Data: Czwartek, 20 kwietnia 2023 r.

Zdalne spotkanie za pośrednictwem WebEx

Obecność

Europejski Bank Inwestycyjny

Dwóch przedstawicieli Inspektoratu Generalnego

Dwóch przedstawicieli Sekretariatu Generalnego

Jeden przedstawiciel Dyrekcji ds. Operacji

Dwóch przedstawicieli Dyrekcji Prawnej

Dwóch przedstawicieli Dyrekcji ds. Projektów

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich

Jennifer King, ekspert ds. prawnych

Oana Marin, urzędnik ds. dochodzeń

Silvia Fuller, urzędnik ds. dochodzeń

Natalia Chiner, stażystka ds. zapytań

Cel posiedzenia

Spotkanie odbyło się w kontekście dochodzenia w sprawie sposobu, w jaki Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) zapewnił dostęp do arkusza danych środowiskowych i społecznych (ESDS) projektu, który postanowił sfinansować w Nairobi.[1] Celem spotkania było uzyskanie przez zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich wyjaśnień dotyczących proaktywnej publikacji ESDS przez EBI. Spotkanie miało również na celu zrozumienie, w jaki sposób EBI rozpatrzył konkretny wniosek skarżącego o publiczny dostęp, oraz uzyskanie wyjaśnień dotyczących odmowy udzielenia dostępu do ESDS projektu z Nairobi w momencie podejmowania decyzji potwierdzającej.

Wprowadzenie i informacje proceduralne

Uczestnicy przedstawili się, a zespół dochodzeniowy Rzecznika podziękował przedstawicielom EBI za spotkanie i określił cel spotkania. Przedstawiły one ramy prawne mające zastosowanie do posiedzeń Rzecznika Praw Obywatelskich, w szczególności fakt, że Rzecznik Praw Obywatelskich nie ujawnia żadnych informacji określonych przez EBI jako poufne, ani skarżącemu, ani żadnej innej osobie spoza biura Rzecznika Praw Obywatelskich, bez uprzedniej zgody EBI ^[2].

Zespół prowadzący dochodzenie wyjaśnił, że sporządzi projekt sprawozdania ze spotkania, które zostanie przesłane do EBI, aby upewnić się, że jego treść jest zgodna ze stanem faktycznym i kompletna. Sprawozdanie ze spotkania zostanie następnie sfinalizowane, włączone do akt i przekazane skarżącemu. Żadne poufne informacje nie zostałyby zawarte w sprawozdaniu ani w inny sposób przekazane skarżącemu lub jakiejkolwiek osobie trzeciej.

Wymieniane informacje

W sprawie konkretnego wniosku o publiczny dostęp do dokumentów

Zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich zwrócił się do przedstawicieli EBI o udzielenie dodatkowych informacji na temat sposobu, w jaki EBI rozpatrzył wniosek o dostęp do dokumentów dotyczących projektu ESDS dla projektu w Nairobi (pierwszy aspekt skargi).

Przedstawiciele EBI wyjaśnili, że rozpatrzyli wniosek skarżącego o publiczny dostęp do projektu ESDS projektu z Nairobi zgodnie ze swoją polityką przejrzystości [3]. Powodem, dla którego EBI odmówił dostępu do projektu ESDS i powołał się na wyjątek dotyczący ochrony procesu decyzyjnego podczas rozpatrywania ponownego wniosku, jest to, że ponieważ ESDS nie został jeszcze sfinalizowany i nie został przedstawiony radzie, nadal można wprowadzić zmiany.

Zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich zapytał, w jaki sposób ujawnienie projektu ESDS stworzyłoby konkretne i rzeczywiste ryzyko dla procesu decyzyjnego oraz w jaki sposób EBI uwzględnił fakt, że dokument ten zawiera informacje dotyczące środowiska i w związku z tym podlega rozporządzeniu UE w sprawie konwencji z Aarhus [4].

Przedstawiciele EBI wyjaśnili, że ESDS zawiera opinię służb EBI w odniesieniu do aspektów środowiskowych, klimatycznych i społecznych, a także warunków i działań, które należy omówić i nałożyć na promotora w celu zatwierdzenia pożyczki. Aby zapewnić finansowanie projektów, organy zarządzające EBI muszą otrzymywać te informacje. W momencie podejmowania decyzji potwierdzającej nie było jeszcze pewne, czy projekt ten zostałby sfinansowany przez EBI, ponieważ nie został zatwierdzony przez Radę Dyrektorów EBI. EBI stwierdził zatem, że ESDS nie może zostać ujawniony, dopóki organy zarządzające nie będą świadome analiz i wniosków służb oraz nie będą miały możliwości wyrażenia opinii na temat tych ustaleń w celu podjęcia ostatecznej decyzji w sprawie finansowania. Uwzględniono również fakt, że ESDS miał zostać opublikowany po zatwierdzeniu, tj. wkrótce po wydaniu decyzji potwierdzającej.

Zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich zapytał, w jaki sposób EBI zapewnił społeczeństwu obywatelskiemu możliwość przekazania informacji zwrotnych lub uwag dotyczących kwestii środowiskowych lub społecznych związanych z danym projektem przed jego zatwierdzeniem.

Przedstawiciele EBI stwierdzili, że EBI w żaden sposób nie ogranicza możliwości przekazywania przez społeczeństwo obywatelskie informacji zwrotnych na temat projektów finansowanych przez bank. Podkreślili istnienie publicznego rejestru EBI, w którym przed zatwierdzeniem projektów przez radę publikowane są sprawozdania z oceny skutków środowiskowych i społecznych oraz inne powiązane badania dotyczące aspektów środowiskowych, klimatycznych i społecznych. Przedstawiciele EBI wyjaśnili, że rejestr publiczny i inne informacje dotyczące projektów publikowane na stronie internetowej EBI stanowią kanał umożliwiający członkom społeczeństwa obywatelskiego zapoznanie się z ocenianymi projektami EBI i nawiązanie z nim kontaktów przed zatwierdzeniem pożyczek. Umożliwiają one społeczeństwu obywatelskiemu zgłaszanie uwag i zadawanie pytań dotyczących publikowanych informacji, które są następnie rozpatrywane przez EBI i mogą być uwzględniane w jego procesie decyzyjnym. Przedstawiciele EBI wyjaśnili, że jest to zwyczajowy sposób zgłaszania obaw EBI przed podjęciem decyzji w sprawie pożyczki.

Przedstawiciele EBI wskazali, że sprawozdanie z oceny skutków środowiskowych i społecznych projektu w Nairobi było publicznie dostępne już w momencie złożenia wniosku przez skarżącego. Według przedstawicieli EBI skarżący w żadnym momencie nie wyraził zainteresowania dalszą współpracą z EBI w odniesieniu do przedmiotowego projektu. Skarżący zwrócił się raczej o dostęp do konkretnego dokumentu, który na tym etapie był projektem i był uważany za dokument wewnętrzny EBI, ponieważ zawierał wstępne wewnętrzne opinie, opinie i dyskusje służb EBI.

Przedstawiciele EBI stwierdzili, że ocenili również ewentualne istnienie nadrzędnego interesu publicznego przemawiającego za ujawnieniem, ale stwierdzili, że w tym przypadku nie istnieje interes publiczny, który mógłby zastąpić wyjątek, po uwzględnieniu wszystkich elementów tego wniosku, w tym faktu, że żądany dokument był projektem, a ostateczna wersja miała zostać opublikowana po zatwierdzeniu przez radę.

Zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich zapytał, czy przy rozpatrywaniu wniosku skarżącego i ocenie ryzyka, jakie ujawnienie pociągałoby za sobą dla procesu decyzyjnego, EBI wziął pod uwagę, że projekt ESDS zawiera informacje dotyczące środowiska, a zatem wyjątki w ramach polityki przejrzystości EBI należy interpretować w sposób zawężający zgodnie z rozporządzeniem UE w sprawie konwencji z Aarhus.

W odpowiedzi przedstawiciele EBI wskazali, że są świadomi faktu, że projekt ESDS zawiera również informacje o charakterze środowiskowym, oraz że należy interpretować wyjątki w sposób zawężający. EBI musiał jednak wziąć pod uwagę, że w momencie składania wniosku projekt ESDS stanowił opinię służb EBI skierowaną do organów zarządzających w celu wsparcia ich w podejmowaniu decyzji. W związku z tym EBI rozważył podstawy odmowy w sposób zawężający; doszedł jednak do wniosku, że odmowa ujawnienia projektu ESDS na tym etapie była uzasadniona.

Zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich zauważył następnie, że niektóre elementy projektu ESDS, których ujawnienia EBI odmówił w tej sprawie, zostały zaczerpnięte z oceny oddziaływania projektu na środowisko, która była już publicznie dostępna w momencie złożenia wniosku przez skarżącego. Zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich zapytał, czy oceniając możliwość udzielenia częściowego dostępu do projektu ESDS, EBI rozważył ujawnienie tych części, które były publicznie dostępne.

Przedstawiciele EBI stwierdzili, że udzielenie częściowego dostępu do informacji pochodzących z dokumentu, który nie został jeszcze sfinalizowany, może stanowić niepełną lub nawet niedokładną reprezentację opinii EBI w kwestiach środowiskowych, klimatycznych i społecznych (ECS) i negatywnie wpłynąć na proces decyzyjny dotyczący danego projektu. EBI postanowił nie udzielać częściowego dostępu zarówno na podstawie oceny ryzyka, jakie stanowiłoby to dla procesu decyzyjnego, jak i po to, aby nie powielać publicznie dostępnych informacji. Ponieważ informacje ECS wykorzystane przez EBI do sformułowania opinii, w tym sprawozdanie z OOŚ projektu, były już dostępne na stronie internetowej EBI za pośrednictwem rejestru publicznego, ujawnienie tych informacji w następstwie wniosku skarżącego o publiczny dostęp nie przyniosłoby żadnej wartości dodanej.

Przedstawiciele EBI dodali, że chociaż ESDS opierają się na dokumentach źródłowych, ich celem nie jest stworzenie zbioru dokumentów źródłowych, lecz dostarczenie organom zarządzającym opinii technicznych służb projektu. W związku z tym nie byłoby pomocne dla opinii publicznej, gdyby EBI wyodrębnił i ujawnił te części projektu ESDS, które zawierają publicznie dostępne informacje, ponieważ wnioskodawcy nadal nie mieliby dostępu do opinii służb, co jest istotą tych dokumentów.

W odniesieniu do tych elementów ESDS, które nie były publicznie dostępne przed zatwierdzeniem projektu, zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich zapytał, w jaki sposób społeczeństwo obywatelskie byłoby świadome proponowanych warunków umownych, które należy uwzględnić w umowie finansowej, i w jaki sposób mogłoby wyrazić swoją opinię na ich temat przed podjęciem decyzji o finansowaniu, w szczególności w przypadku gdyby uznało te warunki za niewystarczające do złagodzenia związanego z nimi ryzyka społecznego i środowiskowego.

Przedstawiciele EBI stwierdzili, że EBI publikuje swoje standardowe klauzule środowiskowe. Jeżeli chodzi o dodatkowe wymogi specyficzne dla każdego projektu, przedstawiciele EBI wyjaśnili, że w każdym momencie społeczeństwo może zwrócić się o informacje i wyrazić swoją opinię na temat warunków i warunków, które można wdrożyć w celu przeciwdziałania zidentyfikowanym zagrożeniom społecznym i środowiskowym. Stwierdziły one jednak, że rozpowszechnianie informacji, które mogą nie być kompletne i dokładne oraz które mogą podlegać modyfikacjom, nie leży w interesie publicznym.

W sprawie proaktywnej publikacji ESDS

Następnie zespół dochodzeniowy Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich zapytał przedstawicieli EBI o ogólny termin publikacji ESDS, a konkretnie o to, w jaki sposób EBI zdecydował, że dokumenty te powinny być publikowane dopiero po zatwierdzeniu projektów przez radę. Rzecznik zauważył również, że w polityce przejrzystości nie wskazano wyraźnie terminu publikacji ESDS.

Przedstawiciele EBI zwrócili uwagę, że najczęściej zadawane pytania (FAQ) w rejestrze publicznym EBI zawierają jasne oświadczenie dotyczące terminu publikacji ESDS, ponieważ wyjaśniono, że są one publikowane po zatwierdzeniu projektu przez Radę Dyrektorów EBI. W przypisie do art. 4 ust. 3 polityki przejrzystości EBI znajduje się odniesienie do niniejszego FAQ jako źródła dodatkowych informacji.

Przedstawiciele EBI wyjaśnili również, że dokładnie ocenili, kiedy będzie najlepszy moment na publikację ESDS. EBI zdecydował, że powinno to nastąpić po przyjęciu decyzji o finansowaniu, ponieważ ESDS można uznać za ostateczne dopiero po zatwierdzeniu pożyczek. Stwierdziły one, że rada może zwrócić się do służb o zmianę treści ESDS lub nawet podjąć decyzję o niefinansowaniu projektu. Przedstawiciele EBI wskazali, że rozumowanie to można znaleźć w odpowiedzi EBI na ponowny wniosek skarżącego, a także w jego odpowiedzi na wstępne ustalenia Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie 1065/2020/PB. Według przedstawicieli EBI ESDS służą różnym celom na różnych etapach procesu zatwierdzania: przed zatwierdzeniem projektu mają one stanowić podstawę procesu decyzyjnego poprzez przedstawienie opinii technicznej służb zajmujących się projektem, a po zatwierdzeniu projektu mają informować opinię publiczną o odpowiedniej ocenie środowiskowej i społecznej zatwierdzonego projektu przeprowadzonej przez służby EBI, w tym o wymogach zatwierdzonych przez organy zarządzające EBI w odniesieniu do tej konkretnej operacji.

Zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich zapytał następnie, czy EBI ocenił praktyki innych instytucji finansowych w zakresie proaktywnej publikacji podobnych informacji.

Przedstawiciele EBI potwierdzili, że są świadomi praktyk innych instytucji, i przeanalizowali ten aspekt w każdym przeglądzie polityki przejrzystości EBI. EBI jest częścią grupy roboczej złożonej z międzynarodowych instytucji finansowych i skupiającej się na kwestiach przejrzystości i zaangażowania. Analizy przeprowadzone na temat proaktywnej publikacji informacji o środowisku w ramach tej grupy nigdy nie były rozstrzygające, ponieważ istnieje kilka czynników wpływających na praktyki różnych instytucji. To sprawia, że porównanie jest dość trudne. Przedstawiciele EBI podkreślili, że w przeciwieństwie do innych członków tej grupy roboczej EBI jest organem UE i jako taki podlega zasadzie przejrzystości zapisanej w Traktatach, a także rozporządzeniu w sprawie konwencji z Aarhus, które EBI wdraża za pośrednictwem swojej polityki przejrzystości.

Przedstawiciele EBI odnieśli się do art. 2 ust. 1 lit. e) rozporządzenia w sprawie konwencji z Aarhus oraz do wyłączenia przewidzianego w planach i programach finansowych dotyczących środowiska, określającego sposób finansowania poszczególnych projektów lub działań. Ponadto przedstawiciele EBI odnieśli się do ACCC/C/2007/21 [5] oraz do ustaleń Komitetu ds. Przestrzegania Konwencji z Aarhus, zgodnie z którymi zasadniczo decyzja instytucji finansowej o udzieleniu pożyczki lub innego wsparcia finansowego nie jest decyzją o zezwoleniu na działalność, o której mowa w art. 6 konwencji.

Przedstawiciele EBI stwierdzili następnie, że jeśli chodzi o współfinansowanie z innymi instytucjami finansowymi, zawierane są umowy dotyczące sposobu wdrożenia różnych wymogów dotyczących publikacji informacji o środowisku.

Zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich zapytał, czy w kontekście tych projektów współfinansowania, w wyniku zasad i wymogów innych instytucji, EBI publikuje na wcześniejszym etapie informacje, które normalnie opublikowałby dopiero po zatwierdzeniu projektu lub zawarciu umowy finansowej, zgodnie ze swoją polityką przejrzystości.

Przedstawiciele EBI wskazali, że zazwyczaj aspekty te są omawiane z innymi instytucjami finansowymi przed dokonaniem oceny, ponieważ stara się nie powielać informacji dostępnych publicznie. Stwierdzili również, że w ramach tych dyskusji inne instytucje finansowe przyznają, że EBI jest związany ramami prawnymi UE, a zatem może być zmuszony do przestrzegania bardziej rygorystycznych wymogów w odniesieniu do ujawniania informacji środowiskowych i społecznych.

Zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich poinformował przedstawicieli EBI, że Rzecznik Praw Obywatelskich pracuje nad zleceniem badania z Biurem Analiz Parlamentu Europejskiego w celu porównania praktyk międzynarodowych instytucji finansowych w zakresie publikowania informacji dotyczących środowiska. Zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich poinformował przedstawicieli EBI, że poinformują EBI o postępach w badaniu, ponieważ jest ono obecnie opracowywane.

Przedstawiciele EBI zapoznali się z informacjami przekazanymi przez zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich i wyrazili zainteresowanie podjęciem działań następczych w związku z wyżej wymienionym badaniem przed jego zakończeniem. Ponadto przedstawiciele EBI powtórzyli, że EBI regularnie współpracuje z zainteresowanymi stronami w zakresie swoich konkretnych operacji i projektów, oraz poinformowali zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich, że poza wnioskiem złożonym przez skarżącego EBI nie był w stanie zidentyfikować żadnego innego wniosku o dostęp do projektu ESDS w ciągu ostatnich 10 lat.

Niektóre informacje wymieniane podczas spotkania zostały uznane przez EBI za poufne i zostały włączone do poufnego załącznika.

Zakończenie posiedzenia

Zespół prowadzący dochodzenie podziękował przedstawicielom EBI za poświęcony im czas i przedstawione wyjaśnienia, a posiedzenie zakończyło się.

Bruksela, 20 kwietnia 2023 r.

Jennifer King Oana Maryn

Specjalista ds. zapytań ekspertów prawnych

[1] Projekt BRT3 w ramach programu zrównoważonego transportu w Nairobi: https://www.eib.org/en/projects/all/20150460.

[2] Art. 4.8 przepisów wykonawczych Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich.

[3] Polityka przejrzystości EBI: https://www.eib.org/attachments/strategies/eib_group_transparency_policy_2021_en.pdf.

[4] Rozporządzenie 1367/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zastosowania postanowień Konwencji z Aarhus o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska do instytucji i organów Wspólnoty: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32006R1367.

[5] https://unece.org/env/pp/cc/accc.c.2007.21_european-community