Szanowny Panie Przewodniczący!

Otrzymałem skargę przeciwko Komisji Europejskiej od ClientEarth i BirdLife Europe oraz Azji Środkowej.

Skarżący są zaniepokojeni tym, w jaki sposób Komisja przygotowała wniosek dotyczący zmiany przepisów związanych ze wspólną polityką rolną.[1] Wniosek powstał w odpowiedzi na masowe protesty rolników w kilku państwach członkowskich UE przeciwko m.in. niektórym przepisom UE, które rolnicy uznali za nakładające na nich nadmierne obciążenia. Celem przedmiotowego wniosku ustawodawczego Komisji było zapewnienie rolnikom większej elastyczności w przestrzeganiu niektórych przepisów UE dotyczących ochrony środowiska.

15 marca 2024 r. Komisja przedstawiła swój wniosek bez oceny skutków. Parlament Europejski i Rada przyjęły akt ustawodawczy odpowiednio 24 kwietnia 2024 r. i 13 maja 2024 r.[2].

Skarżący wyrazili obawy co do sposobu, w jaki Komisja przygotowała wniosek ustawodawczy. Uważają, że proces Komisji nie był zgodny z wytycznymi dotyczącymi lepszego stanowienia prawa i zestawem narzędzi służących lepszemu stanowieniu prawa, a także z orzecznictwem [3]. Są one szczególnie zaniepokojone faktem, że Komisja mogła złagodzić niektóre wymogi środowiskowe bez zbadania w sposób kompleksowy dostępnych dowodów w celu upewnienia się, że nowe przepisy nie zagroziłyby celom środowiskowym i klimatycznym UE, a także zrównoważonemu rolnictwu UE w perspektywie długoterminowej. Obawiają się również, że Komisja nie przeprowadziła odpowiednich konsultacji społecznych w sprawie swojego wniosku.

Po dokładnym rozpatrzeniu skargi postanowiłam wszcząć dochodzenie w sprawie stosowania przez Komisję jej wytycznych dotyczących lepszego stanowienia prawa i zestawu narzędzi służących lepszemu stanowieniu prawa, a także wymogów prawnych, podczas przygotowywania wniosków ustawodawczych, które Komisja uzna za pilne.

W pierwszej kolejności doszedłem do wniosku, że warto byłoby otrzymać pisemną odpowiedź Komisji na pytania wymienione w załączniku do niniejszego pisma.

Zwracam się z uprzejmą prośbą do Komisji o przesłanie odpowiedzi do mojego biura do 16 grudnia 2024 r.

Jednocześnie zdecydowałem, że mój zespół śledczy powinien spotkać się z przedstawicielami Komisji, aby omówić odpowiedź Komisji wkrótce po jej udzieleniu, na początku 2025 r. Byłbym wdzięczny, gdyby pański personel skontaktował się z panem Michałem Krajewskim, który jest odpowiedzialny za to dochodzenie, w celu zorganizowania tego spotkania.

Uważam również, że warto zapoznać się z dokumentami wymienionymi w załączniku.

Pragnę zwrócić uwagę, że z dużym prawdopodobieństwem prześlę Pani odpowiedź i związane z nią załączniki skarżącemu w celu uzyskania jego uwag. Zamierzam również opublikować Państwa odpowiedź.^[4]

Jeżeli w trakcie tego dochodzenia Komisja zaangażuje się w postępowanie sądowe dotyczące tego samego przedmiotu co niniejsza skarga, proszę o poinformowanie mnie o tym.

Z poważaniem,

Emily O'Reilly
Europejska Rzecznik Praw Obywatelskich

Strasburg, dnia 16 września 2024 r.

Załącznik: Lista pytań wymagających odpowiedzi na piśmie

1) Czy Komisja posiada wewnętrzne procedury podejmowania decyzji o ewentualnym odstępstwie od wymogów oceny skutków zawartych w wytycznych i zestawie narzędzi dotyczących lepszego stanowienia prawa w przypadku „pilnych” wniosków ustawodawczych? Na jakim etapie przygotowywania wniosku ustawodawczego podejmuje się decyzję o potrzebie odstępstwa? W jaki sposób i przez kogo podejmowane są takie decyzje?[5]

2) W przypadku wniosków ustawodawczych, które Komisja uznaje za pilne, w jaki sposób zapewnia przestrzeganie zasady podejmowania decyzji w oparciu o dowody, określonej w wytycznych i zestawie narzędzi dotyczących lepszego stanowienia prawa, a także w orzecznictwie?

W tym przypadku Rzecznik rozumie, że Komisja oparła się na poprzedniej ocenie skutków przeprowadzonej w 2018 r. Jakie działania, o ile w ogóle, podjęła Komisja w celu zapewnienia, aby ustalenia poczynione w ocenie skutków z 2018 r. pozostały aktualne w momencie opracowywania przedmiotowego wniosku ustawodawczego? Proszę udostępnić wszelkie dokumenty dotyczące wewnętrznej oceny Komisji w tym zakresie.

3) Czy Komisja może potwierdzić, czy wypełniła „dokument analityczny”, który zastępuje ocenę skutków w przedmiotowej sprawie? Jeśli tak, proszę udostępnić kopię „dokumentu analitycznego”. Jeśli nie, proszę wyjaśnić, dlaczego nie został on jeszcze ukończony.

4) W jaki sposób Komisja wprowadza w życie art. 6 ust. 4 Europejskiego prawa o klimacie [6]? Czy Komisja monitoruje, ile wniosków ustawodawczych, które przyjmuje, przeprowadza ocenę spójności klimatycznej? Jeśli tak, podaj nam te statystyki.

Czy istnieją okoliczności, w których Komisja uważa, że może odstąpić od obowiązku zapewnienia spójności wniosków ustawodawczych z celami neutralności klimatycznej określonymi w Europejskim prawie o klimacie, a jeśli tak, to na jakich podstawach?

Czy Komisja posiada wewnętrzną procedurę zapewniającą systematyczną ocenę takiej spójności?

W przypadkach, w których Komisja nie przeprowadza oceny skutków, w jaki sposób ocena spójności jest udostępniana publicznie?

Czy w przedmiotowej sprawie Komisja przeprowadziła taką ocenę spójności? Jeśli tak, podziel się nim z nami.

5) W przypadku wniosków ustawodawczych, które Komisja uważa za pilne, w jaki sposób zapewnia przestrzeganie zasady konsultacji publicznych lub wymogów ukierunkowanych konsultacji, określonych w wytycznych i zestawie narzędzi dotyczących lepszego stanowienia prawa, a bardziej ogólnie zasady otwartości zapisanej w traktatach UE?

W tym przypadku Komisja zasięgnęła opinii niektórych organizacji rolniczych. Czy Komisja może wyjaśnić, dlaczego postanowiła nie konsultować się w tym samym terminie z innymi zainteresowanymi stronami, takimi jak organizacje ekologiczne? Proszę udostępnić wszelkie dokumenty dotyczące wewnętrznej oceny Komisji w tym zakresie.

[1] COM(2024) 139 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52024PC0139.

[2] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady 2024/1468 z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie zmiany rozporządzeń (UE) 2021/2115 i (UE) 2021/2116 w odniesieniu do norm dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska, systemów na rzecz klimatu, środowiska i dobrostanu zwierząt, zmiany planów strategicznych WPR, przeglądu planów strategicznych WPR oraz zwolnień z kontroli i kar, Dz.U. L 2024/1468 z 24.5.2024, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32024R1468.

[3] Wyrok z dnia 3 grudnia 2019 r., C-482/17, Republika Czeska przeciwko Parlamentowi i Radzie, ECLI:EU:C:2019:1035, pkt 76–94 dotyczące tego, czy Komisja uwzględniła wszystkie istotne informacje podczas przygotowywania wniosku ustawodawczego, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf;jsessionid=DFDE68DF1B893E5168C274A2224623E3?text=&docid=221244&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=8291960.

[4] Jeżeli chcą Państwo przedłożyć dokumenty lub informacje, które uważają Państwo za poufne i które nie powinny zostać ujawnione skarżącemu ani opublikowane na stronie internetowej Rzecznika Praw Obywatelskich, proszę zaznaczyć je jako „Poufne”. Zaszyfrowane wiadomości e-mail można wysyłać na naszą dedykowaną skrzynkę pocztową.

[5] Zob. w tym kontekście dalsza uwaga END w decyzji w sprawie 904/2014/OV dotycząca konsultacji publicznych przeprowadzonych przez Komisję Europejską przed przedstawieniem wniosku ustawodawczego dotyczącego rozporządzenia w sprawie europejskiego jednolitego rynku łączności elektronicznej, https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/60965.

[6] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1119 z dnia 30 czerwca 2021 r. w sprawie ustanowienia ram na potrzeby osiągnięcia neutralności klimatycznej i zmiany rozporządzeń (WE) nr 401/2009 i (UE) 2018/1999 (Europejskie prawo o klimacie), Dz.U. L 243/1, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex%3A32021R1119.