Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Komisji o pilne zajęcie się systemowymi opóźnieniami w rozpatrywaniu wniosków o dostęp do dokumentów, zauważając, że konieczne jest gruntowne przemyślenie, aby dotrzymać terminów określonych w rozporządzeniu UE w sprawie przejrzystości.

Dochodzenie z własnej inicjatywy Rzecznika Praw Obywatelskich wykazało, że gdy ludzie zwracają się do Komisji o dokonanie przeglądu jej pierwotnej decyzji o dostępie – ponieważ odmówiła ona dostępu lub udzieliła jedynie częściowego dostępu do żądanych dokumentów – w 85 % przypadków nie dotrzymano terminów określonych w rozporządzeniu w sprawie przejrzystości (1049/2001).

Ponad 60 % takich decyzji odwoławczych trwało ponad 60 dni roboczych, pomimo maksymalnego terminu wynoszącego 30 dni roboczych.  

Rzecznik Praw Obywatelskich uznał rosnącą liczbę i złożoność wniosków – ponad 8000 w 2021 r. – które Komisja rozpatruje, a wnioskodawcy podejmują mniej niż 10 % decyzji odmownych.

Z doświadczenia Rzecznika w rozpatrywaniu skarg dotyczących dostępu do dokumentów wynika jednak, że w sprawach leżących w istotnym interesie publicznym często występują duże opóźnienia.

Skutkiem takich opóźnień w niektórych przypadkach jest pozbawienie uzyskanych informacji przydatności do celów badawczych lub dziennikarskich. Opóźnienia mogą również uniemożliwić obywatelom zabieranie głosu w odpowiednich momentach procesu decyzyjnego.

Komisja potrzebowała prawie siedmiu miesięcy, aby dokonać przeglądu swoich wstępnych ustaleń w sprawie dotyczącej dostępu do dokumentów związanych z polskim planem krajowym w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności.

Dziennikarz otrzymał dokumenty dotyczące zakupu przez Komisję masek medycznych niespełniających norm prawie dwa lata po złożeniu pierwotnego wniosku, natomiast rozpatrzenie wniosku o udzielenie dostępu dotyczącego podróży służbowej komisarza zajęło Komisji łącznie 14 miesięcy.

Dochodzenie Rzecznika Praw Obywatelskich wykazało, że systemowe i znaczące opóźnienia w rozpatrywaniu wniosków o dostęp stanowiły niewłaściwe administrowanie.

Odnotowując, że „opóźniony dostęp oznacza odmowę dostępu”, ustalenia Rzecznika Praw Obywatelskich odnoszą się również do możliwości, że długotrwałe opóźnienia mogą zniechęcać ludzi do składania wniosków o dostęp do dokumentów.

Rzecznik zasugerowała, aby Komisja przeznaczyła więcej zasobów na rozpatrywanie ponownych wniosków, konstruktywną i otwartą współpracę z osobami wnioskującymi o dokumenty oraz przewidywanie tematów leżących w interesie publicznym, tak aby mogły one być proaktywnie przejrzyste.

W ustaleniach zauważono, że wnioski te przyczynią się jedynie do zmniejszenia opóźnień, ponieważ Komisja musi wprowadzić bardziej fundamentalną zmianę.

Zgodnie z rozporządzeniem 1049/2001 instytucje UE mają podjąć decyzję na etapie wstępnym i przeglądowym w ciągu maksymalnie 30 dni roboczych. Zob. pełne zalecenie tutaj.