Strasburg, dnia 6 marca 2012 r.

Dochodzenie z inicjatywy własnej OI/5/2012/BEH-MHZ dotyczące wypełniania przez Frontex obowiązków w zakresie praw podstawowych

Szanowny Panie,

Pragnę poinformować, że postanowiłem wszcząć dochodzenie z własnej inicjatywy w sprawie realizacji przez Frontex jego obowiązków w zakresie praw podstawowych. Powody dochodzenia są następujące:

W dniu 1 grudnia 2009 r., wraz z wejściem w życie Traktatu z Lizbony, Karta praw podstawowych Unii Europejskiej stała się prawnie wiążąca dla Fronteksu, który jest agencją UE.

Następnie, w następstwie szeroko zakrojonych dyskusji oraz w odpowiedzi na obawy i oczekiwania wyrażone przez społeczeństwo obywatelskie, w dniu 25 października 2011 r. Parlament Europejski i Rada przyjęły rozporządzenie 1168/2011/UE („rozporządzenie”), które dodatkowo wzmacnia rolę Fronteksu i wyraźnie stanowi, że wykonuje on swoje zadania w pełnej zgodności z Kartą praw podstawowych. Rozporządzenie przewiduje, że Frontex wprowadzi pewne mechanizmy i instrumenty administracyjne w celu promowania i monitorowania wypełniania swoich obowiązków w zakresie poszanowania praw podstawowych.

Biorąc pod uwagę nowe ramy prawne, w których działa Frontex, oraz duże zainteresowanie społeczeństwa obywatelskiego zarządzaniem zewnętrznymi granicami UE, w tym wymiarem praw podstawowych, uważam, że warto dążyć do wyjaśnienia, w drodze dochodzenia z własnej inicjatywy, wdrażania przez Frontex wyżej wymienionych przepisów. Byłbym zatem wdzięczny, gdyby Frontex mógł poinformować mnie o swoim stanowisku w następujących kwestiach:

1 Strategia w zakresie praw podstawowych

Art. 26a ust. 1 rozporządzenia stanowi, że Frontex a) opracowuje, rozwija i wdraża strategię w zakresie praw podstawowych oraz b) wprowadza skuteczny mechanizm monitorowania przestrzegania praw podstawowych we wszystkich swoich działaniach.

W świetle tych przepisów Frontex jest proszony o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

(i) Jaki jest obecny stan rzeczy w odniesieniu do przyjęcia strategii Fronteksu w zakresie praw podstawowych?

(ii) Jakie środki Frontex podjął lub przewiduje w celu wprowadzenia skutecznego mechanizmu monitorowania przestrzegania praw podstawowych w działaniach Fronteksu?

(iii) Biorąc pod uwagę, że Frontex jest zaangażowany w działania koordynacyjne i wspierające na terytorium państw członkowskich, czy Frontex mógłby wyjaśnić swoje rozumienie, ewentualnie również w formie przykładów, odniesienia do „wszystkich działań Agencji”, o którym mowa w art. 26a ust. 1 rozporządzenia?

(iv) Czy Frontex uważa, że opracowanie skutecznego mechanizmu monitorowania praw podstawowych powinno obejmować mechanizm składania skarg przez osoby, których dotyczą działania Fronteksu? (zob. również pkt 3 ppkt (ii) i pkt 5 ppkt (ii) poniżej).

2 Kodeksy postępowania

Rozporządzenie przewiduje przyjęcie kodeksów postępowania mających zastosowanie do wszystkich operacji, takich jak kodeks dotyczący a) procedur mających na celu zagwarantowanie zasady praworządności i poszanowania praw podstawowych oraz b) powrotu obywateli państw trzecich, którzy fizycznie przebywają w państwach członkowskich UE bez ważnych dokumentów.

(i) Czy Frontex mógłby wyjaśnić, w jaki sposób postrzega związek a) między swoją strategią w zakresie praw podstawowych (zob. pkt 1 powyżej) a tymi kodeksami postępowania? oraz (b) między poszczególnymi kodami?

(ii) Jaki jest obecny stan rzeczy w odniesieniu do przyjęcia tych kodeksów postępowania?

3 Urzędnik ds. praw podstawowych

Zgodnie z art. 26a ust. 3 rozporządzenia zarząd Fronteksu wyznacza urzędnika ds. praw podstawowych.

(i) Co zdaniem Fronteksu powinno być dokładnym zakresem odpowiedzialności i obowiązków urzędnika ds. praw podstawowych?

(ii) Czy Frontex przewiduje, że urzędnik ds. praw podstawowych może być właściwy do przyjmowania skarg od osób fizycznych dotyczących poszanowania praw podstawowych przez państwa członkowskie lub Frontex?

(iii) Czy zarząd mianował już urzędnika ds. praw podstawowych, a jeśli nie, jaka jest procedura i ramy czasowe takiego wyznaczenia?

4 europejskie zespoły straży granicznej/funkcjonariusz koordynujący

Rozporządzenie odnosi się do europejskich zespołów straży granicznej i zawiera wymóg, aby przy wykonywaniu swoich zadań i uprawnień w pełni przestrzegały one praw podstawowych.

(i) Biorąc pod uwagę, że zespoły te wydają się składać z przedstawicieli zarówno Fronteksu, jak i państw członkowskich, którzy będą odpowiedzialni za ewentualne niepowodzenia tych zespołów w pełnym poszanowaniu praw podstawowych, oraz

(ii) jaka jest rola koordynatora w tym zakresie?

5 Zakończenie wspólnych operacji i projektów pilotażowych

Zgodnie z art. 3 ust. 1a rozporządzenia Frontex może zakończyć, po poinformowaniu zainteresowanego państwa członkowskiego, wspólne operacje i projekty pilotażowe, jeżeli warunki prowadzenia tych wspólnych operacji lub projektów pilotażowych nie są już spełniane. Dyrektor Wykonawczy zawiesza lub kończy, w całości lub w części, wspólne operacje i projekty pilotażowe, jeżeli uzna, że naruszenia praw podstawowych lub zobowiązań w zakresie ochrony międzynarodowej mają poważny charakter lub mogą się utrzymywać.

W świetle tych przepisów:

(i) Czy Frontex może wyjaśnić, jakie procedury i kryteria zastosuje w celu zidentyfikowania ewentualnych naruszeń praw podstawowych lub zobowiązań w zakresie ochrony międzynarodowej, które mają poważny charakter lub mogą się utrzymywać?

(ii) Czy Frontex przewiduje ustanowienie mechanizmu, za pomocą którego a) osoby, które twierdzą, że są poszkodowane, lub b) inne osoby mogą składać do Fronteksu skargi dotyczące naruszeń praw podstawowych lub przepisów dotyczących ochrony międzynarodowej?

(iii) W przypadku gdy dyrektor wykonawczy podejmie decyzję o zawieszeniu lub zakończeniu operacji lub projektu pilotażowego, jakie inne kroki mógłby przewidzieć Frontex, zgodnie ze swoim mandatem, aby pomóc w zaradzeniu wykrytym naruszeniom praw podstawowych i zobowiązań w zakresie ochrony międzynarodowej?

Byłbym wdzięczny za przedstawienie opinii na temat powyższych pytań i kwestii do dnia 31 maja 2012 r. W zakresie, w jakim Frontex przyjął już polityki, procedury i kodeksy, o których mowa w pkt 1 i 2 powyżej, byłbym ponadto wdzięczny, gdyby zechciał Pan przekazać mi ich kopie.

Pragnę również poinformować, że w trakcie mojego dochodzenia mogę rozważyć opublikowanie opinii Fronteksu na mojej stronie internetowej, aby umożliwić zainteresowanym stronom trzecim przedstawienie uwag. Postanowiłem również poinformować krajowych rzeczników praw obywatelskich, którzy są członkami europejskiej sieci rzeczników praw obywatelskich, o moim dochodzeniu.

Jeżeli podległe Panu służby potrzebują dodatkowych informacji lub wyjaśnień dotyczących tego dochodzenia z własnej inicjatywy, proszę skontaktować się z Martą Hirsch-Ziembinską (+33 388 17 27 46) lub Bernhardem Hofstötterem (+33 388 17 81 05), prawnikami odpowiedzialnymi za to dochodzenie.

Z poważaniem,

P. Nikiforos Diamandouros