Okoliczności powstania skargi

1. W dniu 18 marca 2016 r. skarżący skierował pismo do Komisji Europejskiej, twierdząc, że Niemcy naruszają unijne zasady pomocy państwa ze względu na nowy system finansowania nadawców publicznych. Nowy program [1] przewidywał przejście od systemu finansowania opartego na indywidualnych użytkownikach do systemu finansowania opartego na gospodarstwach domowych.

2. W dniu 30 marca 2016 r. Komisja odpowiedziała skarżącemu, że różne formy pomocy państwa są co do zasady sprzeczne z prawem UE. Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej („TFUE”) zawiera jednak pewne wyjątki od tej zasady. W dziedzinie radiofonii i telewizji systemy finansowania ustanowione w celu świadczenia usług publicznych są co do zasady zgodne z prawem UE. Komisja przedstawiła również link do swojego komunikatu w sprawie stosowania zasad pomocy państwa w odniesieniu do radiofonii i telewizji publicznej [2]. Komisja dodała, że działając w charakterze strażnika traktatów, dokładnie sprawdza, czy działalność w zakresie usług publicznych jest jasno określona i nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tego celu (zakaz tzw. nadmiernej rekompensaty). W tych granicach państwa członkowskie mają zasadniczo swobodę wyboru systemu finansowania, który uznają za najwłaściwszy. Komisja dodała, że – jak już wiedział skarżący – decyzją z dnia 24 kwietnia 2007 r.[3] (zwaną dalej „decyzją z 2007 r.”) Komisja uznała niemiecki system nadawczy, w tym jego finansowanie, za zgodny z prawem UE. Zdaniem Komisji fakt, że nowy system obejmuje przejście od systemu finansowania opartego na indywidualnych użytkownikach (urządzeniach) do systemu finansowania opartego na gospodarstwach domowych, nie prowadzi do innej oceny.

3. W dniu 2 kwietnia 2016 r. skarżący podziękował Komisji za odpowiedź, ale zwrócił się o dalsze wyjaśnienia dotyczące decyzji z dnia 24 kwietnia 2007 r., w której mechanizm finansowania wydaje się opierać na fakcie posiadania urządzenia, podczas gdy podstawa prawna nowego mechanizmu jest obecnie zupełnie inna. Ponadto skarżący twierdził, że pomoc państwa musi zostać zgłoszona Komisji, a jej brak stanowi niezgodność z prawem ʺautomaticʺ. Ponadto również inne państwa członkowskie przyjęły niedawno nowe systemy finansowania, które zostały dokładnie zbadane przez Komisję. Zdaniem skarżącego Niemcy nie powinny być w tym względzie traktowane w sposób szczególny.

4. Ponieważ skarżący nie otrzymał odpowiedzi, w dniu 1 maja 2016 r. zwrócił się do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich.

W przedmiocie dochodzenia

5. Rzecznik wszczął dochodzenie w sprawie skargi i stwierdził następującą kwestię:

Komisja nie odpowiedziała na pismo skarżącego z dnia 2 kwietnia 2016 r.

6. W trakcie dochodzenia Rzecznik Praw Obywatelskich otrzymał pierwszą odpowiedź Komisji w dniu 30 maja 2016 r. W odpowiedzi tej Komisja ograniczyła się do stwierdzenia, że nie ma nic do dodania do swojej poprzedniej odpowiedzi z dnia 30 marca 2016 r. skierowanej do skarżącego. Następnie Rzecznik Praw Obywatelskich otrzymał również uwagi skarżącego w odpowiedzi na odpowiedź Komisji. Ponieważ odpowiedź Komisji nie była kompletna, Rzecznik zwrócił się do Komisji o udzielenie dodatkowej odpowiedzi.

7. W drugiej odpowiedzi z dnia 29 lipca 2016 r. Komisja odniosła się do swojej odpowiedzi z dnia 30 marca 2016 r. i stwierdziła, że pismo skarżącego z dnia 2 kwietnia 2016 r. nie zawiera żadnych nowych argumentów ani faktów, do których Komisja jeszcze nie odniosła się. Ponieważ w odpowiedzi tej również nie wyjaśniono tej kwestii, Rzecznik zwrócił się do Komisji o udzielenie konkretnej odpowiedzi na następujący argument podniesiony przez skarżącego w wiadomości e-mail z dnia 2 kwietnia 2016 r.:

Nowy niemiecki program finansowania stanowi nową pomoc państwa w porównaniu z pomocą państwa, w sprawie której Komisja podjęła decyzję w 2007 r.

8. Następnie Komisja udzieliła trzeciej odpowiedzi w dniu 18 stycznia 2017 r. W swojej odpowiedzi Komisja wskazała, że nie zajmuje stanowiska w tej kwestii. Uwagi skarżącego otrzymano w dniu 24 lutego 2017 r. 

9. Decyzja Rzecznika Praw Obywatelskich uwzględnia argumenty i opinie przedstawione przez strony.

Odpowiedź Komisji

Argumenty przedstawione przez skarżącego i Komisję

10. Skarżący chciał wiedzieć, czy Komisja uważa, że nowy program stanowi nową pomoc państwa, ponieważ jego zdaniem nie jest on objęty decyzją z 2007 r. Ponadto powołał się na art. 12 ust. 1 [4] rozporządzenia 2015/1589 [5], który umożliwia Komisji zbadanie z własnej inicjatywy informacji dotyczących domniemanej pomocy niezgodnej z prawem z dowolnego źródła.

11. W trzeciej odpowiedzi Komisja stwierdziła, że zgodnie z art. 24 ust. 2 [6] rozporządzenia 2015/1589 jedynie zainteresowana strona, taka jak konkurent lub stowarzyszenie zawodowe, może złożyć do Komisji skargę dotyczącą domniemanej pomocy niezgodnej z prawem lub domniemanego niewłaściwego wykorzystania pomocy. Skarżący nie był zainteresowaną stroną i w związku z tym nie mógł złożyć formalnej skargi na podstawie wyżej wymienionego artykułu, dlatego też Komisja uznała, że nie była zobowiązana do podjęcia pogłębionej dyskusji na ten temat ze skarżącym. Komisja poparła swoje rozumowanie, odwołując się do decyzji Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie 1867/2014/OV [7], w której zdaniem Komisji Rzecznik doszedł do tego samego wniosku. Komisja dodała, że sam skarżący zdaje się przyznawać, że nie jest zainteresowaną stroną. Na tej podstawie Komisja argumentowała, że nie może być zobowiązana do podjęcia decyzji w sprawie podniesionej przez skarżącego.

12. Komisja dodała, że gdy obywatel taki jak skarżący zwraca się do Komisji o zajęcie stanowiska w danej sprawie, nie jest to zwykły wniosek o udzielenie informacji. Komisja argumentowała, że jest to raczej wniosek o zajęcie przez Komisję stanowiska prawnego, które może podlegać kontroli sądowej i które ponadto wymagałoby formalnej decyzji Komisji. W tym względzie Komisja podkreśliła, że zgodnie z art. 12 rozporządzenia 2015/1589 „może z własnej inicjatywy zbadać informacje dotyczące domniemanej pomocy niezgodnej z prawem, niezależnie od źródła. W związku z tym artykuł ten umożliwia Komisji zbadanie informacji, które otrzymuje z dowolnego źródła, ale nie zobowiązuje jej do tego.

13. Mimo że Komisja nie jest zobowiązana do przedstawienia oceny prawnej przy udzielaniu odpowiedzi na wnioski o udzielenie informacji, stwierdziła, że zgodnie z unijnymi zasadami pomocy państwa państwa państwa członkowskie mają co do zasady swobodę decydowania o tym, z jakich źródeł i z jakiej kombinacji źródeł zapewniają finansowanie nadawców publicznych. W związku z tym Niemcy miałyby swobodę korzystania z opłat lub podatków jako źródła finansowania.

14. W swoich uwagach do trzeciej odpowiedzi Komisji skarżący wskazał, że jego skarga dotyczy formalnego aspektu obowiązku zgłoszenia wynikającego z unijnych przepisów dotyczących pomocy państwa. Kwestia, czy pomoc jest istotnie sprzeczna z unijnymi przepisami dotyczącymi pomocy państwa, mogłaby zostać rozstrzygnięta ostatecznie dopiero na późniejszym etapie. W tym celu uważał, że Komisja będzie musiała wszcząć formalne postępowanie w ramach obowiązku. Twierdził on ponadto, że argument przedstawiony przez Komisję, zgodnie z którym państwa członkowskie mają swobodę decydowania o tym, z jakich źródeł finansują swoich nadawców publicznych, nie ma znaczenia, ponieważ zgodnie z orzecznictwem pomocy nie można rozpatrywać oddzielnie od jej metody finansowania [8]. Decydujące znaczenie ma fakt, że Niemcy zmieniły formę finansowania ze skutkiem od dnia 1 stycznia 2013 r. i w związku z tym przyznały nową pomoc, która powinna była zostać zgłoszona Komisji przed jej wprowadzeniem. Skarżący twierdził ponadto, że ponieważ Komisja nie wszczęła dochodzenia przeciwko Niemcom na podstawie art. 12 rozporządzenia 2015/1589, naruszyła ona zasady dobrej administracji.

Ocena Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich

15. Przedmiotem niniejszej skargi jest pierwotna nieudzielenie przez Komisję odpowiedzi na pismo skarżącego z dnia 2 kwietnia 2016 r. Rzecznik zauważa, że w trakcie tego dochodzenia Komisja udzieliła merytorycznej odpowiedzi na pytania zadane przez skarżącego w tym piśmie. Szkoda, że Komisja nie udzieliła tej odpowiedzi na wcześniejszym etapie.

16. Rzecznik zauważa, że skarżący nie akceptuje treści merytorycznej odpowiedzi Komisji. Jest to jednak odrębna, techniczna kwestia prawna, która nie jest przedmiotem niniejszego dochodzenia.

17. W tym kontekście Rzecznik uznaje sprawę za rozstrzygniętą i zamyka sprawę.

Wnioski

Na podstawie dochodzenia w sprawie tej skargi Rzecznik zamyka je następującym wnioskiem:

Sprawa została rozstrzygnięta.

Skarżący i Komisja zostaną poinformowani o tej decyzji.

Emily O'Reilly

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich

Strasburg, 6 grudnia 2017 r.

[1] Nowy program obowiązuje od dnia 1 stycznia 2013 r.

[2] Dostępne pod adresem: http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=CELEX:52009XC1027(01)

[3] Decyzja jest dostępna pod adresem: http://ec.europa.eu/competition/state_aid/cases/198395/198395_680516_260_2.pdf.

[4] „Nie naruszając przepisów art. 24, Komisja może z własnej inicjatywy zbadać informacje dotyczące domniemanej pomocy niezgodnej z prawem, niezależnie od źródła [...]” (podkreślenie dodane).

[5] Rozporządzenie Rady (UE) 2015/1589 z dnia 13 lipca 2015 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Dz.U. 2015, L 248, s. 9.

[6] „Każda zainteresowana strona może złożyć skargę w celu poinformowania Komisji o domniemanej pomocy niezgodnej z prawem lub domniemanym niewłaściwym wykorzystaniu pomocy. W tym celu zainteresowana strona należycie wypełnia formularz określony w przepisie wykonawczym, o którym mowa w art. 33, i przekazuje wymagane w nim obowiązkowe informacje [...]”.

[7] Decyzja ta nie jest dostępna online.

[8] Wyrok Trybunału w sprawie C-449/14 P DTS Distribuidora de Televisión Digital, ECLI:EU:C:2016:848, pkt 67.