Rzecznik Praw Obywatelskich wszczął dochodzenie w sprawie zakresu, w jakim Parlament Europejski, Rada Unii Europejskiej i Komisja Europejska stosują prawo UE i orzeczenia sądów UE w odniesieniu do wniosków o publiczny dostęp do dokumentów ustawodawczych.

Zauważyła, że wcześniejsze dochodzenia związane z niewystarczającym i opóźnionym dostępem publicznym sugerowały, że instytucje te nie zapewniają obecnie pełnej skuteczności prawa UE i powiązanego orzecznictwa.

Na przykład Rada odmówiła udzielenia pełnego publicznego dostępu do opinii prawnej związanej z umową handlową UE ze Zjednoczonym Królestwem, powołując się na wyjątek dotyczący dostępu do porady prawnej. Dokonał tego, mimo że w niedawnym wyroku sądu UE stwierdzono, że to, czy opinia prawna jest szczególnie delikatna, zależy od treści samej opinii, a nie od jej statusu opinii prawnej. Rzecznik zbadał opinię i nie uznał, że zawarte w niej informacje należy uznać za szczególnie chronione.

W innym przypadku Komisja odmówiła pełnego ujawnienia dokumentów dotyczących przewidywanych zmian w przepisach UE dotyczących substancji chemicznych, argumentując, że ujawnienie mogłoby naruszyć interesy handlowe i trwający proces decyzyjny. Komisja przedstawiła jednak ogólne argumenty, które nie dowiodły tego ryzyka z poziomem pewności wymaganym w niedawnych orzeczeniach sądów UE.  Komisja posłużyła się również argumentami odrzuconymi wcześniej przez sądy UE w podobnych sprawach, w tym argumentem, że obywatele UE mogą być „zmieszani” w przypadku ujawnienia dokumentów tymczasowych.  

Aby uzyskać przegląd podejścia instytucji do wniosków o dokumenty ustawodawcze, Rzecznik poprosił o dane statystyczne dotyczące wstępnych wniosków o udzielenie dostępu oraz o wykaz wniosków uzupełniających (wniosków potwierdzających) w odniesieniu do trzech niedawno przyjętych aktów ustawodawczych. 

Terminowy publiczny dostęp do dokumentów ustawodawczych ma zasadnicze znaczenie dla uczestnictwa obywateli UE w procesie stanowienia prawa UE. Przejrzystość legislacyjna jest zapisana w traktatach UE, co znajduje odzwierciedlenie w rozporządzeniu UE w sprawie publicznego dostępu do dokumentów.

Zgodnie z orzecznictwem UE instytucje UE mogą odmówić ujawnienia dokumentów ustawodawczych jedynie w wyjątkowych okolicznościach, a ich uzasadnienie musi opierać się na konkretnych i konkretnych faktach.