W następstwie dochodzenia z własnej inicjatywy Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Rady UE i Komisji Europejskiej o poprawę zgodności z orzecznictwem UE w sprawie publicznego dostępu do dokumentów ustawodawczych.

Europejski Trybunał Sprawiedliwości (ETS) stwierdził, że należy przyznać szerszy dostęp do dokumentów ustawodawczych UE, a wykaz wyjątków od prawa dostępu do dokumentów musi być stosowany „bardziej rygorystycznie”.

W dochodzeniu Rzecznik zbadała, w jaki sposób Rada i Komisja rozpatrywały wnioski o udzielenie dostępu dotyczące trzech ważnych aktów prawnych UE, a mianowicie aktu o rynkach cyfrowych, przeglądu dyrektywy w sprawie systemu handlu uprawnieniami do emisji oraz dyrektywy w sprawie płacy minimalnej.

Stwierdzono, że chociaż obie instytucje ujawniły dużą liczbę dokumentów ustawodawczych, w wielu przypadkach zbyt szeroko stosowały wyjątki przewidziane w unijnym prawie o dostępie do dokumentów (rozporządzenie 1049/2001).

Wykorzystując ochronę toczących się procesów decyzyjnych jako powód odmowy dostępu do dokumentów, zarówno Rada, jak i Komisja dysponowały argumentami, które były niejasne, abstrakcyjne i nieuzasadnione. Ich rozumowanie - w tym twierdzenie, że ujawnienie informacji skutkowałoby zewnętrzną presją lub publiczną błędną interpretacją - zostało już odrzucone przez Trybunał UE.

Podobnie argumenty przedstawione przez obie instytucje dotyczące potrzeby ochrony porady prawnej również zostały oddalone przez Trybunał.

Rzecznik Praw Obywatelskich zauważył, że brak spójności z orzecznictwem UE jest głęboko niepokojący w Unii opartej na praworządności.

Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do obu instytucji o niezwłoczne ujawnienie dokumentów ustawodawczych, nawet jeśli spowodowałoby to presję zewnętrzną, ponieważ jest to czynnik w każdym demokratycznym procesie stanowienia prawa.

Zwróciła się również o odmowę dostępu do dokumentów ustawodawczych wyłącznie w naprawdę wyjątkowych okolicznościach oraz o poinformowanie osób trzecich składających oświadczenia w trakcie procesu stanowienia prawa, że ich oświadczenia mogą zostać ujawnione.

Rada i Komisja zostały poproszone o wskazanie, w jaki sposób wdrożyły sugestie Rzecznika do 3 czerwca 2025 r.