Okoliczności powstania skargi

1. Skarżący, obywatel Irlandii, który prowadzi kampanię przeciwko budowie wiatraków w swojej miejscowości w Irlandii, złożył w maju 2014 r. skargę do Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczącą sposobu, w jaki Komisja przeprowadziła konsultacje publiczne w trakcie procesu sporządzania wykazu projektów dotyczących infrastruktury energetycznej, które miałyby pierwszeństwo w finansowaniu przez Komisję.

W przedmiocie dochodzenia

2. Rzecznik wszczął dochodzenie w sprawie skargi i zidentyfikował następujące zarzuty i roszczenia:

Zarzuty:

1) Komisja nie zastosowała się do własnego komunikatu w sprawie konsultacji publicznych [1] w odniesieniu do projektów dotyczących infrastruktury energetycznej.

2) Ograniczając język swojej strony internetowej w konsultacjach publicznych wyłącznie do języka angielskiego, Komisja pozbawiła praw wyborczych wielu obywateli w krajach, w których można budować projekty dotyczące infrastruktury energetycznej.

Roszczenia:

1) Komisja powinna zapewnić, aby wszystkie istotne informacje dotyczące środowiska były dostępne dla społeczności, których dotyczą dane projekty;

2) Komisja powinna rozważyć publikowanie swoich stron internetowych na temat konsultacji publicznych we wszystkich językach urzędowych Unii Europejskiej lub przynajmniej w językach urzędowych tych państw członkowskich, na które miałyby wpływ systemy przewidziane w konsultacjach publicznych.

3. W trakcie dochodzenia Rzecznik otrzymał opinię Komisji Europejskiej w sprawie skargi, a następnie uwagi skarżącego w odpowiedzi na opinię Komisji. Prowadząc dochodzenie, Rzecznik uwzględnił argumenty i opinie przedstawione przez strony.

Domniemane uchybienia dotyczące sposobu przeprowadzenia konsultacji publicznych

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

4. Skarżący twierdził, że Komisja nie zapewniła społeczeństwu możliwości wyrażenia opinii na temat wniosku Komisji dotyczącego priorytetowego traktowania finansowania różnych projektów dotyczących wiatraków w Irlandii. Twierdził on w szczególności, że Komisja nie wykorzystała wszystkich możliwych środków do opublikowania informacji na temat projektów budowy wiatraków i nie podjęła kroków niezbędnych do zapewnienia zainteresowanym stronom w Irlandii możliwości udziału w konsultacjach publicznych Komisji. W odniesieniu do tych argumentów zauważył, że Komisja nie podała mu żadnych przykładów, w jaki sposób mieszkańcy Midlands w Irlandii (gdzie mieszka) zostali poinformowani o konsultacjach publicznych Komisji w sprawie projektów wiatraków.

5. Skarżący stwierdził, że brak kontaktu z osobami dotkniętymi różnymi projektami wiatraków, a mianowicie z osobami mieszkającymi na obszarach, na których miały zostać zbudowane wiatraki, stanowił naruszenie konwencji z Aarhus [2].

6. W swojej opinii Komisja stwierdziła, że przeprowadza szeroko zakrojone konsultacje społeczne przed umieszczeniem projektu na liście projektów, które mają być priorytetowo finansowane przez Komisję [3]. Niezależnie od kwestii finansowania projektów przez Komisję Komisja zauważyła, że organy krajowe są zobowiązane do przeprowadzenia konsultacji dotyczących konkretnych projektów na szczeblu lokalnym, regionalnym i krajowym przed zatwierdzeniem poszczególnych projektów do realizacji.

7. Komisja oświadczyła, że rozpoczęła konsultacje publiczne na temat listy projektów, które mogą być finansowane przez Komisję, na stronie internetowej "Twój głos w Europie", która jest pojedynczym punktem dostępu do wszystkich konsultacji publicznych rozpoczętych przez Komisję.

8. Komisja zauważyła, że o dalszych wydarzeniach konsultacyjnych informowano opinię publiczną za pośrednictwem różnych stron internetowych DG ds. Energii, w tym strony internetowej „Konsultacje publiczne”, strony internetowej „Wydarzenia” i „Aktualności”; Co nowego na stronie Polityki Energetycznej.

9. Ponadto Komisja zauważyła, że strona internetowa irlandzkiego Departamentu Komunikacji, Energii i Zasobów Naturalnych zawierała informacje na temat procesu konsultacji i link do odpowiedniej strony internetowej DG ds. Energii.

10. Komisja zauważyła również, że korzystała również z „bardziej tradycyjnych alternatyw dla internetu”, takich jak komunikaty prasowe i notatki z często zadawanymi pytaniami.

11. Komisja poinformowała również Rzecznika, że proces konsultacji obejmował siedem wydarzeń dla zainteresowanych stron [4].

12. Komisja podkreśliła następnie, że dostęp do procesu konsultacji nie podlegał żadnym ograniczeniom ze względu na lokalizację lub szczególne cechy zainteresowanych stron. Zauważyła, że udział w Dniu Informacyjnym jest bezpłatny.

13. Komisja dodała, że konsultacje rozpoczęły się na jak najwcześniejszym etapie, tj. 17 miesięcy przed podjęciem decyzji, które projekty należy traktować priorytetowo pod względem finansowania. Konsultacje trwały następnie 15 tygodni (od 20 czerwca do 4 października 2012 r.).

14. Komisja odnotowała wreszcie, że dane kontaktowe służb Komisji odpowiedzialnych za sporządzenie wykazu projektów dotyczących infrastruktury energetycznej, które mają być traktowane priorytetowo w odniesieniu do finansowania przez Komisję, oraz nazwy promotorów projektów odpowiedzialnych za te projekty, ,, zostały opublikowane na stronie internetowej Komisji w czerwcu 2012 r. W związku z tym członkowie społeczeństwa zainteresowani danym projektem mieli możliwość zwrócenia się o dodatkowe informacje do promotorów projektów lub do Komisji. Komisja zauważyła w tym względzie, że otrzymała i rozpatrzyła szereg wniosków o udzielenie informacji dotyczących projektów znajdujących się na liście projektów dotyczących infrastruktury energetycznej.

15. W swoich uwagach skarżący zapytał "Ilu zwykłych ludzi może zawracać sobie głowę przeczytaniem strony internetowej Komisji "Twój głos w Europie", jeśli w ogóle mogą go znaleźć?"W związku z tym skarżący nie zgodził się z poglądem Komisji, że ogłoszenia na stronie internetowej są "publicznymi ogłoszeniami". Skarżący zapytał następnie, czy komunikat prasowy Komisji został opublikowany w irlandzkich gazetach.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

16. Rzecznik Praw Obywatelskich zauważa, że art. 1 Traktatu o Unii Europejskiej stanowi, że Traktat wyznacza nowy etap w procesie tworzenia coraz ściślejszego związku między narodami Europy, w którym decyzje podejmowane są z możliwie najwyższym poszanowaniem zasady otwartości i jak najbliżej obywateli.

17. Przestrzeganie art. 1 Traktatu o Unii Europejskiej wymaga, aby instytucje UE udostępniały społeczeństwu w odpowiednim czasie odpowiednie informacje dotyczące polityk i decyzji, które zamierzają przyjąć, oraz stwarzały społeczeństwu odpowiednie możliwości wyrażenia opinii na temat proponowanych polityk i decyzji.

18. Przestrzeganie art. 1 Traktatu o Unii Europejskiej jest szczególnie ważne w odniesieniu do polityk i decyzji, które mogą mieć wpływ na środowisko. Po pierwsze, ochrona i poprawa stanu środowiska są głównym filarem UE [5]. Po drugie, skuteczna ochrona i poprawa stanu środowiska wymagają wkładu obywateli w całej UE, którzy często są najlepiej przygotowani do identyfikowania zagrożeń dla środowiska.

19. Powyższe zasady znajdują odzwierciedlenie w konwencji z Aarhus, której UE jest sygnatariuszem i którą jest związana. Konwencja ustanawia szereg praw społeczeństwa w odniesieniu do środowiska. Konwencja przewiduje prawo każdego do otrzymywania informacji o środowisku, które są w posiadaniu władz publicznych, w tym informacji o stanie środowiska, ale także o politykach lub środkach podjętych w związku z tym. Ponadto władze publiczne są zobowiązane, na mocy konwencji, do aktywnego rozpowszechniania posiadanych przez nie informacji dotyczących środowiska. Konwencja stwarza również prawo do udziału w podejmowaniu decyzji dotyczących środowiska. Organy publiczne powinny zatem dokonać ustaleń umożliwiających zainteresowanej społeczności i organizacjom pozarządowym zajmującym się ochroną środowiska zgłaszanie uwag na temat, na przykład, wniosków dotyczących projektów mających wpływ na środowisko lub planów i programów dotyczących środowiska. Takie uwagi powinny być należycie uwzględniane przy podejmowaniu decyzji.

20. Powyższe zasady znajdują odzwierciedlenie w rozporządzeniu w sprawie konwencji z Aarhus [6]. Artykuł 9 rozporządzenia w sprawie konwencji z Aarhus nadaje szczególny skutek prawu społeczeństwa do udziału w podejmowaniu przez instytucje i organy Unii decyzji dotyczących przedsięwzięć mających wpływ na środowisko. Stwierdza się w nim, że (podkreślenie dodane przez Rzecznika Praw Obywatelskich):

„1. Instytucje i organy Wspólnoty zapewniają, poprzez odpowiednie przepisy praktyczne i/lub inne, wczesne i skuteczne możliwości udziału społeczeństwa podczas przygotowywania, modyfikacji lub przeglądu planów lub programów odnoszących się do środowiska, gdy wszystkie opcje są jeszcze otwarte. W szczególności w przypadku gdy Komisja przygotowuje wniosek dotyczący takiego planu lub programu, który jest przedkładany do decyzji innym instytucjom lub organom Wspólnoty, przewiduje ona udział społeczeństwa na tym etapie przygotowawczym.

2. Instytucje i organy Wspólnoty określają społeczeństwo, na które plan lub program, o którym mowa w ust. 1, ma lub może mieć wpływ, lub które jest zainteresowane takim planem lub programem, z uwzględnieniem celów niniejszego rozporządzenia.

3. Instytucje i organy Wspólnoty zapewniają, aby społeczeństwo, o którym mowa w ust. 2, było informowane za pomocą ogłoszeń publicznych lub innych odpowiednich środków, takich jak media elektroniczne, jeżeli są dostępne, o:

a) projekt wniosku, jeżeli jest dostępny;

b) informacje lub oceny środowiskowe istotne dla przygotowywanego planu lub programu, o ile są dostępne; oraz

c) praktyczne ustalenia dotyczące uczestnictwa, w tym:

jednostka administracyjna, od której można uzyskać odpowiednie informacje,

(ii) jednostkę administracyjną, do której można zgłaszać uwagi, opinie lub pytania, oraz

(iii) rozsądne ramy czasowe zapewniające społeczeństwu wystarczająco dużo czasu na uzyskanie informacji oraz przygotowanie i skuteczne uczestnictwo w procesie podejmowania decyzji dotyczących środowiska.

(...)”.

21. Skarżący twierdzi, że Komisja nie podjęła odpowiednich kroków w celu poinformowania osób znajdujących się na obszarze Irlandii, w której mieszka (Midlands), czyli na obszarze, na którym znajdował się wówczas projekt budowy wiatraków na liście projektów, które miały być priorytetowo finansowane przez Komisję. Twierdzi on, że Komisja powinna była odbyć spotkania z osobami mieszkającymi w Midlands w Irlandii i umieścić tam ogłoszenia w lokalnych gazetach.

22. Rzecznik zauważa, że art. 9 rozporządzenia w sprawie konwencji z Aarhus koncentruje się na wynikach. Zamiast ustanawiać sztywny formalny system prawny, który wymaga zorganizowania określonych form udziału społeczeństwa, art. 9 rozporządzenia w sprawie konwencji z Aarhus koncentruje się na zapewnieniu osiągnięcia skutecznych wyników w zakresie udziału społeczeństwa w podejmowaniu decyzji. W tym względzie Rzecznik zauważa, że art. 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie konwencji z Aarhus odnosi się do potrzeby „odpowiednich” przepisów praktycznych lub innych, aby zapewnić społeczeństwu możliwość wczesnego i skutecznego udziału w przygotowaniu, zmianie lub przeglądzie planów lub programów dotyczących środowiska, gdy wszystkie opcje są jeszcze otwarte [7]. W tym względzie Rzecznik Praw Obywatelskich nie zgadza się z poglądem zawartym w domniemaniu skarżącego, że Komisja powinna była zastosować wszelkie możliwe środki w celu zapewnienia dostępu do publikacji/informacji na temat wykazu projektów dotyczących infrastruktury energetycznej. Komisja nie musi wykorzystywać wszystkich możliwych środków w celu zapewnienia dostępu do publikacji/informacji na temat wykazu projektów dotyczących infrastruktury energetycznej. Musi raczej stosować wszelkie odpowiednie środki zapewniające dostęp do publikacji/informacji na temat wykazu projektów dotyczących infrastruktury energetycznej. To, czy dany środek jest „odpowiedni”, będzie zależało od charakteru kwestii środowiskowej, która podlega temu procesowi decyzyjnemu, oraz od charakteru procesu decyzyjnego. Zależy to również od tego, czy inne organy są lepiej przygotowane do stosowania takich środków.

23. Rzecznik Praw Obywatelskich odnotowuje w tym kontekście argument Komisji, zgodnie z którym wszystkie poszczególne projekty dotyczące infrastruktury energetycznej znajdujące się na liście projektów dotyczących infrastruktury energetycznej będą musiały zostać poddane pełnemu procesowi wydawania pozwoleń na szczeblu krajowym, zanim będą mogły być kontynuowane, co obejmie konsultacje publiczne dotyczące konkretnych projektów skierowane do zainteresowanych stron, na które każdy projekt może mieć bezpośredni wpływ, w tym osób mieszkających lokalnie [8]. Uwaga ta jest istotna, ponieważ nawet gdyby projekt został kiedykolwiek zatwierdzony do finansowania na szczeblu UE, nie mógłby zostać zrealizowany bez uzyskania pozwolenia na szczeblu krajowym.

24. Oświadczenie Komisji jest poparte odpowiednimi przepisami. Rzecznik Praw Obywatelskich zauważa, że art. 9 rozporządzenia 347/2013 w sprawie wytycznych dotyczących transeuropejskiej infrastruktury energetycznej stanowi, że bez uszczerbku dla jakichkolwiek wymogów konwencji z Aarhus i Espoo oraz odpowiedniego prawa Unii wszystkie strony uczestniczące w procesie wydawania pozwoleń na projekty przestrzegają zasad udziału społeczeństwa określonych w załączniku VI do tego rozporządzenia. Rozporządzenie stanowi ponadto, że przed przedłożeniem właściwemu organowi ostatecznej i kompletnej dokumentacji wniosku projektodawca lub, jeżeli wymaga tego prawo krajowe, właściwy organ (krajowy, regionalny lub lokalny) przeprowadza co najmniej jedną konsultację społeczną.

25. Sam załącznik VI do rozporządzenia 347/2013 stanowi, że w celu zwiększenia udziału społeczeństwa w procesie wydawania pozwoleń oraz zapewnienia z wyprzedzeniem informacji i dialogu ze społeczeństwem do wyżej wymienionych konsultacji publicznych stosuje się następujące zasady:

Zainteresowane strony, których dotyczy projekt będący przedmiotem wspólnego zainteresowania, w tym odpowiednie władze krajowe, regionalne i lokalne, właściciele gruntów i obywatele mieszkający w pobliżu projektu, ogół społeczeństwa oraz ich stowarzyszenia, organizacje lub grupy, są szeroko informowane i konsultowane na wczesnym etapie, gdy potencjalne obawy społeczeństwa mogą być nadal brane pod uwagę oraz w sposób otwarty i przejrzysty. W stosownych przypadkach właściwy organ aktywnie wspiera działania podejmowane przez promotora projektu.

b) Właściwe organy zapewniają, aby procedury konsultacji publicznych dotyczące projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania były w miarę możliwości zgrupowane. Każda konsultacja publiczna obejmuje wszystkie tematy istotne dla danego etapu procedury, a jeden temat istotny dla danego etapu procedury nie jest przedmiotem więcej niż jednej konsultacji publicznej; jednak jedna konsultacja społeczna może odbyć się w więcej niż jednym miejscu geograficznym. Tematy poruszane w ramach konsultacji publicznych są wyraźnie wskazane w powiadomieniu o konsultacjach publicznych.

c) Uwagi i sprzeciwy są dopuszczalne wyłącznie od początku konsultacji publicznych do upływu terminu.”

26. W załączniku VI dodano, że pojęcie udziału społeczeństwa obejmuje co najmniej informacje na temat:

zainteresowane strony, których to dotyczy i do których się odniesiono;

b) przewidywane środki, w tym proponowane ogólne lokalizacje i terminy specjalnych posiedzeń;

c) harmonogram;

d) zasoby ludzkie przydzielone do odpowiednich zadań.”

27. W załączniku VI dodano ponadto, że w ramach konsultacji publicznych, które mają zostać przeprowadzone przed złożeniem dokumentacji wniosku, odpowiednie strony muszą co najmniej:

„a) publikuje ulotkę informacyjną o objętości nie większej niż 15 stron, zawierającą w jasny i zwięzły sposób przegląd celu i wstępnego harmonogramu projektu, krajowego planu rozwoju sieci, rozważanych alternatywnych tras, spodziewanych skutków, w tym o charakterze transgranicznym, oraz możliwych środków łagodzących, które publikuje się przed rozpoczęciem konsultacji; w ulotce informacyjnej podaje się ponadto adresy stron internetowych platformy na rzecz przejrzystości, o której mowa w art. 18, oraz podręcznika procedur, o którym mowa w pkt 1;

b) informuje o projekcie wszystkie zainteresowane strony za pośrednictwem strony internetowej i innych odpowiednich środków informacyjnych. Strona internetowa projektu udostępnia co najmniej następujące informacje: odnośną ulotkę informacyjną; nietechniczne i regularnie aktualizowane streszczenie zawierające nie więcej niż 50 stron, odzwierciedlające aktualny stan projektu i wyraźnie wskazujące, w przypadku aktualizacji, zmiany w stosunku do poprzednich wersji; planowanie projektu i konsultacji publicznych, z wyraźnym wskazaniem dat i miejsc konsultacji publicznych i wysłuchań oraz przewidywanych kwestii istotnych dla tych wysłuchań; dane kontaktowe w celu uzyskania pełnego zestawu dokumentów aplikacyjnych; oraz dane kontaktowe w celu przekazania uwag i zastrzeżeń podczas konsultacji publicznych.;

c) zapraszania w formie pisemnej odpowiednich zainteresowanych stron, których to dotyczy, na specjalne spotkania, podczas których omawiane są obawy.”;

28. Rzecznik podkreśla, że w związku z powyższym żaden z projektów znajdujących się na liście projektów, które mogłyby być traktowane priorytetowo pod względem finansowania, nie może zostać zrealizowany, chyba że zostały one poddane odpowiednim konsultacjom na szczeblu lokalnym, w ramach których swoje opinie i obawy mogą przedstawić osoby najbardziej dotknięte projektami i które mogą być lepiej poinformowane o wpływie projektów na środowisko. Oczywiste jest zatem, że istnieją zabezpieczenia, które zapewniają obywatelom możliwość udziału w podejmowaniu decyzji dotyczących poszczególnych projektów i przedstawienia ich opinii na temat wpływu tych projektów na środowisko przed ich realizacją.

29. Należy zauważyć, że jeżeli projekt nie przejdzie etapu zatwierdzania na szczeblu krajowym, wszelkie decyzje na szczeblu UE dotyczące jego finansowania są bezskuteczne, ponieważ finansowanie może zostać przyznane wyłącznie na projekty, które są realizowane.

30. Zdaniem Rzecznika nie byłoby właściwe, aby Komisja próbowała powtórzyć konsultacje, które już muszą się odbyć na szczeblu krajowym. W tym kontekście nie można zarzucać Komisji, że postanowiła nie organizować spotkań w miejscowościach, w których projekty będą realizowane [9].

31. Chociaż Komisja nie próbowała powielać rodzaju konsultacji, które powinny odbywać się na szczeblu krajowym, podjęła jednak kroki w celu przeprowadzenia szeroko zakrojonych konsultacji na temat swoich planów finansowania niektórych projektów, ze szczególnym naciskiem na kwestie transgraniczne wchodzące w zakres jej szczególnych kompetencji i wiedzy fachowej.

32. Rzecznik zauważa, że kwestie będące przedmiotem konsultacji Komisji były niezwykle szerokie i nie ograniczały się do kwestii środowiskowych. Proces decyzyjny Komisji wymagał również oceny ogólnego wpływu projektów z perspektywy gospodarczej i środowiskowej. Kryteria oceny projektów obejmowały integrację rynku i interoperacyjność; zwiększenie konkurencji z naciskiem na dywersyfikację, w tym ułatwienie dostępu do rodzimych źródeł dostaw; bezpieczeństwo dostaw; poziom emisji mierzony poprzez ocenę redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz wpływ infrastruktury sieci elektroenergetycznej na środowisko; zdolność sieci przesyłowych i dystrybucyjnych do przyłączania i dostarczania energii elektrycznej od i do użytkowników. Jak zostanie wyjaśnione poniżej, osoby i grupy interesów w całej UE, a nie tylko te osoby i grupy, które znajdują się na obszarach, na których konkretne projekty mogą zostać ostatecznie ukończone, miały prawo i były uprawnione do przedstawienia swoich poglądów w tych szerokich kwestiach.

33. Jeżeli chodzi o zakres informacji przekazywanych w odniesieniu do konkretnych projektów, Rzecznik zauważa, że lista projektów, które mają być traktowane priorytetowo pod względem finansowania, obejmuje ponad 200 projektów w całej UE. Opis każdego projektu w dokumentach konsultacyjnych był bardzo ograniczony. W większości przypadków projekt jest opisany w jednej linii. Opis określa rodzaj projektu (na przykład projekt E155 jest opisany jako "3 GW lądowej energii wiatrowej w Irlandii, która ma być bezpośrednio podłączona za pomocą kabli c250 km HVDC do brytyjskiego systemu elektroenergetycznego w Walii"), datę jego zakończenia, jeśli jest dostępna, oraz firmę realizującą projekt (zwaną dalej "Promotorem"). Komisja stwierdziła jednak w swojej opinii skierowanej do Rzecznika, że jest gotowa dostarczyć wszystkim podmiotom, które zwróciły się o dodatkowe informacje dotyczące konkretnych projektów, dodatkowe informacje na temat tych projektów. Stwierdziła, że otrzymała takie wnioski i udzieliła na nie pozytywnej odpowiedzi.

34. Rzecznik Praw Obywatelskich zauważa, że wybrany przez Komisję sposób informowania społeczeństwa o omawianych kwestiach środowiskowych opierał się zasadniczo na internecie. Komisja umieszczała informacje na różnych swoich stronach internetowych i dopilnowała, aby informacje te były umieszczane na stronie internetowej krajowych organów ds. ochrony środowiska. Zasadniczo, biorąc pod uwagę potrzebę kontaktowania się z osobami w całej UE za pomocą internetowych środków komunikacji, byłoby to rzeczywiście właściwe (pod warunkiem, że – jak zostanie omówione w związku z drugim zarzutem poniżej – podjęte zostaną odpowiednie kroki w celu zapewnienia dostępności podstawowych informacji w językach dostępnych dla wszystkich obywateli i grup).

35. Jeśli chodzi o zakres i intensywność korzystania z internetowych metod komunikacji, Rzecznik zauważa, że internetową "metodą" stosowaną przez Komisję była strona internetowa. Strony internetowe są zasadniczo statycznym środkiem komunikacji. Rzecznik zauważa, że w przypadku podobnych procesów w przyszłości przydatne może być również rozważenie zalet korzystania z bardziej dynamicznej i interaktywnej komunikacji w mediach społecznościowych. Rzecznik Praw Obywatelskich poczyni jeszcze jedną uwagę w tym względzie.

36. W trakcie tego procesu Komisja zorganizowała również szereg wydarzeń dla zainteresowanych stron. Wydarzenia te miały miejsce w Brukseli, Madrycie i Florencji. Rzecznik zgadza się, że organizowanie takich spotkań jest również właściwe, ponieważ w przeciwieństwie do internetowych form komunikacji (i komunikacji drukowanej) umożliwiają one natychmiastową wymianę poglądów i debatę. Jak zauważono powyżej, fakt, że Komisja nie zorganizowała spotkań na szczeblu lokalnym, na których realizowane byłyby konkretne projekty infrastrukturalne, nie jest problematyczny, biorąc pod uwagę, że takie lokalne konsultacje dotyczące poszczególnych projektów są organizowane przez właściwe organy na szczeblu krajowym. Nie było potrzeby, aby Komisja powielała takie spotkania.

37. W związku z powyższym Rzecznik nie stwierdza żadnego przypadku niewłaściwego administrowania w odniesieniu do pierwszego zarzutu.

Domniemane pozbawienie praw obywatelskich poprzez ograniczenie języków używanych w publicznych konsultacjach

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

38. Skarżący twierdził, że Komisja przeprowadziła konsultacje publiczne wyłącznie w języku angielskim. Skarżący zauważył, że projekty mają zasięg ogólnoeuropejski. W związku z tym, zdaniem skarżącego, większość obywateli UE została całkowicie pozbawiona praw wyborczych z powodu używania wyłącznie języka angielskiego.

39. W swojej opinii Komisja stwierdziła, że jest świadoma znaczenia dostarczania społeczeństwu informacji w ich językach narodowych. Nie zgodziła się jednak z twierdzeniem, że ograniczyła język swojej strony internetowej do języka angielskiego. Komisja poinformowała, że informacje na temat konsultacji publicznych zostały opublikowane na stronie internetowej „Twój głos w Europie” we wszystkich językach narodowych. Komisja zauważyła jednak, że jej służby tłumaczeniowe dysponują ograniczonymi zasobami i że w związku z tym nie mogą tłumaczyć wszystkich dokumentów konsultacyjnych.

40. W swoich uwagach skarżący stwierdził, że uzyskał dostęp do strony internetowej „Twój głos w Europie” w języku niemieckim. Następnie przeszedł do sekcji zatytułowanej Konsultationen nach Politikbereichen (konsultacje według obszaru polityki). Następnie przeszedł do sekcji zatytułowanej "Energia"(Energia). Powiązania z potencjalnymi projektami dotyczącymi infrastruktury energetycznej dały początek następującemu przekazowi „Die gesuchten Informationen stehen in folgender Sprache/folgenden Sprachen zur Verfügung: angielski”(poszukiwane informacje są dostępne w następującym języku/językach: angielski).

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

41. Rzecznik podkreśla, że aby konsultacje publiczne były skuteczne, zwłaszcza gdy dotyczą kwestii o znaczeniu ogólnoeuropejskim, muszą być prowadzone w językach zrozumiałych dla obywateli i innych zainteresowanych stron. Rzecznik Praw Obywatelskich zalecił już [10], aby Komisja zbadała wszystkie dostępne środki w celu zapewnienia szerszej dostępności językowej dokumentów z konsultacji publicznych, takie jak zapewnienie bardziej systematycznego udostępniania linków do dostępnych tłumaczeń odpowiednich dokumentów oraz zwiększenie wiedzy służb na temat dostępnych narzędzi tłumaczeniowych i środków ułatwiających ich skuteczne wykorzystanie. Rzecznik zauważa również, że w 2012 r. Parlament Europejski przyjął rezolucję 2012/2676(RSP) w sprawie konsultacji publicznych i ich dostępności we wszystkich językach UE [11]. W rezolucji tej wezwano Komisję do dokonania przeglądu wszelkich restrykcyjnych strategii językowych dotyczących konsultacji publicznych.

42 Rzecznik docenia fakt, że Komisja stoi przed trudnym zadaniem osiągnięcia równowagi między potrzebą zapewnienia, aby obywatele UE otrzymywali we wszystkich językach urzędowych UE informacje niezbędne do skutecznego udziału w konsultacjach publicznych, a koniecznością przestrzegania zasady należytego zarządzania finansami. Obywatele nie powinni jednak nigdy być pozbawieni podstawowej wiedzy związanej z jakimikolwiek konsultacjami publicznymi, takiej jak samo istnienie konsultacji publicznych i kluczowe informacje związane z tymi konsultacjami. Ponadto ograniczenia w zakresie zasobów i budżetu nie mogą uzasadniać systematycznego obciążania samych obywateli kosztami tłumaczenia dokumentów konsultacyjnych, jeżeli pragną oni uczestniczyć w życiu demokratycznym Unii w drodze konsultacji publicznych prowadzonych przez Komisję.

43. W odniesieniu do tej konkretnej sprawy Rzecznik zauważa, że Komisja opublikowała we wszystkich językach urzędowych informacje dotyczące konsultacji publicznych w sprawie projektów, które mogą być finansowane przez Komisję. Należy się za to pochwała. Nie przetłumaczyła jednak wszystkich dokumentów związanych z konsultacjami (w szczególności nie przetłumaczyła listy projektów, która została przekazana wyłącznie w języku angielskim). Rzecznik zauważa, że wykaz zawiera informacje niezbędne do umożliwienia obywatelom pełnego udziału w konsultacjach publicznych, w tym krótkie opisy przedmiotowych projektów. Zauważa ona również, że nie można przedstawić żadnego argumentu w odniesieniu do tego, czy tłumaczenie wykazu byłoby nieproporcjonalnym wykorzystaniem ograniczonych zasobów finansowych, ponieważ ostateczny wykaz (który nie różni się znacznie od wykazu udostępnionego w języku angielskim do konsultacji publicznych) został przetłumaczony na 22 inne języki urzędowe w momencie jego ostatecznego przyjęcia. W związku z tym tłumaczenie wykazu na te języki na wcześniejszym etapie nie wymagałoby większego wykorzystania środków publicznych, co pozwoliłoby na wykorzystanie tych tłumaczeń w ramach konsultacji publicznych Komisji. W tym kontekście Rzecznik Praw Obywatelskich zwróci uwagę krytyczną.

Wnioski

Na podstawie dochodzenia w sprawie tej skargi Rzecznik zamyka je następującymi wnioskami i dalszymi uwagami:

W odniesieniu do pierwszego zarzutu Rzecznik nie stwierdza niewłaściwego administrowania przez Komisję.

W odniesieniu do drugiego zarzutu Rzecznik stwierdza, że Komisja nie zapewniła obywatelom niezbędnych tłumaczeń dokumentu, aby umożliwić im pełny udział w konsultacjach publicznych, co stanowiło niewłaściwe administrowanie.

Skarżący i Komisja zostaną poinformowani o tej decyzji.

Dalsza uwaga

Komisja powinna, oprócz korzystania ze stron internetowych, rozważyć również korzystanie z bardziej dynamicznych internetowych form komunikacji z obywatelami w ramach konsultacji publicznych.

 

Emily O'Reilly

Strasburg, 28 kwietnia 2015 r.

 

[1] Komunikat Komisji: W kierunku wzmocnionej kultury konsultacji i dialogu - Ogólne zasady i minimalne standardy konsultacji Komisji z zainteresowanymi stronami, COM(2002) 704 wersja ostateczna, Bruksela, 11 grudnia 2002 r.

[2] Konwencja Europejskiej Komisji Gospodarczej Organizacji Narodów Zjednoczonych (EKG ONZ) o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, przyjęta w dniu 25 czerwca 1998 r.

[3] Należy zauważyć, że umieszczenie projektu na ostatecznej liście oznacza, że może on być następnie finansowany przez Komisję. Umieszczenie projektu na ostatecznej liście nie oznacza jednak, że z pewnością otrzyma on finansowanie.

[4] Obejmowały one (i) Dzień Informacyjny, który odbył się w Brukseli (informacje na temat tego posiedzenia opublikowano na stronie internetowej DG ds. Energii poświęconej wydarzeniom); (ii) Europejskie Forum Regulacji Gazu (w Madrycie w dniu 18 kwietnia 2013 r.); oraz (iii) Forum Regulacji Energii Elektrycznej (we Florencji w dniu 16 maja 2013 r.).

[5] W tym względzie Rzecznik Praw Obywatelskich zauważa, że art. 37 Karty praw podstawowych stanowi, że wysoki poziom ochrony środowiska i poprawa jego jakości muszą być zintegrowane z politykami Unii i zapewniane zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju. Ponadto art. 3 Traktatu o Unii Europejskiej stanowi, że Unia działa na rzecz zrównoważonego rozwoju Europy, którego podstawą jest między innymi poprawa jakości środowiska naturalnego. Zauważa również, że art. 11 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej stanowi, że wymogi ochrony środowiska muszą być uwzględniane przy określaniu i realizacji polityk i działań Unii, w szczególności w celu wspierania zrównoważonego rozwoju.

[6] Zob. rozporządzenie (WE) nr 1367/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zastosowania postanowień Konwencji z Aarhus o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska do instytucji i organów Wspólnoty (Dz.U. L 264 z 25.9.2006, s. 13).

[7] Wykładnię tę potwierdza brzmienie art. 9 ust. 3 rozporządzenia w sprawie konwencji z Aarhus, który wskazuje, że organ publiczny Unii ma wiele możliwości wyboru, w jaki sposób zapewnia udział społeczeństwa w podejmowaniu decyzji. Organ publiczny UE może, jak stanowi art. 9 ust. 3 rozporządzenia w sprawie konwencji z Aarhus, korzystać z ogłoszeń publicznych skierowanych do społeczeństwa dotkniętego problemem środowiskowym lub może również zdecydować się na zastosowanie innych odpowiednich środków, takich jak media elektroniczne.

[8] Rzecznik zauważa, że obszar ochrony środowiska należy do kompetencji dzielonych z państwami członkowskimi. Nawet jeśli projekt zostanie zatwierdzony do finansowania przez UE, państwa członkowskie zachowują kompetencje do decydowania o tym, czy dany projekt otrzyma pozwolenie na budowę i czy będzie kontynuowany.

[9] Rzecznik zauważa jednak, że Komisja powinna zbadać takie skargi, jeżeli otrzyma uzasadnione skargi dotyczące nieprzestrzegania rozporządzenia 347/2013 na szczeblu krajowym.

[10] Zob. projekt zalecenia w sprawie 640/2011/AN dostępny pod adresem: http://www.ombudsman.europa.eu/cases/draftrecommendation.faces/pl/11043/html.bookmark: W tej sprawie przedstawiono następujące projekty zaleceń:

„1. Komisja powinna co do zasady publikować swoje dokumenty konsultacyjne we wszystkich językach urzędowych Unii lub na żądanie udostępniać obywatelom ich tłumaczenie. Komisja powinna przy tym uwzględnić fakt, że w traktacie lizbońskim położono szczególny nacisk na prawo społeczeństwa obywatelskiego do uczestnictwa w życiu demokratycznym Unii.

2. Ponadto Komisja powinna opracować jasne, obiektywne i rozsądne wytyczne dotyczące stosowania języków Traktatu podczas konsultacji publicznych, mając na uwadze, że wszelkie ograniczenia zasad demokratycznego udziału obywateli w procesie decyzyjnym i szeroko zakrojonych konsultacji ze strony Komisji, zapisanych w art. 10 ust. 3 i art. 11 ust. 3 TUE, muszą być uzasadnione i proporcjonalne. Wytyczne te powinny być publiczne i łatwo dostępne. Komisja mogłaby włączyć je do swoich doskonałych zasad ogólnych i minimalnych standardów konsultacji z zainteresowanymi stronami lub przynajmniej na stronie internetowej „Twój głos w Europie”.

[11] http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=TA&reference=P7-TA-2012-0256&language=PL