Okoliczności powstania skargi

1. Skarżący, obywatel Szwecji, jest zaniepokojony możliwym konfliktem interesów w komitecie naukowym Komisji SCENIHR [1] Grupa robocza ds. amalgamatu stomatologicznego. Przedmiotowa grupa robocza sporządziła opinię z 2014 r. w sprawie amalgamatu stomatologicznego w celu aktualizacji poprzedniej opinii z 2008 r. w sprawie bezpieczeństwa i działania zarówno amalgamatu stomatologicznego, jak i możliwych alternatyw.

2. We wrześniu 2014 r. skarżący przedstawił swoje obawy w szczegółowym piśmie do Komisji. Skarżący stwierdził między innymi, że "społeczność dentystyczna jest wysoce korporatywistyczna, gdzie organizacje stomatologiczne i przemysł dentystyczny tworzą ścisłą grupę związaną wspólnymi interesami, powiązaniami organizacyjnymi i zależnością finansową. ... Większość członków SCENIHR 2014 Working Group Dental Amalgam (WGA) należy do społeczności stomatologicznej. Szereg członków WGA jest silnie zaangażowanych lub zatrudnionych przez organizacje o silnych powiązaniach z sektorem przemysłowym, co tworzy wyraźną równoległą lojalność wobec organizacji innych niż UE. Skarżący wymienił szereg organizacji stomatologicznych, opisując, w jaki sposób uważa je za wzajemnie powiązane i powiązane z przemysłem. Następnie stwierdził, że "[m] żar mocno związany z jednym z interesariuszy - stomatologią - dominuje WGA. Wszelkie złe skutki wypełnień rtęciowych mogą mieć daleko idące konsekwencje zarówno dla organizacji stomatologicznych, jak i przemysłu stomatologicznego. Pozwalając większości członków społeczności dentystycznej na stworzenie rdzenia WGA, od samego początku powstał poważny konflikt interesów.

3. Dokładniej rzecz ujmując, skarżący wskazał sześciu członków grupy roboczej, którzy jego zdaniem znajdują się w sytuacji konfliktu interesów, i zwrócił się do Komisji o zajęcie się tymi konfliktami. Zwrócił się również do Komisji z pytaniem, czy właściwe jest włączenie do grupy roboczej z 2014 r. osób, które oświadczyły w opinii końcowej z 2008 r. w sprawie amalgamatu stomatologicznego, że dalsze badania naukowe dotyczące wypełnień rtęciowych nie muszą być prowadzone. Zapytał, czy takie oświadczenie nie świadczy o konflikcie interesów.

4. Skarżący, niezadowolony z odpowiedzi Komisji, zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich w październiku 2014 r.

W przedmiocie dochodzenia

5. Rzecznik Praw Obywatelskich wszczął dochodzenie w sprawie skargi i zidentyfikował następujące zarzuty i roszczenia:

Komisja nie odniosła się odpowiednio do obaw skarżącego dotyczących ewentualnych konfliktów interesów między członkami grupy roboczej SCENIHR 2014 ds. amalgamatu stomatologicznego oraz, bardziej ogólnie, do stosowności i obiektywności tych członków.

Komisja nie powinna przyjmować opinii opracowanej przez grupę roboczą SCENIHR 2014 ds. amalgamatu stomatologicznego.

6. W swoim piśmie do Komisji otwierającym dochodzenie Rzecznik Praw Obywatelskich wskazała, że niezależność i obiektywizm administracji publicznej UE mają zasadnicze znaczenie dla budowania zaufania ze strony obywateli. W związku z tym Rzecznik zwraca szczególną uwagę na wszelkie obawy dotyczące konfliktu interesów. Również w tym względzie należy poważnie potraktować i zająć się kwestią postrzegania przez obywateli, że takie konflikty istnieją lub że zainteresowane osoby nie są odpowiednio przystosowane i obiektywne. Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się zatem do Komisji o zajęcie się następującymi kwestiami:

1. Skarżący wymienił w swoim piśmie do Komisji sześciu członków grupy roboczej jako potencjalnie znajdujących się w sytuacji konfliktu interesów, podając powody. W odpowiedzi udzielonej skarżącemu Komisja wyjaśniła metodykę stosowaną do definiowania sytuacji konfliktu interesów w komitetach naukowych oraz do łagodzenia niesprecyzowanych i pośrednich konfliktów interesów. Komisja nie przeprowadziła jednak analizy, w oparciu o swoją metodykę, informacji dostarczonych przez skarżącego na temat sześciu członków grupy roboczej, wyjaśniając w ten sposób, dlaczego nie uważa tych członków grupy roboczej za znajdujących się w sytuacji konfliktu interesów.

2. Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Komisji o bardziej szczegółowe wyjaśnienie, dlaczego większość członków grupy roboczej musi pochodzić z sektora stomatologicznego, biorąc pod uwagę, że celem opinii jest ocena „dowodów naukowych dotyczących potencjalnego związku między amalgamatem a możliwymi alternatywami oraz alergiami, zaburzeniami neurologicznymi lub innymi niekorzystnymi skutkami zdrowotnymi”, co wydaje się sugerować potrzebę specjalistycznej wiedzy medycznej w dziedzinie, na przykład, alergii i zaburzeń neurologicznych.

3. Rzecznik zwróciła się również do Komisji o bardziej ogólne odniesienie się do obaw, że niektóre osoby, które uczestniczyły w sporządzaniu opinii z 2008 r. w sprawie amalgamatu stomatologicznego, są zaangażowane w sporządzanie zaktualizowanej opinii z 2014 r., biorąc pod uwagę, że osoby te mogą być postrzegane jako mniej skłonne do kwestionowania wniosków zawartych w opinii z 2008 r., zgodnie z którymi dalsze badania w tej dziedzinie nie są konieczne.

7. W trakcie dochodzenia Rzecznik Praw Obywatelskich otrzymał opinię Komisji w sprawie skargi, a następnie uwagi skarżącego w odpowiedzi na opinię Komisji. Prowadząc dochodzenie, Rzecznik uwzględnił argumenty i opinie przedstawione przez strony.

Zarzut niepodjęcia działań w związku z obawami dotyczącymi ewentualnych konfliktów interesów

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

8. W swojej opinii Komisja stwierdziła, że w sierpniu 2014 r. SCENIHR przyjął wstępną opinię w sprawie bezpieczeństwa amalgamatu stomatologicznego i alternatywnych materiałów do odbudowy zębów dla pacjentów i użytkowników. Następnie rozpoczęto konsultacje publiczne w celu zebrania konkretnych uwag, sugestii, wyjaśnień lub uwag na podstawie naukowej opinii, aby umożliwić SCENIHR skupienie się na kwestiach, które wymagają dalszego zbadania. W konsultacjach publicznych wzięło udział dwadzieścia pięć organizacji i osób prywatnych, które przedstawiły 101 uwag. Komisja wyraźnie zaprosiła skarżącego do udziału w konsultacjach publicznych, ale zdecydował się on nie przedstawiać żadnych uwag.

9. Komisja stwierdziła, że zasady doskonałości, przejrzystości i podziału między oceną ryzyka a zarządzaniem ryzykiem leżą u podstaw prac jej trzech niezależnych komitetów naukowych od 1997 r. Zasady te zapewniają obywatelom UE najwyższy możliwy poziom ochrony zdrowia. Istotne jest, aby eksperci komitetów naukowych spełniali zarówno wymóg doskonałości, jak i niezależności, aby mogli pracować w interesie publicznym. W tym celu w 2009 r. komitety naukowe przyjęły wspólnie solidny regulamin wewnętrzny [2].

10. Zdaniem Komisji konflikty interesów są często bezpodstawnie podejrzewane, gdy istnieje jakakolwiek interakcja między nauką a przemysłem. Jednak nauka rozwija się dzięki wymianie wiedzy między wszystkimi badaczami, w tym z przemysłu. W szczególności, jeśli chodzi o ocenę bezpieczeństwa produktów konsumpcyjnych lub wyrobów medycznych, badania kliniczne i badania materiałów mają zasadnicze znaczenie, a badania te są często finansowane przez branżę. Kryzys finansowy i wynikający z niego spadek finansowania publicznego przeznaczonego na badania doprowadziły do wzrostu liczby partnerstw między podmiotami publicznymi i prywatnymi w celu pobudzenia innowacji i służenia interesowi publicznemu. W celu złagodzenia wpływu przemysłu organy publiczne zapewniają, aby badania naukowe były projektowane i aby fundusze były zarządzane w sposób niezależny. Zawodowe stowarzyszenia naukowców często akceptują sponsoring ze strony prywatnych przedsiębiorstw w celu zorganizowania części swojej działalności korporacyjnej (konferencje, nagrody, sponsoring PHD), ale nie oznacza to nadmiernego wpływu przemysłu na działalność naukową tych stowarzyszeń.

11. Gdyby, jak sugerował skarżący, członkostwo w takich stowarzyszeniach zostało uznane za konflikt interesów, większość naukowców pracujących dla instytucji publicznych znalazłaby się w sytuacji konfliktu interesów. Gdyby tak było, Komisja mogłaby polegać wyłącznie na emerytowanych naukowcach lub naukowcach z instytutów publicznych, którzy nie mają żadnego związku z sektorem prywatnym i którzy nie korzystają z żadnego partnerstwa z sektorem prywatnym.

12. Zdaniem Komisji powiązania zawodowe, w tym z partnerami z branży, umożliwiają naukowcom nawiązywanie kontaktów i aktualizowanie wiedzy (wraz z postępem naukowym). Nie jest to tożsame z sytuacją konfliktu interesów, którą zdefiniowano jako „sytuację, w której osoba fizyczna jest w stanie w jakiś sposób wykorzystać swoją funkcję zawodową lub urzędową dla osobistych lub korporacyjnych korzyści związanych z funkcją tej osoby w kontekście jej współpracy z komitetami naukowymi”[3]. Komisja bardzo dokładnie analizuje tę możliwość na podstawie informacji przekazanych przez ekspertów w ich deklaracjach o braku konfliktu interesów.

13. Dostarczając skarżącemu metodykę oceny deklaracji o braku konfliktu interesów, zamiast wyjaśniać indywidualne oceny, Komisja dążyła do osiągnięcia właściwej równowagi między przejrzystością a ochroną danych osobowych naukowców. Komisja jest zdania, że wystarczająca przejrzystość jest zapewniona poprzez publikację wszystkich dokumentów dotyczących działalności komitetów naukowych, w tym deklaracji o braku konfliktu interesów ekspertów.

14. W swojej opinii skierowanej do Rzecznika Komisja przedstawiła jednak sekretariatowi SCENIHR indywidualną analizę deklaracji o braku konfliktu interesów złożonych przez sześć osób, do których odnosi się skarżący, wyjaśniając, dlaczego nie uważa tych osób za znajdujące się w sytuacji konfliktu interesów.

15. W odpowiedzi na pytanie, dlaczego większość członków grupy roboczej musi pochodzić z sektora stomatologicznego, Komisja stwierdziła, że ekspertów wybrano na podstawie konkretnej wiedzy fachowej potrzebnej do objęcia mandatu grupy roboczej, który dotyczył bezpieczeństwa i działania amalgamatu stomatologicznego oraz alternatywnych materiałów do uzupełnień stomatologicznych. Wszyscy eksperci w grupie roboczej to szanowani naukowcy, znani w Europie i na całym świecie, którzy opublikowali liczne prace naukowe i pracują dla organizacji międzynarodowych, uniwersytetów i instytutów publicznych w państwach członkowskich. Żaden z nich nie jest zatrudniany przez podmioty gospodarcze. W sumie było czterech z siedmiu ekspertów z sektora stomatologicznego. Eksperci spoza sektora stomatologicznego byli ekspertami w dziedzinie (i) immunologii i epidemiologii; ii) toksykologii; oraz (iii) neuronauki, w tym zaburzenia neurologiczne, neurotoksyczność metylortęci i epidemiologia. Dwóch dodatkowych ekspertów, jeden w dziedzinie epidemiologii, medycyny pracy i zdrowia środowiskowego, a drugi w dziedzinie toksykologii, również uczestniczyło sporadycznie w pracach grupy roboczej. Ponadto inni członkowie SCENIHR uczestniczyli w finalizacji projektu opinii. Komisja uważa zatem, że grupa robocza była wyważona i odpowiednia do przygotowania projektu opinii.

16. Jeżeli chodzi o to, czy przy sporządzaniu zmienionej opinii właściwe było zaangażowanie dwóch ekspertów, którzy sporządzili opinię z 2008 r., Komisja argumentowała, że rzeczywiście tak było. Komisja zachęca do oceny przydatności dalszych badań. Komisja potrzebuje tej porady, aby nadać priorytet dalszym badaniom nad zagrożeniami dla zdrowia publicznego. Odpowiedź na takie wnioski Komisji nie może stanowić powodu do wykluczenia z dalszych prac nad oceną ryzyka w tej samej sprawie. Rozumie się, że takie stwierdzenia są oparte na aktualnej wiedzy i dlatego mogą ulec zmianie. Komisja podkreśliła, że SCENIHR nie prowadzi własnych badań w tych różnych dyscyplinach, ale opiera swoją pracę na metaanalizie pierwotnych badań naukowych opublikowanych w recenzowanych czasopismach. Ponadto obecność innych ekspertów (proces wzajemnej oceny), wkład ekspertów zewnętrznych oraz kolegialny charakter procesu decyzyjnego SCENIHR, a także jego skład są czynnikami łagodzącymi wszelkie potencjalne konflikty interesów.

17. Komisja stwierdziła zatem, że bardzo dokładnie zbadała wszelkie potencjalne konflikty interesów odpowiednich naukowców. Na tej podstawie Komisja nie znalazła powodu, aby zwrócić się do SCENIHR o rozważenie nieprzyjęcia opinii z 2014 r. w sprawie bezpieczeństwa amalgamatu stomatologicznego i alternatywnych materiałów do odbudowy. Komisja uważa, że uwagi otrzymane w trakcie konsultacji publicznych nie kwestionują ogólnej ważności wniosków zawartych w opinii ani niezależności członków grupy roboczej. Ze względu na obawy wyrażone przez skarżącego sekretariat SCENIHR postanowił jednak zwrócić się o gruntowny i kompleksowy przegląd wstępnej opinii w sprawie amalgamatu stomatologicznego wyłącznie do członków SCENIHR, co pozwoli zająć się postrzeganiem przez obywateli ewentualnych uprzedzeń i konfliktów interesów.

18. Ponadto sekretariat komitetów naukowych opracowuje obecnie zestaw „Wytycznych dotyczących postępowania z deklaracjami o braku konfliktu interesów członków, ekspertów zewnętrznych i ekspertów ad hoc zaangażowanych w działalność komitetów naukowych”, w szczególności w odniesieniu do oceny informacji zawartych w deklaracjach o braku konfliktu interesów. Celem niniejszych wytycznych jest wyjaśnienie sposobu postępowania z deklaracjami o braku konfliktu interesów składanymi przez ekspertów Komitetu Naukowego (pod względem metod, obowiązków i procedur) w celu wyjaśnienia w przejrzysty sposób sposobu dokonywania oceny. Komisja ma nadzieję, że zmniejszy to liczbę otrzymanych pytań dotyczących konfliktów interesów i wyjaśni rozróżnienie między interakcją z zainteresowanymi stronami a konfliktami interesów.

19. W swoich uwagach dotyczących opinii Komisji skarżący stwierdził w podsumowaniu, że Komisja wyraźnie nie rozumie zakresu zaangażowania przemysłu w dziedzinie stomatologii. Zdaniem skarżącego większość członków grupy roboczej nie powinna pochodzić ze środowiska stomatologicznego. Dodał, że działalność organizacji stomatologicznych jest w dużej mierze finansowana przez przemysł . Organizacje stomatologiczne działają zatem jako głos przemysłu. Jego zdaniem prowadzi to do wyraźnego konfliktu interesów.

20. Skarżący twierdził, że to informacje od niego na temat jednego z ekspertów, który otrzymał finansowanie od przemysłu, skłoniły sekretariat SCENIHR do skontaktowania się z tym ekspertem w celu uzyskania wyjaśnień.

21. W odniesieniu do tego biegłego Komisja niesłusznie stwierdziła, że nie znajdował się on w sytuacji konfliktu interesów. Dodał, że Sekretariat SCENIHR próbował bagatelizować rolę tego eksperta w grupie roboczej.

22. Według skarżącego Komisja postanowiła również w ogóle nie komentować dużego zaangażowania innego eksperta w Światową Federację Stomatologiczną.

23. Skarżący zauważył również z zaniepokojeniem, że wstępna opinia w sprawie amalgamatu stomatologicznego została usunięta z internetu, podczas gdy wstępne opinie w innych kwestiach są nadal dostępne.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

24. SCENIHR, z pomocą swoich grup roboczych, wydaje opinie na temat pojawiających się lub nowo zidentyfikowanych zagrożeń dla zdrowia i środowiska. Ważne jest zapewnienie najwyższej jakości doradztwa naukowego świadczonego przez ekspertów pracujących dla SCENIHR oraz jego pełnej niezależności i obiektywności. Każdy czynnik, który podważyłby niezależność i obiektywizm tej opinii, spowodowałby wielką szkodę dla legitymacji UE. Przejrzystość i rozliczalność SCENIHR i jego grup roboczych przyczynia się do zapewnienia pełnej niezależności i obiektywności doradztwa naukowego zapewnianego przez ekspertów pracujących dla SCENIHR.

25. Regulamin wewnętrzny mający zastosowanie do członków SCENIHR i ekspertów zewnętrznych wyraźnie stanowi, że członkowie SCENIHR i eksperci zewnętrzni „zobowiązują się działać niezależnie od wszelkich wpływów zewnętrznych”.

26. Rzecznik wyraża uznanie dla Komisji za ten jasny wymóg. Komisja musi jednak zapewnić skuteczność tej zasady poprzez staranne zbadanie interesów każdego eksperta w celu zapewnienia, aby mógł on udzielać porad wolnych od nadmiernych nacisków.

27. Niezwykle ważne jest również, aby Komisja i sekretariat SCENIHR były w stanie zapewnić obywateli, że taka analiza została przeprowadzona w prawidłowy sposób.

28. Komisja stwierdza, że członkowie przedmiotowej grupy roboczej zostali wybrani na podstawie specjalistycznej wiedzy niezbędnej do objęcia mandatu grupy roboczej. Biorąc pod uwagę jego mandat, Rzecznik uważa za całkowicie uzasadnione, aby pewna liczba członków grupy roboczej pochodziła z sektora stomatologii. Rzecznik zauważa również, że jej członkami są specjaliści z innych dziedzin, takich jak immunologia, epidemiologia, toksykologia i neuronauka.

29. Skarżący jest zdania, że przemysł wywiera tak duży wpływ na całą dziedzinę stomatologii, że problemem jest posiadanie jakichkolwiek członków grupy roboczej z dziedziny stomatologii. Na podstawie przekazanych jej informacji Rzecznik nie wyraża zgody z następujących powodów.

30. Skarżący odnosi się w szerokim zakresie do powiązań między naukami dentystycznymi a przemysłem. Wydaje się, że większość dentystów jest członkiem organizacji reprezentujących stomatologów. Członkami mogą być również naukowcy pracujący w dziedzinie stomatologii. Prawdą może być również, że firmy działające w dziedzinie stomatologii są członkami lub partnerami tych organizacji stomatologicznych. Może się nawet zdarzyć, że branża dentystyczna częściowo finansuje niektóre z tych organizacji. Jednak fakty te nie oznaczają, że każdy lekarz dentysta i każdy naukowiec, który dołącza do tych organizacji, jest w jakiś sposób kontrolowany przez przemysł. Tak szeroki wniosek nie ma żadnej podstawy faktycznej ani logicznej. Skarżący nie przedstawił żadnego argumentu, aby wykazać, w jaki sposób przemysł wykorzystałby swoje członkostwo w tych organizacjach do sprawowania kontroli nad wszystkimi członkami tych organizacji.

31. Skarżący uważa również, że ścisłe zaangażowanie członków grupy roboczej w prace Międzynarodowej Organizacji Normalizacyjnej (ISO) stanowi konflikt interesów. Najwyraźniej co najmniej dwóch członków grupy roboczej działa w różnych komitetach technicznych ISO, z których jednym jest Komitet Techniczny ISO ds. Skarżący na poparcie swojego stanowiska twierdzi, że celem ISO jest pomoc przemysłowi.

32. Rzecznik zauważa, że Komitet Techniczny ISO ds. Stomatologii ma na celu zmniejszenie barier w handlu; poprawa jakości produktów na rynku; poprawa jakości opieki świadczonej pacjentom; ochronę zdrowia i bezpieczeństwa pacjentów i użytkowników stomatologicznych; oraz jednolitość terminologii stosowanej w stomatologii. W biznesplanie Komitetu Technicznego ISO ds. Stomatologii określono również, że jednym z jego celów jest zapewnienie, aby partykularne interesy nigdy nie dyktowały rozwoju norm dentystycznych.[4] Rzecznik jest zdania, że praca dla uznanego organu normalizacyjnego lub z nim, regulowanego powyższymi zasadami, nie może sama w sobie stanowić dowodu na to, że dana osoba jest stronnicza na korzyść przemysłu. Wystarczy zauważyć, że skarżący nie przedstawił żadnego mechanizmu, za pomocą którego przemysł mógłby wykorzystać pracę eksperta dla ISO jako środek podważający niezależność eksperta.

33. Jeżeli chodzi o obawy skarżącego dotyczące członków grupy roboczej powiązanych z NIOM (Nordyckim Instytutem Materiałów Stomatologicznych), skarżący twierdzi, że „przychody NIOM pochodzą z przemysłu materiałów dentystycznych”. Rzecznik zauważa, że NIOM jest nordyckim organem spółdzielczym zajmującym się biomateriałami dentystycznymi. NIOM jest częściowo własnością Uniwersytetu w Oslo i norweskiego Ministerstwa Zdrowia. Działa na rzecz zwiększenia bezpieczeństwa pacjentów. NIOM prowadzi badania, testowanie materiałów, standaryzację [5] i oparte na badaniach konsultacje skierowane do organów ds. zdrowia i stomatologicznych usług zdrowotnych w krajach nordyckich. Podobnie jak w przypadku ISO, Rzecznik jest zdania, że praca dla lub z uznanym organem normalizacyjnym, pracującym na rzecz promowania bezpieczeństwa pacjentów, nie może jako taka być uważana za stronniczą na korzyść przemysłu. Nawet jeśli przychody NIOM pochodzą (częściowo) z branży materiałów dentystycznych, na przykład w formie opłat akredytacyjnych, nie oznacza to, że osoba powiązana z NIOM znajduje się w sytuacji konfliktu interesów. Przemysł będzie musiał płacić opłaty za testowanie materiałów i akredytację niezależnie od tego, które materiały są uważane za bezpieczne i niezależnie od wyniku testów. Nie ma zatem zachęty finansowej dla osoby powiązanej z NIOM do deklarowania, że niektóre materiały są bezpieczniejsze niż inne. Podsumowując, skarżący nie przedstawił żadnego mechanizmu, za pomocą którego przemysł mógłby wykorzystać pracę eksperta dla NIOM jako środek podważający niezależność eksperta.

34. Po przeanalizowaniu przez sekretariat SCENIHR indywidualnej analizy deklaracji o braku konfliktu interesów złożonych przez sześciu członków grupy roboczej, których skarżący jest zaniepokojony, Rzecznik uznaje cztery z nich za bezproblemowe bez dalszych uwag. Stwierdzono, że piąty członek grupy roboczej ma interes związany z produktem, Bisfenol A. Komisja podjęła jednak odpowiednie środki łagodzące: osoba zainteresowana nie wniosła wkładu w części wstępnej opinii dotyczącej bisfenolu A.

35. Sekretariat SCENIHR skontaktował się z szóstym członkiem grupy roboczej, którego dotyczył skarżący ^[7]. Stwierdził on, że dany członek grupy roboczej nie zadeklarował wszystkich istotnych interesów przed mianowaniem go na członka grupy roboczej, a mianowicie swojej pracy związanej z dwoma badaniami klinicznymi. Następnie wspomniany członek grupy roboczej wyjaśnił, dlaczego uważa, że nie jest konieczne zgłaszanie tych badań klinicznych sekretariatowi SCENIHR. Sekretariat SCENIHR stwierdził, że badania powinny były zostać zgłoszone. Dodała jednak, po przeanalizowaniu następnie szczegółów prac przeprowadzonych przez członka grupy roboczej, że nie postawiły one członka grupy roboczej w sytuacji konfliktu interesów.

36. Rzecznik uważa, że sekretariat SCENIHR działał prawidłowo w odniesieniu do niezgłoszonych interesów. Skontaktowała się z zainteresowanym członkiem grupy roboczej i uzyskała niezbędne informacje.

37. Rzecznik zauważa również, że kwestia ta ponownie podkreśla znaczenie zastosowania się do niedawnej sugestii Rzecznika, zgodnie z którą Komisja powinna wyjaśnić ekspertom, że muszą oni składać kompletne oświadczenia dotyczące wszystkich istotnych interesów, a nie tylko tych interesów, które zdaniem ekspertów stanowią konflikt interesów. Dopiero wtedy, gdy eksperci zadeklarują wszystkie istotne interesy, Komisja może dokonać dogłębnej oceny niezależności ekspertów [8]. W przypadku braku takich procedur Komisja skutecznie polegałaby na ekspertach w zakresie samooceny pod kątem konfliktu interesów. Nie byłoby to wystarczające ani właściwe.

38. W odniesieniu do spóźnionego ustalenia Komisji, zgodnie z którym członek grupy roboczej nie znajdował się jednak w sytuacji konfliktu interesów, Rzecznik zauważa, że przedsiębiorstwo, dla którego dana osoba przeprowadziła dwa badania kliniczne, było żywotnie zainteresowane wynikami prac grupy roboczej ds. amalgamatu stomatologicznego. Powstaje jednak pytanie, czy członek grupy roboczej miał, ze względu na pracę nad badaniami klinicznymi dla tej spółki, żywotny interes w wynikach prac grupy roboczej ds. amalgamatu stomatologicznego. Zdaniem Rzecznika odpowiedź na to pytanie zależy od zakresu i charakteru jego stosunku pracy z tą spółką. Gdyby członek grupy roboczej pozostawał z tą spółką w rozległych i długotrwałych stosunkach pracy, w zakresie, w jakim jego przyszłe interesy finansowe mogłyby być powiązane z interesami tej spółki, jego niezależność od tej spółki mogłaby być wątpliwa. W niniejszej sprawie Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdza jednak, że charakter i stopień zależności nie mogły prowadzić do powstania sytuacji konfliktu interesów. Wniosek Sekretariatu SCENIHR w tym zakresie jest zatem słuszny.

39. Ponadto w odniesieniu do członków grupy roboczej, którzy wcześniej udzielali Komisji porad dotyczących amalgamatu stomatologicznego, Rzecznik zauważa, że skarżący nie zgodził się z poradą udzieloną wcześniej przez tych ekspertów, i wnioskuje z tego, że eksperci nie powinni udzielać Komisji dalszych porad. Rzecznik nie dostrzega logiki w argumentach skarżącego. Rzecznik uważa, że niezależność takich osób nie jest w żaden sposób zagrożona przez fakt, że wcześniej doradzały one Komisji.

40. W związku z powyższym Rzecznik nie stwierdza niewłaściwego administrowania ze strony Komisji i sekretariatu SCENIHR w odniesieniu do oceny niezależności i odpowiedniości członków grupy roboczej ds. amalgamatu stomatologicznego.

41. Rzecznik ma nadzieję, że powyższe ustalenia dotyczące kwestii obiektywności, wraz z merytorycznym przeglądem wstępnej opinii w sprawie amalgamatu stomatologicznego, o którą Komisja zwróciła się wyłącznie do członków SCENIHR, powinny zapewnić opinię publiczną, że prace zostały wykonane bez nadmiernego wpływu ze strony przemysłu.

42. W odniesieniu do obaw skarżącego, że wstępna opinia w sprawie amalgamatu stomatologicznego została usunięta z Internetu, podczas gdy inne wstępne opinie są nadal dostępne, Rzecznik zauważa, że starsze wstępne opinie w rzeczywistości nie są dostępne w Internecie. Dotyczy to nie tylko wstępnej opinii na temat amalgamatu stomatologicznego, ale także innych starszych wstępnych opinii. Rzecznik nie uważa zatem, aby fakt ten wskazywał na zamiar zachowania tajemnicy w odniesieniu do prac grupy roboczej ds. amalgamatu stomatologicznego. Niemniej jednak fakt, że w ciągu ostatniego roku Rzecznik Praw Obywatelskich otrzymał szereg skarg dotyczących możliwych konfliktów interesów w ramach SCENIHR i jego grup roboczych, pokazuje, że obywatele są bardzo zaniepokojeni pracami prowadzonymi w tym kontekście. Nawet postrzeganie przez obywateli, że praca wykonywana w kontekście SCENIHR nie jest wykonywana niezależnie i obiektywnie, oraz ich obawy, że jest to coś, co SCENIHR stara się "ujawnić", jest bardzo szkodliwe dla UE i należy je traktować poważnie. W celu rozwiązania tej bardzo poważnej kwestii postrzegania Rzecznik uważa, że ważne jest, aby Komisja wprowadziła bardzo solidne procedury dla ekspertów deklarujących swoje interesy oraz aby Komisja dokonała ich oceny, a także aby procedury te były jak najbardziej przejrzyste. Jak wspomniano powyżej, Rzecznik zasugerował już Komisji, aby udoskonaliła swoje procedury w celu zapewnienia, aby wszystkie interesy, które mogłyby prowadzić do konfliktu, były deklarowane w ten sam sposób przez wszystkich ekspertów [9].

43. Rzecznik uważa również za bardzo pozytywny krok w kierunku większej przejrzystości i rozliczalności fakt, że sekretariat komitetów naukowych jest w trakcie opracowywania zestawu „Wytycznych dotyczących postępowania z deklaracjami o braku konfliktu interesów członków, ekspertów zewnętrznych i ekspertów ad hoc zaangażowanych w działalność komitetów naukowych”, w celu wyjaśnienia w przejrzysty sposób, w jaki sposób dokonywana jest ocena interesów. W związku z tym Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się już do Komisji o informowanie jej na bieżąco o postępach w opracowywaniu niniejszych wytycznych ^[10]. W dniu 17 listopada 2015 r. Komisja poinformowała Rzecznika Praw Obywatelskich, że wytyczne dotyczące postępowania z deklaracjami o braku konfliktu interesów ekspertów z komitetów naukowych istnieją jako projekt, który zostanie sfinalizowany i opublikowany w internecie po przyjęciu przez kolegium komisarzy skonsolidowanych przepisów horyzontalnych dotyczących grup ekspertów, w tym na przykład przepisów dotyczących konfliktu interesów. Zdaniem Komisji te skonsolidowane zasady dotyczące grup ekspertów powinny zostać wkrótce przyjęte [11]. Rzecznik ponownie zwraca się zatem do Komisji o dostarczenie jej kopii ostatecznych wytycznych po ich sfinalizowaniu.

Wnioski

Na podstawie dochodzenia w sprawie tej skargi Rzecznik zamyka je następującym wnioskiem:

Rzecznik nie stwierdza niewłaściwego administrowania ze strony Komisji.

Skarżący i Komisja zostaną poinformowani o tej decyzji.

Dalsza uwaga

Komisja powinna dostarczyć Rzecznikowi kopię „Wytycznych dotyczących postępowania z deklaracjami o braku konfliktu interesów członków, ekspertów zewnętrznych i ekspertów ad hoc zaangażowanych w działalność komitetów naukowych” po ich sfinalizowaniu.

Emily O'Reilly

Strasburg, dnia 17.12.2015 r.

[1] Komitet Naukowy ds. Pojawiających się i Nowo Rozpoznanych Zagrożeń dla Zdrowia. Komitet przedstawia Komisji opinie na temat pojawiających się lub nowo zidentyfikowanych zagrożeń dla zdrowia i środowiska oraz na temat szeroko zakrojonych, złożonych lub multidyscyplinarnych kwestii wymagających kompleksowej oceny zagrożeń dla bezpieczeństwa konsumentów lub zdrowia publicznego oraz powiązanych kwestii nieobjętych innymi wspólnotowymi organami oceny ryzyka. http://ec.europa.eu/health/scientific_committees/emerging/index_en.htm

[2] http://ec.europa.eu/health/scientific_committees/docs/rules_procedure_en.pdf

[3] Regulamin, przypis 12 na s. 12.

[4] http://isotc.iso.org/livelink/livelink/fetch/2000/2122/687806/ISO_TC_106__Dentistry_.pdf?nodeid=800823&vernum=-2

[5] Akredytacja zgodnie z normą ISO 17025 Ogólne wymagania dotyczące kompetencji laboratoriów badawczych i wzorcujących z akredytacją norweską: http://www.niom.no/content/accredited-testing.

[6] http://www.niom.no/content/about-niom-0

[7] Skarżący twierdzi, że to on zaalarmował Sekretariat.

[8] Decyzja Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie 174/2015/FOR: http://www.ombudsman.europa.eu/cases/decision.faces/pl/61195/html.bookmark

[9] Decyzja Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie 174/2015/FOR: http://www.ombudsman.europa.eu/cases/decision.faces/pl/61195/html.bookmark

[10] http://www.ombudsman.europa.eu/register/2015/OUT2015-005217/OUT2015-005217_M0.pdf

[11] http://www.ombudsman.europa.eu/register/2015/INC2015-005454/INC2015-005454_M0.pdf