Ursula von der Leyen

prezes

Komisja Europejska

Szanowny Panie Przewodniczący!

Uznaję ważną pracę Komisji Europejskiej nad ustanowieniem Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, który dzięki udostępnieniu ponad 700 mld EUR już teraz odgrywa kluczową rolę w łagodzeniu gospodarczych i społecznych skutków pandemii COVID-19 oraz pomaga Europie wyjść silniejszą z tego bezprecedensowego kryzysu.

Od wybuchu pandemii podkreślałem, że UE musi utrzymać wysokie standardy przejrzystości i rozliczalności oraz monitorować w tym celu prace administracji UE. Biorąc pod uwagę ważną rolę, jaką odgrywa tak duża kwota pożyczek i dotacji, musi istnieć przejrzystość co do sposobu wydatkowania funduszy ^[1] i z zadowoleniem przyjmuję zaangażowanie Komisji w tym zakresie ^[2]. W istocie ogromne znaczenie ma zapewnienie dostępnych informacji na temat pożyczek i dotacji oraz wspieranych przez nie projektów.

Społeczeństwo powinno mieć pewność, że państwa członkowskie spełniają wszelkie warunki związane z pożyczkami i dotacjami. Jest to szczególnie istotne ze względu na ich cele środowiskowe i rosnące obawy dotyczące tego, w jaki sposób budżet UE może zostać wykorzystany w niektórych państwach członkowskich w celu podważenia praworządności.

W tym kontekście wskazałem pewne kwestie, które byłbym wdzięczny, gdyby Komisja mogła wyjaśnić. W załączeniu przesyłam załącznik z pytaniami.

Byłbym wdzięczny, gdyby zechciał Pan ustosunkować się do opinii Komisji w tych kwestiach w miarę możliwości do dnia 24 maja 2022 r. W przypadku konieczności uzyskania dodatkowych informacji lub wyjaśnień pracownicy Komisji mogą skontaktować się z Leticią Díez Sánchez i Patricią López Martín.

Z poważaniem,

Emily O'Reilly
Europejska Rzecznik Praw Obywatelskich

Strasburg, 24 lutego 2022 r.

załącznik

1) Przejrzystość krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności oraz ich ocena

Wyrażono obawy co do niewystarczającej przejrzystości negocjacji i zatwierdzania krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności.^[3] Rzecznik Praw Obywatelskich w przeszłości zwracał się do Komisji o zapewnienie, aby wymogi dotyczące przejrzystości stanowiły część negocjacji, biorąc pod uwagę istotny interes publiczny [4].

Jakie mechanizmy wprowadziła Komisja, aby zapewnić przejrzystość negocjacji w sprawie planów krajowych? Patrząc w przyszłość, jakie środki w zakresie przejrzystości podejmie Komisja, aby umożliwić publiczną kontrolę oceny kamieni milowych i reform państw członkowskich?

Jeśli chodzi o dostęp do dokumentów, Rzecznik Praw Obywatelskich bada obecnie brak odpowiedzi Komisji na ponowny wniosek o publiczny dostęp do dokumentów związanych z oceną planu Niemiec [5]. ^Czy Komisja podjęła działania w celu ułatwienia rozpatrywania podobnych wniosków w przyszłości?

2) Informacja, komunikacja i promocja

Rozporządzenie w sprawie Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF)^[6] nakłada na państwa członkowskie obowiązki w zakresie upubliczniania finansowania. W swoich wytycznych dla państw członkowskich ^[7] Komisja wezwała rządy krajowe do przedstawienia w swoich planach odbudowy i zwiększania odporności (RRP) zarysu krajowej strategii komunikacyjnej.

Czy Komisja mogłaby wyjaśnić, jakie informacje państwa członkowskie muszą udostępniać i w jaki sposób, aby spełnić wymogi rozporządzenia dotyczące informacji, komunikacji i promocji?

Zgodnie z wytycznymi państwa członkowskie i Komisja muszą współpracować w celu zwiększenia świadomości na temat Instrumentu. Na przykład państwa członkowskie, które utworzyły specjalną przestrzeń internetową w swoich RRP i powiązanych projektach, powinny przekazać link Komisji. Chociaż strona internetowa Komisji zawiera już wiele informacji, obywatelom może być trudno poruszać się po dostarczanych tam informacjach. Czy Komisja planuje zwiększyć publiczny dostęp do informacji na temat planów i projektów krajowych, na przykład za pomocą specjalnej strony internetowej zawierającej wszystkie odpowiednie linki krajowe? Jakie inne działania, o ile w ogóle, rozważa Komisja w celu rozpowszechniania informacji na temat Instrumentu?

Wreszcie, czy w ramach swojej strategii komunikacyjnej Komisja zamierza udostępnić informacje na temat przeprowadzonych audytów po ich zakończeniu i podjęciu w związku z nimi działań?

3) Mechanizmy nadzorcze

Rozporządzenie w sprawie RRF przyznaje państwom członkowskim centralną rolę w ochronie interesów finansowych UE. Państwa członkowskie muszą zapewnić zgodność z przepisami unijnymi i krajowymi, w tym skuteczne zapobieganie konfliktom interesów, korupcji i nadużyciom finansowym oraz ich wykrywanie i korygowanie, a także unikanie podwójnego finansowania. Komisja z kolei powinna zapewnić skuteczne wypełnianie tego obowiązku przez krajowe mechanizmy kontroli.

Jakie mechanizmy istnieją w celu nadzorowania właściwego funkcjonowania mechanizmów audytu i kontroli w państwach członkowskich, aby zapewnić społeczeństwo, że instrument będzie odpowiednio wykorzystywany? W jakich okolicznościach Komisja zwróci się do państw członkowskich o szczegółowe zestawienie ostatecznych odbiorców środków?

[1] W tym celu moje biuro, we współpracy z OECD i z pomocą europejskiej sieci rzeczników praw obywatelskich, przygotowuje obecnie dokument przedstawiający „Zasady dobrych praktyk w zakresie przejrzystości rządowej w wykorzystywaniu funduszy odbudowy”, który zostanie opublikowany w nadchodzących miesiącach.

[2] Odpowiedź Komisji Europejskiej na pismo Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie sposobu rozpatrzenia przez Komisję wniosku o publiczny dostęp do dokumentów dotyczących niemieckiego planu odbudowy i zwiększania odporności w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF), na stronie https://www.ombudsman.europa.eu/en/doc/correspondence/en/148333.

[3] Zob. „Recovery Files by Follow the Money” dostępne pod adresem: https://www.ftm.eu/articles/recovery-files-eu-transparency?utm_source=twitter&utm_medium=social&utm_campaign=BrusselsRefuses.

[4] Zostało to zasygnalizowane Komisji w kontekście dostępu do dokumentów związanych z kryzysem związanym z COVID-19 dostępnych pod adresem: https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/141706  

[5] Zob.: https://www.ombudsman.europa.eu/en/case/en/60962.

[6] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności

[7] Dokument roboczy służb Komisji „Guidance to Member States: Recovery and Resilience Plans” [Wytyczne dla państw członkowskich: plany odbudowy i zwiększania odporności], dostępny pod adresem: https://ec.europa.eu/info/sites/default/files/document_travail_service_part1_v2_en.pdf