskich a Parlamentem, torując drogę do dalszej współpracy. Biuro uczestniczyło również w wysłuchaniach i wydarzeniach organizowanych przez posłów do PE, poświęconych szczegółowym zagadnieniom, takim jak monitorowanie funduszy europejskich, dostęp do dokumentów oraz przejrzystość unijnego procesu legislacyjnego.

Podczas uroczystości z okazji 30-lecia Biura Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich, która odbyła się we wrześniu w ratuszu w Strasburgu, przemówienie otwierające wygłosiła wiceprzewodnicząca Parlamentu Sabine Verheyen.

Ponadto Rzecznik wzięła udział w spotkaniu z szefami Biur Kontaktowych Parlamentu Europejskiego, którego celem było zwiększenie świadomości na temat pracy jej Biura w państwach członkowskich.

W ramach konsekwentnie realizowanego zobowiązania Biura do stosowania jasnego i zrozumiałego języka Rzecznik wygłosiła również przemówienie podczas konferencji poświęconej przystępnemu językowi, zorganizowanej przez Dyrekcję Generalną ds. Tłumaczeń Pisemnych Parlamentu (DG TRAD).

5.1.2. Komisja Petycji

Komisja Petycji Parlamentu Europejskiego (PETI) odpowiada za nadzorowanie relacji z Europejskim Rzecznikiem Praw Obywatelskich oraz za współpracę służącą zapewnieniu, że problemy zgłaszane przez obywateli są rozpatrywane na poziomie UE. W 2025 r. Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich kontynuowało współpracę z komisją PETI na rzecz realizacji wspólnego celu, jakim jest dbanie o to, by instytucje UE stały na straży praw podstawowych obywateli.

W czerwcu Rzecznik przedstawiła członkom komisji PETI sprawozdanie roczne za rok 2024 i nakreśliła założenia swojej strategii na lata 2025–2029. Prezentacja ta stała się punktem wyjścia do wymiany poglądów z posłami do PE na temat obecnych i przyszłych wyzwań stojących przed obywatelami.

Ponadto Rzecznik odbyła spotkania z przewodniczącym komisji PETI Bogdanem Rzońcą, kilkoma europosłami zasiadającymi w tej komisji, dyrektorem generalnym Dyrekcji Generalnej Parlamentu Europejskiego ds. Praw Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Instytucjonalnych (DG IUST) oraz szefem sekretariatu komisji PETI.

5.1.3. Komisja Europejska i Rada Unii Europejskiej

Oprócz Parlamentu Europejskiego kluczowymi partnerami dialogu dla Biura Rzecznika Praw Obywatelskich na szczeblu unijnym są Komisja Europejska oraz Rada Unii Europejskiej.

Jako największa instytucja UE i jej organ wykonawczy, Komisja i jej działalność są przedmiotem wielu skarg wpływających do Biura Rzecznika. Utrzymanie konstruktywnego dialogu między tymi dwiema instytucjami ma zatem kluczowe znaczenie dla wypracowania praktycznych rozwiązań dla obywateli.

W czerwcu Rzecznik spotkała się z przewodniczącą Komisji Europejskiej Ursulą von der Leyen, aby omówić istotne kwestie, takie jak terminowy dostęp do dokumentów oraz inkluzywność procesów decyzyjnych. Spotkała się również z Marošem Šefčovičem, komisarzem odpowiedzialnym za stosunki międzyinstytucjonalne. Efektem tych spotkań było wyraźne zobowiązanie do rozwijania otwartego i stałego dialogu między Biurem Rzecznika a Komisją.

Na szczeblu roboczym Biuro Rzecznika utrzymywało bliski kontakt ze służbami Komisji, aby zapewnić skuteczne, zorientowane na rozwiązania podejście do rozpatrywania dochodzeń.

Ponadto Rzecznik spotkała się z Antóniem Costą, przewodniczącym Rady Europejskiej, aby omówić kwestie przejrzystości i etyki w administracji unijnej. Rozmawiano również o możliwościach przyszłej współpracy, która ma zapewnić, że instytucje i jednostki administracyjne UE zachowają wiarygodność w oczach obywateli.

W grudniu Rzecznik wzięła udział w konferencji zorganizowanej z okazji 25. rocznicy ogłoszenia Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, zorganizowanej przez Komisję Europejską, duńską prezydencję w Radzie oraz Agencję Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Wydarzenie to stanowiło okazję do przeanalizowania, w jaki sposób Karta wpłynęła na kształtowanie kultury poszanowania praw podstawowych w Unii Europejskiej, a także do refleksji nad przyszłymi wyzwaniami i możliwościami w tym obszarze. Rzecznik podkreśliła, że Karta, jako instrument prawa pierwotnego Unii Europejskiej ustanawiający prawa podstawowe obywateli, stała się jednym z kluczowych filarów naszej Unii.

5.1.4. Inne instytucje, jednostki organizacyjne i organizacje

Zacieśnienie stosunków roboczych z instytucjami, organami i jednostkami organizacyjnymi UE, a także z ważnymi instytucjami spoza UE, ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia zrozumienia i poszanowania roli Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich. Współpraca ta ma również zasadnicze znaczenie dla szybkiego i sprawiedliwego rozstrzygania skarg, promowania pozytywnych zmian dla obywateli i przedsiębiorstw oraz upowszechniania dobrych praktyk administracyjnych.

Zasada ta wyznaczała kierunek działań i spotkań Rzecznik w całym 2025 r., kiedy prowadziła rozmowy z kierownictwem wielu instytucji i jednostek organizacyjnych UE, m.in. z Nadią Calviño – przewodniczącą Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI), Sirpą Rautio – dyrektor Agencji Praw Podstawowych (FRA), Bernhardem Urlem – pełniącym obowiązki dyrektora wykonawczego Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) oraz Oliverem Sallesem – dyrektorem Europejskiego Urzędu Doboru Kadr (EPSO).

Ponadto Rzecznik uczestniczyła w posiedzeniu plenarnym Komitetu Pracowniczego ESDZ, podczas którego omawiano sprawy dotyczące pracowników, w tym przypadki mobbingu i nękania, a także w posiedzeniu Prezydium Komitetu Regionów, gdzie wymieniano poglądy na temat istotnych spraw prowadzonych przez Biuro.

Na początku swojej kadencji Rzecznik spotkała się z Michaelem O’Flahertym – Komisarzem Praw Człowieka Rady Europy, oraz Louise Holck – przewodniczącą europejskiej sieci krajowych instytucji praw człowieka (ENNHRI). Rzecznik wzięła również udział w konferencji wysokiego szczebla dla instytucji rzecznika praw obywatelskich oraz krajowych instytucji praw człowieka (NHRI), która odbyła się w marcu w Radzie Europy.

5.1.5. Wizyty Rzecznik w państwach członkowskich UE

W ramach swoich regularnych wizyt w państwach członkowskich oraz w siedzibach jednostek organizacyjnych UE, w 2025 r. Rzecznik udała się do Polski, na Maltę oraz do Hiszpanii. Wizyty te obejmują spotkania z przedstawicielami unijnych jednostek organizacyjnych, organizacji pozarządowych, rzeczników praw obywatelskich, organów krajowych oraz środowiska akademickiego, a ich celem jest zwiększanie świadomości na temat działalności Biura Rzecznika na poziomie krajowym.

W Polsce Rzecznik uczestniczyła w zorganizowanej przez polskie Ministerstwo Sprawiedliwości konferencji pt. „Rola społeczeństwa obywatelskiego w ochronie praworządności.” Podczas swojej wizyty odbyła spotkania z polskim i ukraińskim rzecznikiem praw obywatelskich oraz wzięła udział w wizycie w Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej (Frontex), gdzie spotkała się z jej dyrektorem wykonawczym.

Na Malcie wizyta Rzecznik zbiegła się z 30. rocznicą powołania maltańskiego rzecznika parlamentarnego, co stanowiło okazję do wzięcia udziału w wydarzeniu poświęconym dyskusji na temat dobrego sprawowania rządów w trudnych czasach. Oprócz rozmów z różnymi rzecznikami praw obywatelskich z całej Europy, Rzecznik spotkała się z organizacjami pozarządowymi (NGO) zajmującymi się prawami człowieka, azylem i migracją. Rzecznik odwiedziła również Agencję Unii Europejskiej ds. Azylu (EUAA) w celu wzięcia udziału w szczegółowych rozmowach.

W Hiszpanii Rzecznik odbyła spotkanie dwustronne z hiszpańskim rzecznikiem praw obywatelskich, wzięła udział w dyskusjach z hiszpańskimi organizacjami pozarządowymi zajmującymi się ochroną środowiska, wygłosiła przemówienie programowe na temat wprowadzania postępów w zakresie równości płci w Unii Europejskiej podczas wydarzenia zorganizowanego przez Forbes Women, a także wygłosiła wykład na Universidad Autónoma de Madrid zatytułowany „Rola Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich i jego wpływ na obywateli.”

Ponadto Rzecznik wygłosiła wykład dla studentów europejskiego programu magisterskiego z zakresu praw człowieka i demokratyzacji (EMA) w Globalnym Kampusie Praw Człowieka w Wenecji we Włoszech.

---

5.2. Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych

Unia Europejska jest sygnatariuszem Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych – wiążącego międzynarodowego instrumentu dotyczącego praw człowieka mającego na celu „wspieranie i ochronę wszystkich praw człowieka i podstawowych wolności oraz zapewnienie trwałego i równego korzystania z nich przez wszystkie osoby niepełnosprawne oraz popieranie poszanowania ich przyrodzonej godności.”

Przestrzeganie przez Unię Europejską postanowień Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych jest monitorowane przez unijne ramy Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych. Jako członek tych ram Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich uważnie monitoruje sposób, w jaki administracja Unii Europejskiej wdraża postanowienia Konwencji. Na początku 2025 r. ramy przedłożyły zaktualizowany wkład, obejmujący również uwagi Biura Rzecznika, na potrzeby okresowego przeglądu przestrzegania przez UE postanowień Konwencji, prowadzonego przez Komitet ONZ ds. Praw Osób Niepełnosprawnych.

W marcu 2025 r. Komitet ONZ ds. Praw Osób Niepełnosprawnych opublikował swoje uwagi końcowe. W przekazanym dokumencie wskazano szereg powtarzających się problemów, które Biuro Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich zidentyfikowało również na podstawie otrzymywanych skarg oraz działań podejmowanych z własnej inicjatywy. Do problemów tych należą m.in. deinstytucjonalizacja oraz wykorzystanie funduszy unijnych, warunki pracy osób z niepełnosprawnościami w administracji UE, w tym kwestie związane z rekrutacją, świadczeniami dla opiekunów oraz racjonalnymi usprawnieniami, a także zakres ochrony ubezpieczeniowej w ramach ubezpieczenia zdrowotnego dla pracowników UE z niepełnosprawnościami. Komitet ONZ ds. Praw Osób Niepełnosprawnych zauważył również, że instytucje UE powinny zastosować się do zaleceń Rzecznik.

W 2025 r. Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich rozpatrzyło kilka skarg dotyczących praw osób z niepełnosprawnościami, zwłaszcza w zakresie rekrutacji do instytucji UE oraz spraw kadrowych. Przykładowo, jedno z dochodzeń dotyczy sposobu, w jaki Komisja rozpatruje skargi związane z dyskryminacją ze względu na niepełnosprawność oraz z wdrażaniem racjonalnych usprawnień.

Rzecznik i Agencja Praw Podstawowych UE przeprowadziły wspólnie badanie ankietowe wśród unijnych jednostek organizacyjnych, koncentrujące się na prawach osób z niepełnosprawnościami, w tym pracowników UE z niepełnosprawnościami.

W ciągu roku Biuro Rzecznika prezentowało również swoje działania związane z prawami osób z niepełnosprawnościami podczas licznych wydarzeń, takich jak przegląd przestrzegania Konwencji przez UE prowadzony przez Komitet ONZ ds. Praw Osób Niepełnosprawnych. Ponadto Rzecznik wzięła udział w dorocznych warsztatach na temat praw osób z niepełnosprawnościami organizowanych przez Komisję Petycji Parlamentu Europejskiego (PETI) podczas Tygodnia Praw Osób z Niepełnosprawnościami.

6. Komunikacja

Dbanie o widoczność działań Biura Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich jest ważnym elementem docierania do zainteresowanych stron, administracji UE i społeczeństwa obywatelskiego. Działania komunikacyjne Biura koncentrują się nie tylko na prowadzonych dochodzeniach, lecz także na promowaniu przejrzystości, etyki i odpowiedzialności w administracji UE.

W kwietniu Rzecznik przedstawiła dziennikarzom sprawozdanie roczne za 2024 r., co stanowiło ważną okazję do zaprezentowania planów na czas swojej kadencji oraz ogłoszenia wszczęcia pierwszego dochodzenia z własnej inicjatywy.

Rzecznik uczestniczyła również w wielu wydarzeniach organizowanych przez instytucje unijne i międzynarodowe, podczas których wygłosiła przemówienia. Były to m.in. Europejski Tydzień Równości Płci oraz liczne posiedzenia paneli i komisji Parlamentu Europejskiego, European Citizen Action Service (ECAS) Day, kongres Stowarzyszenia Dziennikarzy Europejskich, panel Światowego Forum Ekonomicznego na temat dobrych rządów oraz kilka innych prezentacji dla zainteresowanych stron, obywateli i młodych odbiorców, m.in. podczas Europejskiego Spotkania Młodzieży w maju.

Jeśli chodzi o obecność działań Rzecznik w mediach, w 2025 r. ukazało się około 3 800 artykułów wzmiankujących o dochodzeniach lub bezpośrednio je relacjonujących.

Rzecznik wraz z pracownikami Biura kontynuowali również działania informacyjno-promocyjne, udzielając wywiadów prasowych, uczestnicząc w konferencjach akademickich oraz spotykając się z grupami odwiedzających.

Aby przybliżyć obywatelom działalność i polityki Biura, strategię Rzecznik na lata 2025–2029 oraz tematykę dochodzeń dotyczących zamówień publicznych i dotacji przedstawiono w formie przewijanych stron internetowych. Ten sposób prezentowania najważniejszych obszarów tematycznych będzie kontynuowany również w 2026 r.

W 2025 r. działania komunikacyjne Biura zostały dodatkowo rozszerzone o regularnie publikowane filmy w mediach społecznościowych, wyjaśniające pracę Biura i działania Rzecznik oraz przybliżające wybrane zagadnienia specjalistyczne.

Obejmowały one m.in. podsumowania wideo, w których Rzecznik przedstawiała najnowsze informacje o prowadzonych dochodzeniach oraz o swoich spotkaniach i wystąpieniach, a także filmy objaśniające konkretne sprawy, w których omawiała najważniejsze wyniki wybranych dochodzeń.

Ponadto Biuro prowadziło w mediach społecznościowych kampanię pod hasłem „Za kulisami”, w ramach której pracownicy z różnych części Biura – prowadzący dochodzenia, doradcy prawni i specjaliści ds. komunikacji cyfrowej – opowiadali o swojej roli i codziennych obowiązkach. Celem kampanii było pokazanie Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich jako instytucji przystępnej, przyjaznej i profesjonalnej, a także podkreślenie wartości, którymi kieruje się Biuro. W 2025 r., między innymi dzięki tym działaniom, liczba obserwujących profile Biura w mediach społecznościowych systematycznie rosła na wszystkich platformach, na których jest ono obecne. Łącznie liczba obserwujących profile Biura w mediach społecznościowych wzrosła o 13 338 osób, a wskaźnik zaangażowania w stosunku do liczby wyświetleń na trzech głównych platformach Biura – LinkedIn, Instagram i Bluesky – wyniósł 5,36 %. Dobre wyniki odnotowano również w przypadku ruchu na stronie internetowej generowanego przez media społecznościowe – 8 416 użytkowników trafiło na stronę bezpośrednio z postów. Strona internetowa pozostaje jednak najważniejszym narzędziem komunikacji Biura – w 2025 r. odnotowano na niej łącznie 1 786 995 wizyt.

6.1. 30-lecie Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich

Rok 2025 był rokiem obchodów 30-lecia działalności Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich.

Przez cały rok większość działań informacyjnych Rzecznik była planowana i realizowana w oparciu o motyw przewodni oraz identyfikację wizualną związaną z 30-leciem działalności Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich.

W ramach kampanii „Czy wiesz, że…?” przedstawiono różne informacje na temat Biura, w tym jego misję, historię oraz sposób działania.

Kampanii w mediach społecznościowych, obejmującej m.in. filmy z udziałem pracowników oraz nagranie Rzecznik, towarzyszyła interaktywna opowieść internetowa, prezentująca te treści w ciekawej formie dostosowanej do szerokiego grona odbiorców i zainteresowanych stron.

Jubileusz uświetniło również wydarzenie współorganizowane z miastem Strasburg, które zbiegło się w czasie z inauguracją uruchomionego przez tamtejszy ratusz tramwaju miejskiego, opatrzonego logo oraz wartościami Rzecznika Praw Obywatelskich. Tramwaj kursował w mieście do końca 2025 r.

Przez cały rok w różnych miejscach prezentowano wystawę stacjonarną składającą się z plansz przedstawiających historię Biura Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich oraz obszary jego działalności. Wystawa była pokazywana m.in. w Strasburgu, Parlamencie Europejskim podczas sesji plenarnej oraz podczas konferencji europejskiej sieci rzeczników praw obywatelskich – wydarzenia organizowane co dwa lata przez Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich.

---

6.2. Nagroda za dobrą administrację

W październiku Rzecznik oficjalnie ogłosiła rozpoczęcie przyjmowania zgłoszeń do piątej edycji Nagrody Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich za dobrą administrację.

Nagroda ta stanowi wyraz uznania dla działań unijnej administracji publicznej, które mają widoczny i bezpośredni pozytywny wpływ na życie obywateli. Oprócz zdobywcy nagrody głównej wyłonieni zostaną laureaci w poszczególnych kategoriach.

Kategorie zgłoszeń w tej edycji obejmują: doskonałość w zakresie innowacji technologicznych i wykorzystania sztucznej inteligencji, doskonałość w obszarze partycypacji obywatelskiej i społeczeństwa obywatelskiego, doskonałość w dziedzinie różnorodności i inkluzywności oraz doskonałość w zakresie otwartej administracji.

Komisja doradcza sporządzi listę finalistów, a Europejska Rzecznik Praw Obywatelskich wybierze zwycięzców i ogłosi ich podczas specjalnej uroczystości w czerwcu 2026 r. Przewidziano również publiczne głosowanie internetowe na najpopularniejszy projekt.

7. Europejska sieć rzeczników praw obywatelskich

Europejska sieć rzeczników praw obywatelskich to nieformalna sieć koordynowana przez Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich, składająca się z ponad 95 biur rzeczników praw obywatelskich i podobnych organów na terenie całej Europy, a także z Komisji Petycji Parlamentu Europejskiego.

Ważnym narzędziem sieci jest procedura zapytań. W ramach tej procedury członkowie sieci mogą zadawać pytania dotyczące prawa UE, które pojawiają się w toku prowadzonych przez nich dochodzeń, a Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich zwraca się w ich imieniu do instytucji unijnych o udzielenie eksperckich odpowiedzi. Tematy zapytań w 2025 r. dotyczyły koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w odniesieniu do świadczeń na dzieci, prawa do swobodnego przemieszczania się dla członków rodzin obywateli UE spoza UE oraz dostępu do ubezpieczenia zdrowotnego dla chorwackich studentów studiujących w innym państwie UE.

W 2025 r. Rzecznik odwiedziła również niektóre biura krajowych rzeczników praw obywatelskich. W Warszawie spotkała się z polskim Rzecznikiem Praw Obywatelskich oraz Parlamentarnym Komisarzem Praw Człowieka Ukrainy; w Madrycie z hiszpańskim Rzecznikiem Praw Obywatelskich, a w Valletcie z Parlamentarnym Rzecznikiem Praw Obywatelskich Malty. Podczas tych wizyt Rzecznik omawiała z krajowymi rzecznikami kwestie będące przedmiotem wspólnego zainteresowania oraz poszukiwała sposobów na zacieśnienie współpracy w celu skuteczniejszego rozwiązywania problemów obywateli.

7.1. Konferencja europejskiej sieci rzeczników praw obywatelskich

W listopadzie 2025 r. w Brukseli odbyła się doroczna konferencja europejskiej sieci rzeczników praw obywatelskich. Konferencja stanowiła forum, które umożliwiło rzecznikom praw obywatelskich z całej Europy zacieśnianie współpracy, wymianę doświadczeń oraz identyfikowanie przyszłych wyzwań wymagających ich uwagi.

Formuła konferencji została opracowana w taki sposób, aby sprzyjać aktywnemu udziałowi uczestników oraz otwartej dyskusji. Oprócz sesji plenarnych otwierającej i zamykającej konferencję, w ciągu dwóch dni odbyło się osiem warsztatów poświęconych różnym zagadnieniom. Dzięki temu rzecznicy praw obywatelskich mogli skupić się na tematach, które są szczególnie istotne z punktu widzenia ich kraju lub regionu.

W ramach ośmiu warsztatów omówiono następujące zagadnienia:

• Praktyczne bariery utrudniające mobilność w obrębie UE
• Wyzwania i możliwości związane z monitorowaniem przestrzegania prawa UE
• Ochrona niezależności rzeczników praw obywatelskich w trudnych czasach
• Wymiana doświadczeń rzeczników praw obywatelskich w zakresie rozpatrywania skarg dotyczących środowiska
• Nadzór rzeczników praw obywatelskich nad administracją o mieszanym charakterze publiczno-prywatnym
• Zapobieganie fragmentacji systemu ochrony praw obywateli
• Zmieniająca się rola rzeczników praw obywatelskich w rozpatrywaniu skarg dotyczących migracji i azylu
• Uproszczenie regulacji – co może oznaczać dla ochrony praw obywateli?

W niektórych warsztatach uczestniczyli również przedstawiciele organów UE, takich jak Komisja Europejska i Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej, dzieląc się swoją wiedzą i doświadczeniem.

Po konferencji zaplanowano spotkanie urzędników łącznikowych, które odbyło się w Maladze (Hiszpania) na początku 2026 r. Jego celem było podjęcie działań następczych w związku z wnioskami wypracowanymi podczas warsztatów oraz refleksja nad potencjalnymi przyszłymi projektami.

8. Sztuczna inteligencja

W miarę jak narzędzia cyfrowe zmieniają sposób, w jaki instytucje publiczne służą obywatelom, Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich dostrzegło w sztucznej inteligencji (AI) szansę na zapewnienie jeszcze bardziej sprawnej i skutecznej obsługi. Przez cały 2025 r. Biuro podejmowało działania na rzecz wdrażania sztucznej inteligencji, kierując się zasadami dobrej administracji, odpowiedzialności i przejrzystości.

Aby zagwarantować, że integracja rozwiązań opartych na AI będzie zgodna z tymi zasadami, Biuro powołało międzywydziałową grupę zadaniową ds. sztucznej inteligencji, która wspiera podejmowanie decyzji strategicznych oraz ułatwia wymianę wiedzy z interesariuszami wewnętrznymi i zewnętrznymi. Zatrudniono specjalistę ds. sztucznej inteligencji, odpowiedzialnego za merytoryczny nadzór nad wszystkimi działaniami związanymi z AI oraz ich koordynację, tak aby rozwój technologiczny pozostawał ściśle powiązany z misją Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich, jaką jest służba na rzecz obywateli. Biuro uczestniczyło również w sieci korespondentów ds. sztucznej inteligencji zorganizowanej przez Europejskiego Inspektora Ochrony Danych (EIOD), stanowiącej forum dobrowolnej wymiany najlepszych praktyk między instytucjami UE.

Rzecznik uruchomiła projekt pilotażowy mający na celu przetestowanie GPT@EC – uniwersalnego generatywnego systemu sztucznej inteligencji opartego na dużych modelach językowych, opracowanego przez Komisję Europejską z myślą o wykorzystaniu we wszystkich instytucjach UE. W ramach projektu pilotażowego zbadano, w jaki sposób sztuczna inteligencja może wspierać zadania pomocnicze związane z prowadzeniem spraw, pracą administracyjną i komunikacją, przy jednoczesnym zachowaniu niezależności i bezstronności, które stanowią fundament mandatu Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich. W ramach projektu pilotażowego oceniany jest potencjał sztucznej inteligencji do wspierania szeregu konkretnych zadań, takich jak: poprawa przejrzystości i stylu projektów dokumentów, w tym pism, zaleceń i decyzji, wyszukiwanie informacji dotyczących prawa Unii Europejskiej i prawa krajowego, streszczanie i analiza obszernych dokumentów załączanych do skarg lub pozyskiwanych w toku dochodzeń, redagowanie projektów dokumentów w obszarach administracyjnych, takich jak zasoby ludzkie i finanse, wsparcie programistyczne przy realizacji projektów informatycznych, oraz pomoc w zadaniach komunikacyjnych, takich jak sprawdzanie poprawności językowej i gramatycznej oraz przygotowywanie streszczeń dokumentów.

Projekt został uruchomiony po wdrożeniu kompleksowych mechanizmów zarządzania, obejmujących ramy zarządzania ryzykiem, oceny skutków dla ochrony danych, wytyczne dotyczące korzystania z narzędzia oraz zabezpieczenia w zakresie ochrony danych, bezpieczeństwa, poszanowania praw autorskich i nadzoru sprawowanego przez człowieka. Umowa o gwarantowanym poziomie usług zawarta z Komisją Europejską zapewnia, że projekty, materiały robocze, informacje dotyczące prowadzonych spraw oraz dane osobowe pozostają chronione i nie są dostępne dla pracowników Komisji ani osób trzecich bez odpowiedniego upoważnienia. Dane przetwarzane przez Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich nie są wykorzystywane do trenowania ani doskonalenia modeli sztucznej inteligencji.

Podstawową zasadą, która przyświeca realizacji projektu pilotażowego, jest nadzór sprawowany przez człowieka. Pracownicy korzystający z narzędzi AI ponoszą pełną odpowiedzialność za wszystkie wygenerowane treści. Sztuczna inteligencja nie jest wykorzystywana do podejmowania decyzji, formułowania zaleceń, oceny dopuszczalności skarg, rozstrzygania spraw ani ustalania priorytetów w ich rozpatrywaniu.

Wszystkie treści wygenerowane przez AI są przed wykorzystaniem starannie weryfikowane przez pracowników pod kątem ich poprawności. Dzięki temu technologia służy zwiększeniu efektywności pracy, przy jednoczesnym zachowaniu kluczowej roli ludzkiej oceny i podejmowania decyzji w procesie rozpatrywania skarg i prowadzenia dochodzeń.

Odzwierciedleniem zaangażowania Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich na rzecz przejrzystości i rozliczalności w zakresie wykorzystania sztucznej inteligencji jest opublikowanie na stronie internetowej Biura informacji dotyczącej AI. Zawiera ona jasne wyjaśnienia dla obywateli na temat sposobu wykorzystywania systemów sztucznej inteligencji, stosowanych zabezpieczeń oraz praw przysługujących skarżącym w kontaktach z Biurem.

9. Źródła

9.1. Budżet

Budżet Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich stanowi oddzielny rozdział budżetu ogólnego Unii Europejskiej. Dzieli się na trzy tytuły. Tytuł 1 obejmuje płace, dodatki oraz inne koszty związane z personelem. Tytuł 2 dotyczy budynków, umeblowania, wyposażenia i innych wydatków operacyjnych. Tytuł 3 obejmuje wydatki związane z wykonywaniem przez instytucję jej ogólnych zadań. W 2025 r. środki przewidziane w budżecie wyniosły 15 558 918 EUR.

Aby zapewnić skuteczne zarządzanie zasobami, audytor wewnętrzny Rzecznika Praw Obywatelskich regularnie sprawdza wewnętrzne systemy kontroli i operacje finansowe przeprowadzane przez Biuro. Podobnie jak w przypadku innych instytucji Rzecznik również podlega kontroli Europejskiego Trybunału Obrachunkowego, który nie wskazał żadnych konkretnych problemów podczas swojej niezależnej kontroli zewnętrznej.

---

9.2. Korzystanie z zasobów

Każdego roku Rzecznik Praw Obywatelskich przyjmuje roczny plan zarządzania, w którym określa się konkretne działania, jakie Biuro zamierza podjąć, aby zrealizować cele i priorytety strategii Rzecznik. Ponieważ rok 2025 był okresem przejściowym pomiędzy kończącą kadencję, a nowo wybraną Rzecznik, roczny plan zarządzania został przyjęty przez poprzednią Rzecznik jeszcze przed wyborami i opierał się na jej strategii „W kierunku 2024 r.” W październiku 2025 r. nowa Rzecznik przyjęła strategię „Budowanie zaufania, stymulowanie przemian”, która będzie stanowić podstawę przyszłych rocznych planów zarządzania.

Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich zatrudnia wysoko wykwalifikowany i wielojęzyczny personel. Dzięki temu Biuro może rozpatrywać skargi w 24 językach urzędowych UE oraz informować o swojej działalności w całej Unii Europejskiej. Polityka Biura w zakresie pracy hybrydowej, która jest zorientowana na wyniki i oparta na zaufaniu, wspiera dążenia Rzecznik do promowania nowoczesnego, cyfrowego i elastycznego środowiska pracy.

W 2025 r. w planie zatrudnienia Rzecznika Praw Obywatelskich przewidziano 75 stanowisk. Ponadto w Biurze pracowało średnio siedmiu pracowników kontraktowych. W 2025 r. praktyczne doświadczenie zawodowe w Biurze Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich zdobywało również 18 stażystów – edycja programu stażowego 2024/2025 zakończyła się w sierpniu, a edycja 2025/2026 rozpoczęła się we wrześniu.

Szczegółowe informacje dotyczące struktury Biura Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich oraz poszczególnych zadań różnych działów są dostępne na stronie internetowej Rzecznika Praw Obywatelskich.

Kontakt z Europejskim Rzecznikiem Praw Obywatelskich

Adres pocztowy

Médiateur européen
1 avenue du Président Robert Schuman
CS 30403
F-67001 Strasbourg Cedex

Adres dla odwiedzających

Strasburg

Bâtiment Václav Havel (HAV)
Allée Spach
F-67000 Strasbourg

Bruksela

Bâtiment Froissart (FRS)
Rue Froissart 87
B-1000 Bruxelles

Internet

• Strona internetowa ombudsman.europa.eu
• Bluesky bsky.app/profile/ombudsman.europa.eu
• Instagram instagram.com/euombudsman
• LinkedIn linkedin.com/company/european-ombudsman
• threads threads.net/euombudsman
• YouTube youtube.com/user/eotubes

Telefon

+33 (0)3 88 17 23 13

---

© Unia Europejska 2026

Wszystkie zdjęcia, infografiki i ilustracje informacyjne są objęte prawami autorskimi Unii Europejskiej. Niektóre ilustracje i elementy graficzne wykorzystane w materiałach wizualnych pochodzą z biblioteki zdjęć Adobe Stock.
Powielanie do celów edukacyjnych i niekomercyjnych jest dozwolone pod warunkiem podania źródła.
Wykonano w FrutigerNext.

HTML	ISBN 978-92-9483-441-6	ISSN 1830-6934	doi:10.2869/1654295	QK-01-26-001-PL-Q