Okoliczności powstania skargi

1. Skarżący skontaktował się z przedstawicielstwem Komisji Europejskiej w Chorwacji na Facebooku i zapytał, czy szef przedstawicielstwa kiedykolwiek był członkiem Komunistycznej Partii Jugosławii. Przedstawicielstwo nie udzieliło odpowiedzi, ale zablokowało skarżącego na Facebooku. Skarżący zwrócił się zatem do Rzecznika Praw Obywatelskich.

W przedmiocie dochodzenia

2. Rzecznik wszczął dochodzenie w sprawie skargi i zidentyfikował następujące zarzuty i roszczenia:

1) Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Chorwacji nie odpowiedziało skarżącemu na Facebooku.

2) Przedstawicielstwo uniemożliwiło skarżącemu komunikowanie się z nim na Facebooku poprzez zablokowanie go. Przedstawicielstwo powinno umożliwić mu komunikowanie się z nim na Facebooku.

3. W trakcie dochodzenia Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Komisji o udzielenie odpowiedzi skarżącemu oraz o wyjaśnienie polityki komunikacyjnej Facebooka. Przedstawicielstwo udzieliło następnie odpowiedzi skarżącemu, a w odrębnym piśmie skierowanym do Rzecznika Komisja przedstawiła wyjaśnienie swojej polityki komunikacyjnej.  Skarżący przesłał uwagi do odpowiedzi Przedstawicielstwa. Biorąc pod uwagę treść tych uwag, Rzecznik uwzględniła ocenę odpowiedzi Przedstawicielstwa w swoim dochodzeniu i zwróciła się do Komisji o poprawę odpowiedzi. Następnie Komisja przesłała kolejną odpowiedź. Prowadząc dochodzenie, Rzecznik uwzględnił argumenty i opinie przedstawione przez wszystkie strony.

Zarzut, że Przedstawicielstwo nie udzieliło odpowiedzi, ale zablokowało skarżącego na Facebooku

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

4. Skarżący powiedział, że jego prośba o informacje na Facebooku była uprzejma, bez zamiaru zranienia czyichś uczuć lub szerzenia nietolerancji.

5. Po interwencji Rzecznika Praw Obywatelskich szef przedstawicielstwa przesłał skarżącemu następującą odpowiedź:

• Informacje, o które zwrócił się skarżący, miały charakter ściśle osobisty, a kwestia ta nie była związana z pracą instytucji. W związku z tym przedstawicielstwo postanowiło nie udzielać mu żadnej odpowiedzi.
• Zgodnie z rozporządzeniem 45/2001 o ochronie danych [1] instytucje UE mają obowiązek chronić dane osobowe swoich pracowników.
• Zgodnie z regulaminem pracowniczym pracownik nie powinien być dyskryminowany z jakichkolwiek względów, w tym ze względu na poglądy polityczne. Przedstawicielstwo powołało się na art. 1d ust. 1 [2], art. 11 [3] i art. 15 [4] regulaminu pracowniczego.
• Przedstawicielstwo nie zamierzało ograniczać wolności wypowiedzi skarżącego i wyjaśniło, że regularnie odpowiada na pytania i zapytania dotyczące różnych tematów za pośrednictwem różnych kanałów komunikacji. Przedstawicielstwo będzie nadal odpowiadać na pytania dotyczące pracy instytucji.

6. Skarżący skomentował odpowiedź Przedstawicielstwa w następujący sposób:

• Nie odpowiadając, Przedstawicielstwo naruszyło art. 41 ust. 4 [5] Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.
• Głównym powodem złożenia skargi do Rzecznika Praw Obywatelskich było to, że Przedstawicielstwo najwyraźniej zablokowało go na Facebooku (zarówno w komentarzach, jak i w wiadomościach). Zablokowanie go narusza jego wolność wypowiedzi (art. 11 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej).
• Ponieważ szef przedstawicielstwa jest osobą publiczną, jego powiązania z partią polityczną nie można postrzegać jedynie jako danych osobowych. Nawet jeśli regulamin pracowniczy nie uniemożliwia osobom pochodzenia komunistycznego pracy w UE, rodzi on jednak pewne kwestie etyczne dotyczące samej UE.

7. W odrębnym piśmie skierowanym do Rzecznika Komisja wyjaśniła istotne aspekty swojej polityki komunikacyjnej:

• Komisja otrzymuje średnio 369 000 wzmianek miesięcznie na swoich centralnych kontach w mediach społecznościowych. W okresie od sierpnia do października 2016 r. odnotowano jedynie 1,3 mln wzmianek. Nie obejmuje to innych kont, takich jak konta komisarzy, przedstawicielstw, dyrekcji generalnych i rzeczników.
• Komisja korzysta z mediów społecznościowych, aby wspierać obywateli w gromadzeniu informacji, wiedzy i opinii w łatwy i konwersacyjny sposób. Media społecznościowe służą przekazywaniu szerszych przesłań politycznych oraz – w miarę możliwości i w stosownych przypadkach – angażowaniu się w dialog z obywatelami.
• Jeżeli chodzi o wnioski o udzielenie informacji, „obywatele kierują się do odpowiednich kanałów informacyjnych”. Mogą oni korzystać z listów, e-maili, telefonów itp. Korzystanie z tych środków komunikacji reguluje Kodeks dobrego postępowania administracyjnego Komisji. Biorąc pod uwagę skalę komentarzy i zapytań dotyczących sieci społecznościowych oraz w świetle obciążeń administracyjnych i budżetowych, jakie mogłoby to spowodować, Komisja uważa, że stosowanie kodeksu w odniesieniu do mediów społecznościowych nie byłoby właściwe. Obciążenie to nie byłoby proporcjonalne do oczekiwanych korzyści, biorąc pod uwagę alternatywne kanały komunikacji.
• Komisja wspomniała, że pracuje nad aktualizacją swojego przewodnika dla dostawców informacji, aby w przejrzysty sposób informować o swojej polityce moderowania w sieciach społecznościowych.

8. W dalszej odpowiedzi Komisja poinformowała Rzecznika, że „profil Przedstawicielstwa Komisji Europejskiej w Zagrzebiu na Facebooku został odblokowany i jest teraz dostępny dla wszystkich”. Komisja przesłała skarżącemu kolejną odpowiedź, w której przedstawiła następujące wyjaśnienia:

• Zatrudnienie szefów przedstawicielstw reguluje regulamin pracowniczy, który zakazuje wszelkich form dyskryminacji, w tym ze względu na poglądy polityczne (art. 1 lit. d) regulaminu pracowniczego).
• Zgodnie z art. 11 [6] regulaminu pracowniczego organ powołujący musi zbadać, czy kandydat na stanowisko w UE ma jakikolwiek interes osobisty, który mógłby naruszyć jego niezależność, lub jakikolwiek inny konflikt interesów. W tym celu kandydat musi poinformować organ powołujący o wszelkich faktycznych lub potencjalnych konfliktach interesów, wypełniając specjalny formularz.
• Instytucje i organy UE mają obowiązek chronić podstawowe prawa i wolności osób fizycznych, w szczególności ich prawa do prywatności (rozporządzenie 45/2001). Regulamin pracowniczy nie pozwala instytucjom Unii na identyfikację urzędnika na podstawie jego przekonań politycznych. Ze względu na te zasady oraz fakt, że informacje, o które zwrócił się skarżący, miały charakter ściśle osobisty i nie dotyczyły pracy przedstawicielstwa, przedstawicielstwo postanowiło nie odpowiadać na pytanie skarżącego.
• Komisja jest obecna w mediach społecznościowych (Facebook, Twitter, Instagram itp.), aby umożliwić obywatelom łatwiejszy i nieformalny dostęp do informacji. Media społecznościowe są wykorzystywane do przekazywania szerszych przekazów politycznych oraz – w miarę możliwości i w stosownych przypadkach – do dialogu z obywatelami. Strona Przedstawicielstwa na Facebooku jest w tym celu otwarta dla wszystkich obywateli.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

9. Rzecznik zwraca uwagę, że Komisja odpowiedziała teraz na wniosek skarżącego o udzielenie informacji na Facebooku i poinformowała Rzecznika, że strona Przedstawicielstwa na Facebooku została odblokowana. Rzecznik zgadza się ze stanowiskiem Komisji, że żądane informacje nie mogą zostać ujawnione, ponieważ stanowią one chronione dane osobowe w rozumieniu rozporządzenia 45/2001.[7] Te aspekty skargi można zatem uznać za rozstrzygnięte przez Komisję.

10. W świetle odpowiedzi Komisji (pkt 7–8 powyżej) Rzecznik uważa jednak, że warto zaproponować komunikację z obywatelami przez instytucje, organy i agencje UE za pośrednictwem mediów społecznościowych.

11. Rzecznik zwraca przede wszystkim uwagę, że obywatele korzystają z wolności wypowiedzi w mediach społecznościowych każdego dnia. To w mediach społecznościowych obywatele poszukują, wymieniają i krytykują informacje, w tym informacje dotyczące prowadzenia spraw publicznych. Dlatego instytucje publiczne utrwalają swoją obecność w mediach społecznościowych. Podejmując taką decyzję, administracja musi jednak pamiętać, że Karta i Europejski kodeks dobrego postępowania administracyjnego mają zastosowanie i że w związku z tym obywatele mają prawo do otrzymania odpowiedzi.

12. Artykuł 41 ust. 4 karty ma następujące brzmienie: „Każda osoba może zwrócić się pisemnie do instytucji Unii w jednym z języków Traktatów i musi otrzymać odpowiedź w tym samym języku.” Przepis ten z konieczności implikuje prawo do odpowiedzi.[8] Jest to sformułowanie ogólne, które wyraźnie obejmuje wszystkie formy komunikacji pisemnej, niezależnie od platformy, nośnika lub formatu. Dotyczy to zatem komunikacji za pośrednictwem mediów społecznościowych.

13. Wynika z tego, że kodeks Komisji powinien mieć również zastosowanie do kontaktów Komisji w mediach społecznościowych. Artykuł 3 ust. 1 Europejskiego kodeksu dobrego postępowania administracyjnego, na którym opiera się kodeks Komisji, stanowi, że „[j]ego kodeks zawiera ogólne zasady dobrego postępowania administracyjnego, które mają zastosowanie do wszystkich stosunków instytucji i ich administracji ze społeczeństwem, chyba że są one regulowane przepisami szczególnymi.”(podkreślenie dodane). Art. 17 kodeksu europejskiego przewiduje obowiązek podjęcia decyzji w sprawie „każdego wniosku” i „pism z odpowiedziami” nie później niż dwa miesiące od daty otrzymania wniosku. Również te postanowienia należy interpretować w świetle karty i obecnych okoliczności, o których mowa w pkt 11 niniejszego wyroku.

14. Rzecznik rozumie praktyczne trudności, jakie Komisja mogłaby napotkać, gdyby była zobowiązana do ustosunkowania się do każdego komentarza na swojej stronie na Facebooku, ale zauważa, że prawo do odpowiedzi nie jest prawem bezwzględnym. Może podlegać ograniczeniom, wyjątkom, ograniczeniom lub równowadze z innymi prawami, regulowanymi zasadą proporcjonalności [9]. Nie można jednak po prostu ignorować wyraźnego żądania informacji. Rzecznik sugeruje, aby Komisja uwzględniła jej uwagi w swoich pracach nad aktualizacją przewodnika dla dostawców informacji oraz we wszelkich innych stosownych pracach.  

Wnioski

Rzecznik zamyka tę sprawę następującymi wnioskami [10]:

Komisja rozstrzygnęła aspekty sprawy dotyczące braku odpowiedzi i zablokowania skarżącego na Facebooku.

Komisja nie dopuściła się niewłaściwego administrowania w odniesieniu do treści odpowiedzi udzielonej skarżącemu i odmowy poinformowania go o politycznej przeszłości szefa przedstawicielstwa.

Skarżący i Komisja Europejska zostaną poinformowani o niniejszej decyzji.

Propozycja poprawy

Komisja powinna uwzględnić uwagi Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczące prawa do odpowiedzi na kwestie zgłoszone jej za pośrednictwem mediów społecznościowych w swoich pracach nad aktualizacją przewodnika dla dostawców informacji oraz we wszelkich innych stosownych pracach.

Emily O'Reilly

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich

Strasburg, 24 lipca 2017 r.

[1] Rozporządzenie 45/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2000 r. o ochronie osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez instytucje i organy wspólnotowe i o swobodnym przepływie takich danych, Dz.U. L 8 z 12.1.2001.

[2] Przedstawicielstwo przytacza art. 1d ust. 1, który ma następujące brzmienie: „Przy stosowaniu niniejszego regulaminu pracowniczego zakazana jest wszelka dyskryminacja ze względu na płeć, rasę, kolor skóry, pochodzenie etniczne lub społeczne, cechy genetyczne, język, religię lub przekonania, poglądy polityczne lub wszelkie inne poglądy, przynależność do mniejszości narodowej, majątek, urodzenie, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną ”.

[3] Przedstawicielstwo odsyła do następującej części art. 11 regulaminu pracowniczego: „Urzędnik wykonuje swoje obowiązki [...] mając na uwadze wyłącznie interesy Unii ”.

[4] Przedstawicielstwo odsyła do następującej części art. 15 regulaminu pracowniczego: „Urzędnik, który zamierza kandydować na urząd publiczny, powiadamia o tym organ powołujący.”.

[5] Artykuł 41 ust. 4 karty ma następujące brzmienie: „Każdy może zwrócić się pisemnie do instytucji Unii w jednym z języków Traktatów i musi otrzymać odpowiedź w tym samym języku ”.

[6] Zob. przypis 3 powyżej.

[7] Artykuł 2 lit. a) stanowi w odpowiedniej części, co następuje: „»dane osobowe« oznaczają wszelkie informacje dotyczące zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej (...)”.

[8] http://ec.europa.eu/justice/fundamental-rights/files/networkcommentaryfinal_en.pdf ; strona 332, ostatnie zdanie. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej dokonuje jedynej miarodajnej wykładni prawa Unii.

[9] Ogólnie rzecz biorąc, test proporcjonalności i konieczności można określić w następujący sposób: (i) Czy ingerencja jest przewidziana przez jasne i dostępne prawo? (ii) Czy ingerencja ma uzasadniony cel?; (iii) Czy ingerencja jest proporcjonalna do określonego uzasadnionego celu i konieczna w społeczeństwie demokratycznym?; (iv) Czy istnieje ochrona przed arbitralnym wykonywaniem tej ingerencji? 

[10] Informacje na temat procedury odwoławczej można znaleźć na stronie internetowej Rzecznika Praw Obywatelskich: http://www.ombudsman.europa.eu/en/resources/otherdocument.faces/en/70669/html.bookmark