WSTĘP DO SKARGI

1. W dniu 19 czerwca 2008 r. skarżący wzięli udział w szeregu testów przeprowadzonych w Brukseli i zorganizowanych przez niderlandzką agencję pośrednictwa pracy (zwaną dalej "agencją") odpowiedzialną za wybór odpowiednich pracowników tymczasowych do Komisji Europejskiej w celu podjęcia pracy tymczasowej w tej instytucji.

2. Niedługo potem agencja poinformowała je, że pomyślnie przeszły testy i że aby mogły zostać uwzględnione na stanowiskach tymczasowych w Komisji, muszą okresowo przedkładać swoje życiorysy. Zgodnie z instrukcjami, począwszy od czerwca 2008 r., skarżący okresowo przesyłali agencji zaktualizowane wersje swoich życiorysów.

3. W dniu 5 stycznia 2009 r. agencja poinformowała skarżących, że chociaż obaj pomyślnie przeszli niektóre z testów, w rzeczywistości nie przeszli odpowiednich testów logicznych. W związku z tym nie można było rozważyć ich tymczasowego stanowiska w Komisji. Agencja dodała, że aby ponownie przystąpić do tego testu, będą musieli poczekać rok.

4. Skarżący zakwestionowali nowe stanowisko agencji. W odpowiedzi agencja poinformowała ich, że wyniki komputerowe są nieomylne i że jedyną opcją, jaką mają do dyspozycji, jest ponowne poddanie się testowi w przyszłości.

5. W dniu 7 stycznia 2009 r. skarżący złożyli skargę do Rzecznika Praw Obywatelskich, która była skierowana zarówno przeciwko agencji, jak i przeciwko Komisji Europejskiej. Została zarejestrowana pod numerem referencyjnym 60/2009/JD. W odniesieniu do Komisji skarżący uznali, że instytucja ta była ostatecznie odpowiedzialna za sytuację, ponieważ agencja działała jako jej przedstawiciel. W związku z tym instytucja powinna wyjaśnić nieprofesjonalne zachowanie agencji i zaoferować jej odpowiednie odszkodowanie za poniesioną szkodę. Skarżący przesłali również kopię skargi do Rzecznika zarówno Komisji, jak i agencji.

6. Tego samego dnia agencja odpowiedziała zarówno Rzecznikowi Praw Obywatelskich, jak i skarżącym, stwierdzając, że pomimo stawianych zarzutów z wyników komputerowych jasno wynika, że obaj skarżący nie przeszli testu logicznego.

7. W kolejnej wiadomości e-mail z dnia 7 stycznia 2009 r., skierowanej do Rzecznika Praw Obywatelskich, skarżący wyrazili sprzeciw wobec argumentów agencji i zwrócili się o rekompensatę finansową za poniesione straty.

8. Po przeanalizowaniu sytuacji Rzecznik stwierdził, że zarzuty wysunięte przez skarżących przeciwko agencji nie spełniały wymogów określonych w jego statucie. Zarzut wobec agencji nie obejmował działań instytucji lub organu Unii, jak wymaga tego art. 2 ust. 1 statutu. Ponadto w odniesieniu do zarzutu wobec Komisji Rzecznik Praw Obywatelskich uznał, że ten aspekt skargi nie był poprzedzony odpowiednimi działaniami administracyjnymi, zgodnie z wymogami art. 2 ust. 4 jego statutu.

9. W związku z tym w dniu 2 lutego 2009 r. Rzecznik Praw Obywatelskich uznał sprawę za niedopuszczalną. W swoim piśmie do skarżących zamykających sprawę Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował ich, że jeśli chodzi o zarzuty wobec Komisji, mogą rozważyć skierowanie pisma do jej właściwych służb (DG ADMIN). Jeżeli uznają odpowiedź Komisji za niezadowalającą, mogą złożyć nową skargę do Rzecznika Praw Obywatelskich.

10. Zgodnie z sugestią Rzecznika skarżący zwrócili się pisemnie do Komisji. W odpowiedzi z dnia 13 marca 2009 r. Komisja wyjaśniła, że skontaktowała się z agencją, która ze względu na oczywiste nieporozumienie wynikające z przekazania skarżącym wyników testu zgodziła się zaprosić ich do ponownego udziału w teście. W swojej odpowiedzi Komisja podkreśliła, że poinformowała Agencję o swoich obawach dotyczących sprawiedliwego i odpowiedniego traktowania, które należy zagwarantować wszystkim potencjalnym kandydatom. Komisja wyraziła nadzieję, że środki podjęte przez agencję będą zadowalające, i życzyła im powodzenia w przyszłości.

11. Skarżący uznali odpowiedź Komisji z dnia 13 marca 2009 r. za niezadowalającą. W dniu 22 marca 2009 r. złożyły one nową skargę do Rzecznika Praw Obywatelskich. Skarga została zarejestrowana pod numerem referencyjnym 760/2009/JMA i stanowi przedmiot niniejszego dochodzenia.

WNIOSEK

12. W skardze Rzecznik Praw Obywatelskich wskazał następujące zarzuty i zarzuty:

Skarżący twierdzą, że Komisja nie nadzorowała we właściwy sposób prywatnej agencji rekrutacyjnej, która organizuje testy w imieniu Komisji. Na poparcie tego zarzutu twierdziły one, że agencja przekazała im wprowadzające w błąd informacje dotyczące wyników testów przeprowadzonych przez nie w dniu 19 czerwca 2008 r. w celu przeprowadzenia prac tymczasowych z Komisją. W rezultacie ponieśli szkody.

Skarżący twierdzą, że Komisja powinna zapewnić im rekompensatę za wydatki i straty poniesione w wyniku działań podjętych przez przedstawiciela Komisji.

WNIOSEK

13. W dniu 27 kwietnia 2009 r. Rzecznik wszczął dochodzenie i skierował skargę do Komisji z wnioskiem o wydanie opinii. W dniu 29 lipca 2009 r. Komisja przesłała swoją opinię, która została następnie przekazana skarżącym wraz z wezwaniem do przedstawienia uwag. W dniu 27 września 2009 r. skarżący przesłali swoje uwagi dotyczące opinii Komisji.

ANALIZA I WNIOSKI RZECZNIKA PRAW OBYWATELSKICH

A. Zarzucany Komisji brak właściwego nadzoru nad agencją rekrutacyjną i związane z tym roszczenie

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

14. Skarżący uznali, że Komisja nie udzieliła prawidłowej odpowiedzi na ich argumenty. Uznali oni, że oferta agencji dotycząca ponownego przystąpienia do testu nie była zadowalająca, ponieważ ich zdaniem, po zdaniu wszystkich testów, zasłużyli na pracę dla Komisji. Stwierdzili oni, że agencji, która pracuje dla Komisji i bada kandydatów „w imieniu” instytucji, nie udało się wykazać, że wyniki ich testów logicznych były niewystarczające.

15. W swojej opinii Komisja wyjaśniła, że aby mieć możliwość zatrudniania pracowników tymczasowych na krótkie okresy, ogłosiła zaproszenie do składania ofert w tym zakresie. W wyniku wspomnianego przetargu zawarła ona umowę o świadczenie usług z przedmiotową agencją i dwoma innymi przedsiębiorstwami.

16. Na podstawie powyższej umowy agencje pracy tymczasowej zapewniają Komisji odpowiednich kandydatów na stanowiska tymczasowe w instytucji. Kandydaci ci nie są zatrudnieni przez Komisję, lecz przez daną agencję pracy tymczasowej, która zawiera z nimi umowę na podstawie prawa miejscowego. Komisja podkreśliła, że – jak uznały sądy wspólnotowe – między pracownikami tymczasowymi a Komisją nie ma żadnego związku umownego ani ustawowego.

17. W związku z powyższym Komisja uznała, że skarżący nie mogą powoływać się na niewłaściwe administrowanie z jej strony. Jeżeli między skarżącymi a ich potencjalnym przyszłym pracodawcą, a mianowicie agencją, pojawiły się jakiekolwiek nieporozumienia, powinny one zostać rozpatrzone przez te dwie strony. Komisja wskazała, że zgodnie z art. II. 1.5 oraz II. 1.6 umowy Komisji z agencją, agencja ta ma obowiązek poinformować pracowników wysłanych do pracy w Komisji, że nie należą oni do europejskiej służby cywilnej i że Komisja nie jest ich pracodawcą.

18. W dniu 6 lutego 2009 r. Komisja została poinformowana o problemach i nieporozumieniach między skarżącymi a agencją. Ze względu na obawy dotyczące sprawiedliwego i równego traktowania wszystkich potencjalnych kandydatów Komisja skontaktowała się z agencją i zwróciła się do niej o dokonanie przeglądu sytuacji skarżących. W wyniku swojej inicjatywy agencja zgodziła się zezwolić skarżącym na ponowne przeprowadzenie testów. Pismem z dnia 13 marca 2009 r. Komisja poinformowała skarżących o wynikach swoich działań wobec agencji.

19. Na zakończenie Komisja podkreśliła, że Rzecznik Praw Obywatelskich powinien uznać skargę za niedopuszczalną zgodnie z art. 2 ust. 1 swojego statutu.

20. W swoich uwagach skarżący powtórzyli swoje zarzuty. Podkreślili, że wstępne informacje przekazane przez agencję potwierdziły, że pomyślnie przeszli testy. Ich zdaniem Komisja ponosiła odpowiedzialność za tę sytuację, ponieważ agencja działała jako przedstawiciel Komisji. Zauważyli oni, że dołączenie do Komisji jako pracownik tymczasowy nie jest możliwe bez zatrudnienia przez wyspecjalizowaną agencję rekrutacyjną. Agencje te muszą zawsze przestrzegać procedur ustanowionych przez Komisję. Ponadto warunki pracy nie są określane przez agencję rekrutacyjną, lecz przez Komisję. W związku z tym Komisja powinna zareagować, gdy agencja dopuści się wykroczenia.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

21. Na wstępie Rzecznik zauważa, że prawa i obowiązki różnych stron zaangażowanych w prace tymczasowe, a mianowicie Komisji, skarżących i zaangażowanej agencji, wynikają z dwóch odrębnych stosunków prawnych. Jedną z nich jest umowa między Komisją a agencją, określona na podstawie umowy ramowej, a drugą umowa między agencją a skarżącymi. W świetle zarzutów przedstawionych przez skarżących w niniejszej sprawie chodzi o to, czy skarżący, biorąc pod uwagę ich sytuację prawną, mogą korzystać z jakichkolwiek praw wobec Komisji.

22. Charakter tego rodzaju stosunków został zbadany przez ówczesny Sąd Pierwszej Instancji, który w odpowiednim orzeczeniu [1] uznał, że stosunek pracy z pracownikami tymczasowymi zatrudnionymi w instytucjach UE wydaje się potrójny. Obejmuje ona trzy strony, a mianowicie pracownika tymczasowego, przedsiębiorstwo pracy tymczasowej i użytkownika. Ich stosunki opierają się zazwyczaj na zawarciu dwóch umów: jeden między agencją pracy tymczasowej a użytkownikiem, a drugi między pracownikiem tymczasowym a przedsiębiorstwem pracy tymczasowej.

23. Po dokonaniu oceny odpowiednich przepisów wspólnotowych dotyczących czasowych stosunków pracy [2] oraz mającego zastosowanie ustawodawstwa państwa członkowskiego, w którym stosunki te miały miejsce, a mianowicie ustawodawstwa belgijskiego [3], ówczesny Sąd Pierwszej Instancji uznał, że związek między pracownikiem tymczasowym a użytkownikiem stanowi jedynie związek faktyczny. Wynika to z faktu, że jedynie przedsiębiorstwo pracy tymczasowej ma prawo do wykonywania władzy powierzonej pracodawcom nad pracownikami [4].

24. Trybunał doszedł zatem do wniosku, że pracownik tymczasowy, który wykonuje swoje zadania na rzecz instytucji Unii, nie pozostaje z nią w bezpośrednim stosunku prawnym, z którego można by wywnioskować prawo. Wynika to z faktu, że pracownik tymczasowy pozostaje w stosunku umownym wyłącznie z przedsiębiorstwem wykonującym pracę tymczasową [5].

25. Mając na uwadze powyższy wyrok, Rzecznik dokładnie przeanalizował umowę między agencją a Komisją. Jak określono w art. II.1.5 i wbrew temu, co uważają skarżący, strony zgodziły się, że agencja nie może ani reprezentować Komisji, ani zachowywać się w sposób wywołujący takie wrażenie.

26. W związku z powyższym uprawnienia nadzorcze Komisji nad agencją odnoszą się do kontroli agencji nad przestrzeganiem przez nią postanowień umownych. Umowa rzeczywiście przewidywała szereg warunków, na podstawie których Komisja mogła wypowiedzieć umowę. Należą do nich na przykład poważne uchybienia agencji w sprawach zawodowych, przewidziane w art. II.15 ust. 1 lit. c).

27. Strony uzgodniły, że agencja powinna zapewnić, aby pracownicy tymczasowi wysłani do Komisji na jej indywidualny wniosek w tym zakresie („osoby odpowiedzialne za część à l'execution du Contract”) posiadali kwalifikacje i doświadczenie zawodowe wymagane na danym stanowisku (art. II.1.6).

28. Rzecznik rozumie, że wymóg ten powinien mieć również zastosowanie do pierwszego wyboru kandydatów przez agencję w celu utworzenia „listy rezerwowej”, z której mogliby zostać wybrani pracownicy tymczasowi.

29. Nawet jeśli umowa nie zawiera żadnych informacji na temat sposobu dokonania takiego wyboru, charakter i cel umowy sugerują, że Komisja powinna wymagać, aby przy dokonywaniu wyboru dana agencja przestrzegała podstawowych zasad dobrej administracji, takich jak zasada uczciwości i przejrzystości.

30. W związku z tym Rzecznik uznaje i z zadowoleniem przyjmuje kontakty, jakie Komisja nawiązała z agencją w celu zapewnienia sprawiedliwego traktowania kandydatów, i zauważa, że kontakty te skłoniły ją do zwrócenia się o dokonanie przeglądu sytuacji skarżących.

31. Nierozstrzygnięte pozostaje jednak pytanie, czy sami kandydaci, jako strony trzecie umowy, są uprawnieni do zwrócenia się bezpośrednio do Komisji o zapewnienie, aby ich wybór przez agencję był dokonywany w sposób sprawiedliwy i przejrzysty. Biorąc pod uwagę, że w umowie między Komisją a agencją pracownicy tymczasowi zatrudnieni przez agencję nie mieliby żadnych praw wobec Komisji [6], odpowiedź na to pytanie musi być przecząca. Rzecznik przypomina jednak, że zgodnie z załącznikiem I do umowy dotyczącym warunków zaproszenia do składania ofert umowa musi być zgodna z obowiązującymi przepisami belgijskimi. Do sądów belgijskich należałoby zatem dokonanie wykładni umowy w przypadku sporu między stronami.

32. W świetle powyższych rozważań Rzecznik uważa, że zarzut skarżących dotyczący konkretnie braku nadzoru Komisji nad agencją oraz odpowiedni zarzut nie mogą zostać podtrzymane.

33. Rzecznik Praw Obywatelskich jest jednak świadomy faktu, że skarżący, podobnie jak wszyscy obywatele, mają prawo żądać i otrzymywać jak najbardziej kompletne i precyzyjne informacje w odpowiedzi na zapytania, które przedkładają Komisji. W tym przypadku wydaje się zasadne, aby skarżący oczekiwali, że po skontaktowaniu się z agencją, o której mowa powyżej, Komisja poinformuje ich o powodach, dla których początkowo powiedziano im, że zostali umieszczeni na liście rezerwowej, ale później poinformowano ich, że w rzeczywistości nie przeszli testów. Rozbieżność ta wzbudziła poważne obawy skarżących, co skłoniło ich do zakwestionowania uczciwości i przejrzystości całego procesu selekcji.

34. Rzecznik uważa, że w kontaktach z agencją Komisja powinna była nalegać na uzyskanie odpowiednich wyjaśnień, aby umożliwić przekazanie ich skarżącym. Z uwagi na fakt, że w odpowiedzi udzielonej skarżącym w dniu 13 marca 2009 r. nie przedstawiono takich wyjaśnień, Rzecznik Praw Obywatelskich skieruje do Komisji kolejną uwagę.

C. Wnioski

Na podstawie dochodzenia w sprawie tej skargi Rzecznik zamyka je następującym wnioskiem:

Komisja nie dopuściła się niewłaściwego administrowania.

Skarżący i Komisja zostaną poinformowani o tej decyzji.

Dalsza uwaga

Komisja może rozważyć ponowne skontaktowanie się z agencją w celu uzyskania odpowiednich wyjaśnień, które umożliwią jej jaśniejsze poinformowanie skarżących o powodach, dla których agencja początkowo poinformowała ich, że odnieśli sukces, a następnie, sześć miesięcy później, poinformowała ich, że nie przeszli testów.

P. Nikiforos DIAMANDOUROS

Sporządzono w Strasburgu dnia 13 stycznia 2010 r.

[1] Sprawa T-127/00 Michael Nevin przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich [2002] RecFP I-A-149 i II-781, pkt 52-57.

[2] dyrektywa Rady 91/383/EWG z dnia 25 czerwca 1991 r. uzupełniająca środki mające na celu poprawę bezpieczeństwa i zdrowia w pracy pracowników pozostających w stosunku pracy na czas określony lub w czasowym stosunku pracy; Dz.U. L 206 z 1991 r., s. 19–21.

[3] Ustawa belgijska z dnia 24 lipca 1987 r.

[4] Zob. powyżej, sprawa T-127/00 Nevin, pkt 57.

[5] Zob. powyżej, sprawa T-127/00 Nevin, pkt 58.

[6] Zob. art. II.1.6: „... ce dernier s'engage a n' invoquer a l'egard de la Commission aucun droit resultant de la relation contractuelle contre la Commission et le Contractant”