Strasburg, 17 grudnia 2007 r.

Szanowna Pani!

W dniu 7 czerwca 2006 r., działając w imieniu polskiej organizacji pozarządowej Polska Zielona Siec (skarżącej), złożył Pan skargę do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich przeciwko Europejskiemu Bankowi Inwestycyjnemu („EBI”) dotyczącą finansowania przez Bank projektów transportowych w Polsce.

W dniu 6 lipca 2006 r. przekazałem skargę prezesowi EBI.

W dniu 17 października 2006 r. EBI przesłał Panu opinię, którą przekazałem wraz z zaproszeniem do zgłaszania uwag.

W dniu 23 listopada 2006 r. otrzymałem Pańskie uwagi.

W dniu 27 marca 2007 r. zwróciłem się do EBI o dalsze wyjaśnienia.

W dniu 15 maja 2007 r. EBI przesłał odpowiedź na powyższy wniosek, którą przekazałem Panu wraz z zaproszeniem do przedstawienia uwag. Nie otrzymano od Pana żadnych uwag.

W międzyczasie w dniu 14 maja 2007 r. podległe mi służby przeprowadziły kontrolę akt w biurach EBI w Luksemburgu, a w dniu 5 lipca 2007 r. kopie sprawozdania z tej kontroli zostały przekazane Panu i EBI tytułem informacji.

W dniu 10 lipca 2007 r. przesłał mi Pan dodatkowe dokumenty dotyczące Pańskiej skargi, które przekazałem EBI tytułem informacji.

Piszę teraz, aby poinformować Cię o wynikach zapytań, które zostały złożone.

WNIOSEK

Skarżący jest polską organizacją pozarządową zajmującą się kwestiami ochrony środowiska.

Skargę można podsumować w następujący sposób:

W dniu 1 października 2001 r. w Polsce weszła w życie nowa polska ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o ochronie środowiska (zwana dalej „polskim prawem ochrony środowiska z 2001 r.”). Zgodnie z jej art. 40 wszystkie projekty planów i programów dotyczących transportu, które są przygotowywane lub przyjmowane przez organ na szczeblu krajowym lub regionalnym i które są wymagane przepisami ustawowymi, wykonawczymi lub administracyjnymi, wymagają przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko.

W dniu 5 maja 2004 r. Rada Dyrektorów EBI przyjęła „Oświadczenie dotyczące środowiska”. Zgodnie z tym oświadczeniem EBI powinien (i) wspierać inwestycje, które bezpośrednio chronią i poprawiają środowisko, (ii) w związku z tym starannie oceniać ich wpływ na środowisko oraz (iii) w szczególności zapewniać zgodność projektów finansowanych przez Bank z zasadami i normami określonymi zarówno w unijnym, jak i krajowym prawodawstwie w dziedzinie środowiska, w tym z wymogami dotyczącymi bezpieczeństwa i higieny pracy. W przypadku gdy różne przepisy nakładają różne poziomy wymogów, w oświadczeniu wymaga się stosowania bardziej rygorystycznego prawa.

W lipcu 2004 r. weszła w życie dyrektywa 2001/42/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 czerwca 2001 r. w sprawie oceny wpływu niektórych planów i programów na środowisko (1) ("dyrektywa SEA").

W dniu 4 stycznia 2005 r. przyjęto w Polsce Program Krajowego Funduszu Drogowego 2005/2006 („NRFP”) składający się z różnych programów inwestycyjnych (indywidualnych programów budowy dróg i autostrad).

W dniu 20 września 2005 r. EBI zgodził się sfinansować część programów inwestycyjnych NRFP („projekt”). Promotorem projektu został wyznaczony polski rządowy organ administracyjny "Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad" ("Promotor").

Skarżący był zdania, że powyższy NRFP spełnia wszystkie wymogi, które zgodnie z polskim prawem należy przedłożyć strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko, nawet jeśli wydaje się, że taka strategiczna ocena oddziaływania na środowisko nie jest wymagana na mocy dyrektywy w sprawie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko. Zdaniem skarżącego polskie prawo nakłada surowsze wymogi środowiskowe w odniesieniu do inwestycji transportowych niż dyrektywa SOOŚ.

Jednak wbrew polskiej ustawie o ochronie środowiska z 2001 r. nie przeprowadzono strategicznej oceny oddziaływania na środowisko w odniesieniu do wyżej wymienionego NRFP i w dniu 1 grudnia 2005 r. skarżący skontaktował się w tej sprawie z promotorem projektu. Promotor odpowiedział, że krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności (a zatem projekt) nie wymagał przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko zgodnie z polskim prawem, ponieważ program został przyjęty jako zarządzenie.

Skarżący nie zgodził się z powyższą opinią i uznał, że forma ustawy, na mocy której przyjęto Program, nie ma znaczenia w odniesieniu do wynikającego z polskiego prawa wymogu przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko w odniesieniu do wszystkich projektów planów, strategii i programów dotyczących transportu.

W dniu 6 grudnia 2005 r., kiedy projekt był jeszcze w trakcie oceny, skarżący skontaktował się po raz pierwszy z EBI. Zwróciła się do EBI na piśmie o dopilnowanie, aby projekt, który ma być współfinansowany, był zgodny z polskim prawem i dyrektywą SOOŚ. Skarżący poinformował również EBI, że jego zdaniem projekt narusza wyżej wymienione przepisy prawne. Ponadto zwróciła się do EBI o dostęp do przeprowadzonej przez EBI analizy zgodności NRFP z dyrektywą w sprawie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko.

W dniu 31 stycznia 2006 r. EBI udzielił skarżącemu odpowiedzi. Stwierdziła ona, że wszystkie projekty zawarte w NRFP zostały przedstawione przed początkiem 2002 r. Wszystkie formalne przygotowania do realizacji NRFP rozpoczęły się co najmniej w 2002 r., a we wszystkich przypadkach przed wejściem w życie dyrektywy SOOŚ. W związku z tym zdaniem EBI dyrektywa w sprawie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko nie miała zastosowania do NRFP w Polsce, w tym do projektu, który ma być współfinansowany przez EBI, w związku z czym EBI nie przeprowadził żadnej analizy wymaganej przez skarżącego. EBI nie odniósł się do kwestii zgodności projektu z polskim prawem.

W związku z tym w dniu 13 lutego 2006 r. skarżący przesłał skargę do EBI. Po pierwsze, podkreśliła, że NRFP został zatwierdzony w dniu 5 stycznia 2005 r. Po drugie, uznał on, że zgodnie z polskim prawem NRFP spełnia wszystkie wymogi wymagane do poddania jej strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko zgodnie z polskim prawem. Do tej pory nie przeprowadzono jednak takiej strategicznej oceny oddziaływania na środowisko. Skarżący podkreślił zatem, że SOOŚ, mimo że może nie być wymagana na mocy dyrektywy SOOŚ, jest rzeczywiście wymagana w świetle polskiego prawa oraz że zgodnie z deklaracją środowiskową EBI wszystkie finansowane przez niego projekty powinny być zgodne nie tylko z prawodawstwem europejskim, ale także z ustawodawstwem krajowym.

W dniu 12 kwietnia 2006 r. EBI stwierdził w odpowiedzi, że wszystkie projekty wybrane przez EBI do finansowania powinny być akceptowalne z punktu widzenia ochrony środowiska, ale promotor projektu ponosi pełną odpowiedzialność za zapewnienie zgodności z polityką i prawem UE, a także z odpowiednimi przepisami krajowymi. EBI oświadczył, że poinformuje Promotora projektu o skardze skarżącego, a ponadto zwróci się do władz polskich z pytaniem, czy polskie prawo wymaga przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko w ramach NRFP, a jeśli tak, to kiedy taka strategiczna ocena oddziaływania na środowisko zostanie przeprowadzona, a jeśli nie, to jaka jest podstawa prawna takiej decyzji. EBI oświadczył również, że poinformuje skarżącego o odpowiedzi władz polskich.

Do dnia złożenia skargi przez skarżącego do Rzecznika EBI nie przekazał mu jednak odpowiedzi otrzymanych od władz polskich. W tym względzie skarżący zauważył również, że w dniu 26 stycznia 2006 r. skontaktował się z polskim Ministerstwem Środowiska w sprawie zgodności NRFP z polskim prawem i do dnia złożenia skargi nie otrzymał odpowiedzi.

W maju 2006 r. EBI zawarł z promotorem umowę pożyczki.

Skarżący w skardze do Rzecznika Praw Obywatelskich twierdził, że mimo iż został poinformowany o niezgodności projektu z polskim prawem, EBI zgodził się na jego współfinansowanie, wbrew własnym wytycznym, a mianowicie deklaracji środowiskowej.

Skarżący twierdził również, że EBI nie poinformował go o odpowiedzi władz polskich.

Stwierdziła, że EBI powinien zawiesić finansowanie do czasu wyjaśnienia statusu prawnego projektu.

WNIOSEK

Opinia EBI

Opinię EBI można podsumować w następujący sposób:

W dniu 13 lutego 2006 r. skarżący złożył skargę do sekretarza generalnego EBI, w której stwierdził, że zgodnie z polskim prawem NRFP wymaga przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko. W dniu 12 kwietnia 2006 r. EBI odpowiedział, że poinformował Promotora projektu o skardze i zwrócił się do władz polskich o przedstawienie uwag w tej sprawie. Następnie polskie Ministerstwo Transportu i Budownictwa poinformowało EBI „pismem i w drodze bezpośrednich kontaktów”, że wbrew opinii skarżącego odpowiednie polskie przepisy nie wymagają, aby NRFP poddano strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko. Po pierwsze, zdaniem tego ministerstwa NRFP stanowił jedynie plan finansowy, który przedstawiał źródła finansowania inwestycji drogowych i miał na celu wspieranie realizacji polityk, programów i strategii przyjętych dla sektora drogowego, takich jak strategia rozwoju infrastruktury drogowej na lata 2004–2006 i kolejne lata, a także harmonogram budowy autostrad i dróg ekspresowych na lata 2005–2013. Po drugie, według tego samego ministerstwa w momencie wydania powyższego ogólnego planu strategicznego i harmonogramu NRFP polskie prawo nie wymagało przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko.

W następstwie kontaktów z polskim Ministerstwem Transportu i Budownictwa oraz szeroko zakrojonego przeglądu sprawy będącej przedmiotem skargi, EBI pismem z dnia 28 czerwca 2006 r. poinformował skarżącego o powodach, dla których uznał, że podjęto wszystkie niezbędne kroki w celu zapewnienia zgodności z jego deklaracją środowiskową. EBI załączył kopię tego pisma do swojej opinii. W piśmie z dnia 28 czerwca 2006 r. EBI poinformował również skarżącego, że „zgodnie z jego wiedzą” różne programy z wykazu inwestycji zawartego w NRFP zostały pierwotnie określone przed wejściem w życie polskiego prawa ochrony środowiska z 2001 r. i wymagały przedłożenia programów strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko (tj. przed dniem 1 października 2001 r.). Stwierdził on, że z informacji otrzymanych podczas oceny jasno wynika, że chociaż piętnaście programów stanowiących część projektu można uznać za część większego programu lub większych programów, początkowy proces planowania tych programów rozpoczął się przed wejściem w życie polskiego prawa wymagającego, aby programy inwestycyjne finansowane z pożyczki EBI podlegały strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko. Ponadto w piśmie tym EBI zaprosił skarżącego do spotkania się z przedstawicielami EBI w Warszawie i dalszego omówienia tej kwestii w przypadku, gdyby „uważał, że bank [] nie odniósł się w zadowalający sposób do [jego] roszczenia”. EBI powtórzył te same argumenty w swoim kolejnym piśmie z dnia 13 października 2007 r. przesłanym skarżącemu w odpowiedzi na jego kolejne pismo z dnia 25 lipca 2006 r.

EBI stwierdził, że skarżący nie odpowiedział na to wezwanie.

EBI stwierdził również, że w jego rozumieniu niektóre wymogi dyrektywy SOOŚ, która weszła w życie w dniu 21 lipca 2001 r., zostały transponowane do polskiego prawa przez polskie prawo ochrony środowiska z 2001 r. EBI zauważył następnie, że w 2005 r. wprowadzono dalsze zmiany do polskiego prawa. Zgodnie z art. 13 dyrektywy SOOŚ obowiązek przeprowadzenia SOOŚ ma zastosowanie do planów i programów, których pierwszy formalny akt przygotowawczy został przygotowany po dniu 21 lipca 2004 r. Plany i programy, w przypadku których pierwszy formalny akt przygotowawczy został sporządzony przed dniem 21 lipca 2004 r., również wymagają strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, chyba że dane państwo członkowskie uzna, że nie jest to wykonalne, i poinformuje o tym opinię publiczną.

EBI stwierdził, że „ponieważ nie stwierdził żadnego naruszenia prawa wspólnotowego lub krajowego dotyczącego OOŚ i przypuszczalnie zastosował się do wytycznych w sprawie ochrony środowiska”, umowę pożyczki podpisano w dniu 11 maja 2006 r.

Ponadto w dniu 13 czerwca 2006 r. Rada Dyrektorów EBI zatwierdziła drugą pożyczkę „Autostrady Polskie”, finansującą również poszczególne programy autostrad w ramach NRFP.

Uwagi skarżącego

Uwagi skarżącego można podsumować w następujący sposób:

Skarżący rozpoczął od „podkreślenia [, że] jego skarga opiera się bezpośrednio na polskich przepisach – w szczególności na niezgodności z art. 40 ust. 1 polskiej ustawy – Prawo ochrony środowiska (...), a nie z dyrektywą 2001/42/WE”.

Skarżący powtórzył swoją opinię, że w polskim prawie ochrony środowiska z 2001 r. zastosowano surowsze wymogi niż w późniejszej dyrektywie SOOŚ, i wskazał, że „EBI wykorzystał dyrektywę SOOŚ do osłabienia wymogów [polskiego prawa ochrony środowiska z 2001 r.], aby uniknąć strategicznej oceny oddziaływania na środowisko”. Skarżący zauważył, że każde państwo członkowskie może przyjąć surowsze wymogi ochrony środowiska niż te zawarte w polityce europejskiej.

Podsumowując, skarżący podtrzymał swoją opinię, że polskie prawo ochrony środowiska z 2001 r. wymagało od NRFP poddania się strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko.

Skarżący nie zgodził się ze stwierdzeniem EBI, że NRFP nie wymaga przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, ponieważ program ten był „jedynie planem finansowym przedstawiającym źródła finansowania inwestycji drogowych i miał na celu wspieranie realizacji polityk, programów i strategii przyjętych dla sektora drogowego”. Skarżący podkreślił, że sam NRFP jest źródłem finansowania, a jego celem jest określenie priorytetów w zakresie finansowania; określenie działań i projektów; zapewnienie ram dla inwestycji drogowych; nakreślenie zewnętrznych źródeł finansowania; oraz wskazanie działań prawnych lub administracyjnych niezbędnych do jego wdrożenia.

Skarżący przypomniał, że art. 40 ust. 1 polskiej ustawy o ochronie środowiska z 2001 r. stanowi w szczególności, że polityka, strategie, plany i programy sektora transportu, które są przygotowywane lub przyjmowane przez organ na szczeblu krajowym, wymagają przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko. Wynika z tego, że charakter NRFP oznaczał konieczność przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko.

Skarżący stwierdził również, że nie wiedział o żadnych politykach, programach, strategiach lub planach w sektorze transportu przyjętych po wejściu w życie polskiego prawa ochrony środowiska z 2001 r., w odniesieniu do których przeprowadzono SOOŚ.

Skarżący zauważył również, że EBI odniósł się do strategii rozwoju infrastruktury drogowej na lata 2004-2006 i kolejne lata oraz do harmonogramu budowy autostrad i dróg ekspresowych na lata 2005-2013. Według skarżącego strategia ta została opracowana w 2003 r. i wydana w sierpniu 2003 r., czyli dwa lata po wejściu w życie polskiej ustawy o ochronie środowiska z 2001 r.

W odniesieniu do stwierdzenia EBI, że programy inwestycyjne projektu zostały określone przed datą wejścia w życie polskiego prawa ochrony środowiska z 2001 r., skarżący zauważył, że EBI nie przedstawił żadnych przykładów na poparcie swojego stanowiska.

Skarżący z zadowoleniem przyjął zaproszenie EBI do spotkania się z nim. Skarżący zdecydował jednak, że wygodniej będzie mu wyrazić wszystkie swoje obawy na piśmie i przesłać je do EBI. Tak właśnie postąpił skarżący.

W odniesieniu do oświadczenia EBI, że nie stwierdził on naruszeń prawa wspólnotowego lub krajowego w przedmiotowej sprawie, skarżący stwierdził, że chociaż EBI zatwierdził drugą pożyczkę drogową w czerwcu 2006 r.(2), Komisja Europejska wszczęła przeciwko Polsce postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego w związku z brakiem transpozycji odpowiednich dyrektyw środowiskowych. Skarżący załączył kopię wezwania do usunięcia uchybienia skierowanego przez Komisję do władz polskich z dnia 28 czerwca 2006 r.(3). Według skarżącego oznaczało to, że projekty EBI w Polsce nie były zgodne z kluczowymi dyrektywami środowiskowymi, a tym samym z deklaracją środowiskową EBI.

Skarżący stwierdził, że „Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 maja 2004 r. w sprawie sieci autostard i dróg ekspresowych, - DZU. 128, poz. 1334) różni się całkowicie od rozporządzenia z dnia 4 stycznia 2005 r., na mocy którego został zatwierdzony Program Krajowego Funduszu Drogowego na lata 2005-2006. Rozporządzenie z dnia 15 maja 2004 r. nie jest w ogóle planem finansowym, jak stwierdza EBI, a jedynie określa, które autostrady i drogi ekspresowe stanowią cel NRFP (Wykaz autostrad i dróg expresowych w RP. Układ docelowy).”

Zdaniem skarżącego rozporządzenie z dnia 15 maja 2004 r. należy uznać za uzupełniające rozporządzenie z dnia 4 stycznia 2005 r. i jako takie podlegać strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko na mocy prawa polskiego.

Skarżący twierdzi, że ocena oddziaływania na środowisko („OOŚ”) dla poszczególnych projektów jest obecnie w toku lub została niedawno zakończona.

Ponadto skarżący poinformował Rzecznika Praw Obywatelskich, że „[w] niniejszej sprawie polski Rzecznik Praw Obywatelskich prowadzi również dochodzenie w sprawie zgodności [NRFP] z art. 40 ust. 1 [polskiego prawa ochrony środowiska z 2001 r.]”.

Dalsze zapytania

Po dokładnym rozważeniu opinii Komisji oraz uwag i dodatkowych pism skarżącego okazało się, że konieczne są dalsze dochodzenia.

Pismo Rzecznika Praw Obywatelskich do Komisji z dnia 27 marca 2007 r.

Po pierwsze, Rzecznik zwrócił się do EBI o udzielenie odpowiedzi na uwagę skarżącego dotyczącą stwierdzenia EBI, że różne programy inwestycyjne projektu zostały określone przed datą wejścia w życie odpowiednich polskich przepisów oraz że EBI nie przedstawił żadnych przykładów na poparcie swojego stanowiska.

Po drugie, Rzecznik zapytał EBI, jakie środki i metody oceny są stosowane przez EBI w sytuacjach, w których informacje dostarczone przez organy krajowe, promotorów i agencje wdrażające projekty finansowane przez EBI oraz z innych źródeł sugerują, że dany projekt nie jest prima facie zgodny z prawem krajowym lub europejskim. W tym kontekście Rzecznik zwrócił się do EBI o ustosunkowanie się do uwagi skarżącego, że bank zatwierdził drugą pożyczkę drogową w czerwcu 2006 r., a jednocześnie Komisja zwróciła się do rządu polskiego o wyjaśnienie braku transpozycji odpowiedniej dyrektywy środowiskowej.

Po trzecie, Rzecznik stwierdził, że jego zdaniem przydatna byłaby kontrola odpowiednich dokumentów znajdujących się w aktach EBI.

Odpowiedź EBI z dnia 15 maja 2007 r.

Po pierwsze, EBI odniósł się do chronologicznego rozwoju polskiego systemu drogowego, począwszy od lat trzydziestych XX wieku.

Podsumowując, EBI stwierdził, że programy inwestycji transportowych, które mają być finansowane, są określone w rozporządzeniu polskiej Rady Ministrów, które może obejmować okres od jednego roku do sześciu lat. Najnowsze rozporządzenie Rady Ministrów ustanawiające sieć autostrad, dróg ekspresowych i dróg o znaczeniu strategicznym pochodzi z dnia 29 września 2001 r. i tym samym poprzedza polskie prawo ochrony środowiska z 2001 r. W lutym 2001 r. polski rząd zatwierdził program przewidujący dostosowanie do 2015 r. polskiej sieci dróg głównych do norm UE.

W dniu 4 stycznia 2005 r. rząd polski przyjął, a w dniu 6 stycznia 2006 r. zmienił uchwałę w sprawie programu inwestycji w sektorze drogowym, który ma być finansowany z NRFP. Inwestycje stanowią wybór programów wcześniej określonych w rozporządzeniach, o których mowa powyżej. W programie, który kwalifikuje się jako plan finansowy, wyszczególniono projekty dotyczące autostrad, dróg ekspresowych i obwodnic, a także ich źródła finansowania, które mają zostać wdrożone w tym okresie.

Projekt finansowany przez EBI obejmował 15 indywidualnych programów inwestycji drogowych, rozproszonych po całej Polsce. SOOŚ nie była konieczna na mocy polskiego prawa ochrony środowiska z 2001 r. ani na mocy dyrektywy SOOŚ, ponieważ (i) programy stanowią inwestycje uzupełniające w stosunku do trwających projektów, które są już finansowane przez UE i EBI; (ii) programy są zgodne z priorytetowymi celami UE określonymi w art. 267 lit. a) i c) Traktatu WE oraz (iii) zatwierdzenie projektu rozpoczęło się przed wejściem w życie polskiego prawa ochrony środowiska z 2001 r. Biorąc jednak pod uwagę znaczenie, jakie przywiązuje się do środowiska, konieczność przeprowadzenia OOŚ była warunkiem wypłaty środków w przypadku każdego z 15 indywidualnych programów.

EBI przestrzega obowiązku należytej staranności przy ocenie wniosków o pożyczkę, opierając się na dostępnych dowodach, w tym na niezbędnych zezwoleniach i zezwoleniach wydanych zgodnie z odpowiednimi przepisami krajowymi i europejskimi. W przypadku projektów zlokalizowanych w UE EBI stosuje domniemanie legalności oraz, w stosownych przypadkach, domniemanie zgodności przepisów krajowych z prawodawstwem UE. „W niezbędnym zakresie” EBI weryfikuje zgodność w celu zapewnienia racjonalnego wykorzystania swoich środków. W przypadku projektów poza UE EBI stosuje również domniemanie legalności. Opiera się to na niezbędnych zezwoleniach na budowę i eksploatację projektu i jest poparte innymi dostępnymi dowodami, własną oceną i umowami pożyczki. Z zastrzeżeniem lokalnych warunków i prawa każdy projekt musi być co najmniej zgodny z zasadami i standardami określonymi w politykach UE. W przypadku wszystkich projektów promotor jest odpowiedzialny za przestrzeganie przepisów, natomiast zadania w zakresie regulacji i egzekwowania przepisów leżą w gestii właściwych organów. Wyraźnie właściwe i właściwe jest, aby EBI polegał na państwach członkowskich UE lub odpowiednich organach w państwach członkowskich w celu ustalenia zgodności z odpowiednimi normami środowiskowymi oraz aby EBI akceptował dokumentację państwa członkowskiego jako dowód ich zgodności. W okolicznościach, w których proces zatwierdzania środowiskowego w danym państwie członkowskim nie został jeszcze zakończony, odpowiednie warunki wypłaty zostaną dołączone do umowy w sprawie finansowania.

Jeżeli chodzi o pożyczkę na pokrycie projektu "Autostrady Polskie" (do którego nie odnosiła się pierwotna skarga), EBI stwierdził, że w momencie dokonywania oceny wiedział, iż Komisja ma zastrzeżenia co do transpozycji dyrektywy OOŚ (4) do prawa polskiego. W związku z obawami wyrażonymi przez Komisję na kredytobiorcę (Bank Gospodarstwa Krajowego (5)) nałożono szereg warunków wypłaty, aby zapewnić zgodność procesu zastosowanego w odniesieniu do programów projektu finansowanego z tej pożyczki z wymogami dyrektywy OOŚ. W związku z tym w dniu 27 czerwca 2006 r. do projektu wpłynął formalny brak sprzeciwu Komisji.

Na zakończenie EBI stwierdził, że żałuje, iż skarżący nie przyjął zaproszenia EBI na spotkanie w Warszawie. Podkreśliła również, że „jest jak zawsze otwarta na konstruktywną współpracę z organizacjami pozarządowymi”.

Uwagi skarżącego dotyczące odpowiedzi EBI´s z dnia 15 maja 2007 r.

Skarżący nie przesłał uwag.

W przedmiocie kontroli dokumentów z dnia 14 maja 2007 r.

W dniu 14 maja 2007 r. służby Rzecznika przeprowadziły w siedzibie EBI kontrolę akt sprawy EBI. Szczegółowe sprawozdanie z kontroli przekazano skarżącemu i EBI.

Dodatkowe pismo skarżącego z dnia 10 lipca 2007 r.

W piśmie z dnia 10 lipca 2007 r. skarżący stwierdził, że zwrócił uwagę polskiego Rzecznika Praw Obywatelskich na kwestię braku strategicznej oceny oddziaływania na środowisko zgodnie z polskim prawem w odniesieniu do NRFP do polskiego Rzecznika Praw Obywatelskich oraz że Rzecznik Praw Obywatelskich zakończył dochodzenie w tej sprawie. Według skarżącego „polski Rzecznik Praw Obywatelskich zamknął sprawę opinią, że [NRFP] powinien był zostać poddany [] ocenie oddziaływania na środowisko” oraz że jego opinia była „zgodna z opinią polskiego Ministerstwa Transportu”. Skarżący załączył kopię odpowiedzi polskiego Rzecznika Praw Obywatelskich oraz odpowiedzi polskiego Ministerstwa Transportu i Budownictwa. W piśmie z dnia 28 czerwca 2007 r. skierowanym do polskiego Rzecznika Praw Obywatelskich Ministerstwo Transportu i Budownictwa stwierdziło, że „Ministerstwo Środowiska uznało, że wykaz planów finansowych projektów inwestycji drogowych, które mają być finansowane z Krajowego Funduszu Drogowego, powinien podlegać procedurze oceny oddziaływania na środowisko na etapie konsultacji międzyresortowych.” W piśmie do skarżącego polski Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że „Ministerstwo Transportu i Środowiska podziela opinię Rzecznika Praw Obywatelskich, że ocena oddziaływania na środowisko powinna zostać przeprowadzona w odniesieniu do przedsiębiorstw objętych Krajowym Funduszem Drogowym”.

Rzecznik przekazał EBI do wglądu pismo skarżącego wraz z załącznikami.

DECYZJA

1 Uwaga wstępna

1.1 Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich zauważa, że w swoich uwagach skarżący odniósł się do faktu, że Komisja Europejska wszczęła przeciwko Polsce postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego w związku z brakiem transpozycji odpowiednich dyrektyw środowiskowych i stwierdził, że "oznacza to, że projekty EBI w Polsce nie są zgodne z odpowiednią dyrektywą OOŚ UE, a tym samym z deklaracją środowiskową EBI z 2004 r."

Rzecznik zauważa jednak również, że w tych samych uwagach skarżący podkreślił, że „jej skarga opiera się bezpośrednio na polskim ustawodawstwie – w szczególności na niezgodności z art. 40 ust. 1 polskiej ustawy – Prawo ochrony środowiska (...), a nie z dyrektywą 2001/42/WE”.

W świetle powyższego podkreślenia poczynionego przez skarżącego Rzecznik rozumie, że oświadczenia skarżącego nie należy uznawać za nowy zarzut, który ma zostać rozpatrzony w niniejszej decyzji.

2 Ocena zgodności projektu z prawem dokonana przez EBI

2.1 Skarga dotyczy pożyczki EBI obejmującej 15 programów inwestycyjnych związanych z budową w Polsce autostrad, dróg ekspresowych i obwodnic objętych programem Krajowego Funduszu Drogowego 2005/2006 ("NRFP") ustanowionym przez polski rząd. Powyższe 15 programów inwestycyjnych stanowiło projekt EBI zatytułowany „Modernizacja dróg w Polsce”, który obejmował „modernizację inwestycji na autostradach, drogach ekspresowych i obwodnicach w ramach [NRFP]”, zwany dalej „projektem”. Projekt został zaproponowany do finansowania przez EBI przez władze polskie w dniu 1 czerwca 2005 r.(6). W dniu 6 grudnia 2005 r. skarżący zwrócił się do EBI w sprawie projektu, który w tamtym czasie był nadal przedmiotem dyskusji. Skarżący skarżył się, że wbrew odpowiednim przepisom polskiego prawa ochrony środowiska z 2001 r. strategiczna ocena oddziaływania na środowisko („SOOŚ”) nie została przeprowadzona w odniesieniu do całego NRFP. W odpowiedzi EBI poinformował skarżącego, że zwrócił się do władz polskich w związku z jego obawami i że poinformuje go o udzielonej odpowiedzi. EBI nie poinformował jednak skarżącego o tej odpowiedzi, ale postanowił sfinansować projekt i w dniu 11 maja 2006 r. podpisał pożyczkę i dokonał pierwszej płatności. Następnie w dniu 6 czerwca 2006 r. skarżący zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich.

Skarżący twierdził, że pomimo otrzymania informacji o niezgodności projektu z polskim prawem, EBI, wbrew swojemu „oświadczeniu dotyczącemu środowiska”, zgodził się na współfinansowanie tego projektu. Zgodnie z tym oświadczeniem EBI zapewnia, aby projekty finansowane przez bank były zgodne z zasadami i normami określonymi zarówno w unijnym, jak i krajowym prawodawstwie w zakresie ochrony środowiska, w tym z wymogami dotyczącymi bezpieczeństwa i higieny pracy. Oświadczenie stanowi również, że w przypadku gdy różne przepisy nakładają różne poziomy wymogów, należy stosować surowsze wymogi („pierwszy zarzut”).

Skarżący twierdził również, że EBI nie poinformował go o odpowiedzi, którą przesłały mu władze polskie („drugi zarzut”).

Skarżący twierdził, że EBI powinien zawiesić finansowanie do czasu wyjaśnienia statusu prawnego projektu („wniosek”).

2.2 Podsumowując, EBI stwierdził, że Promotor Projektu, czyli w niniejszej sprawie Polska Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad, zwana dalej "Polską Dyrekcją", ponosi pełną odpowiedzialność za zapewnienie zgodności z polityką UE i prawem UE oraz z odpowiednimi przepisami krajowymi. W następstwie skargi skarżącego EBI skontaktował się z władzami polskimi, które poinformowały go, że odpowiednie polskie przepisy nie wymagają poddania NRFP strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko, ponieważ (i) NRFP ma formę rozporządzenia rządowego; (ii) NRFP jest jedynie planem finansowym oraz (iii) nie definiuje strategii rozwoju ani nie ustanawia ram dla przyszłego wdrażania. Ponadto proces wstępnego planowania 15 programów inwestycyjnych projektu, które były objęte pożyczką EBI i stanowiły część NRFP, został określony przed dniem 1 października 2001 r., tj. datą wejścia w życie polskiej ustawy o ochronie środowiska z 2001 r. EBI potwierdził również, że zgodnie z jego deklaracją środowiskową sprawdzenie zgodności inwestycji z prawem stanowi integralną część jego procedur oceny. EBI stwierdził również, że jego zdaniem w tym konkretnym przypadku podjął wszelkie niezbędne kroki w celu zapewnienia takiej zgodności. Na zakończenie EBI stwierdził, że umowa pożyczki została podpisana w dniu 11 maja 2006 r., ponieważ nie uznał, że doszło do naruszenia prawa wspólnotowego lub krajowego dotyczącego oceny oddziaływania na środowisko („OOŚ”) oraz że jego zdaniem postępował on zgodnie ze swoją deklaracją środowiskową.

W swojej opinii EBI wyjaśnił również, że w międzyczasie, w dniu 28 czerwca 2006 r., poinformował skarżącego w odrębnym piśmie o wnioskach władz polskich. Informacje te zostały bardziej szczegółowo wyjaśnione w dalszych pismach EBI do skarżącego.

2.3 Na wstępie Rzecznik zwraca uwagę, że niniejsza skarga odnosi się do projektu "Modernizacja dróg w Polsce" (projekt EBI nr 20050226), który został sfinansowany z pożyczki podpisanej przez EBI w dniu 11 maja 2005 r., a nie do projektu "Autostrady w Polsce" (projekt EBI nr 20050428), który został następnie sfinansowany przez EBI.

2.4 Ponadto Rzecznik Praw Obywatelskich ponownie podkreśla, że skarga odnosi się do rzekomego nieprzestrzegania przez polskie władze polskiego prawa ochrony środowiska z 2001 r., które zdaniem skarżącego wymagało przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko w odniesieniu do całego NRFP. Jak wyraźnie stwierdził skarżący, zgodność z europejskimi dyrektywami w sprawie ochrony środowiska, w tym z dyrektywą 2001/42/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 czerwca 2001 r. w sprawie oceny wpływu niektórych planów i programów na środowisko (7) ("dyrektywa SEA"), nie jest przedmiotem niniejszej skargi.

W tym względzie Rzecznik Praw Obywatelskich przypomina, że zgodnie z art. 195 Traktatu WE Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich jest uprawniony do przyjmowania i rozpatrywania skarg dotyczących niewłaściwego administrowania w działaniach instytucji i organów wspólnotowych. W związku z tym żadne działanie innego organu lub osoby nie może być przedmiotem skargi do Rzecznika Praw Obywatelskich. Zadaniem Rzecznika Praw Obywatelskich nie jest zatem badanie zasadności prawodawstwa wspólnotowego lub krajowego oraz tego, czy władze krajowe prawidłowo stosowały prawo krajowe lub europejskie.

Z powyższych powodów Rzecznik Praw Obywatelskich w swoim dochodzeniu w sprawie niniejszej skargi zajmuje się wyłącznie ewentualnym niewłaściwym administrowaniem ze strony EBI.

2.5 Ponadto Rzecznik zauważa, że w maju 2004 r. EBI wydał dokument "Oświadczenie środowiskowe", w którym przedstawił swoje podejście do kwestii środowiskowych przy finansowaniu projektów. Ustęp zatytułowany "Ochrona i poprawa stanu środowiska" zawiera następujące stwierdzenie:

„W 25 państwach członkowskich UE i krajach kandydujących projekty finansowane przez EBI są zgodne z zasadami i normami określonymi zarówno w unijnym (…), jak i krajowym prawodawstwie w dziedzinie ochrony środowiska, w tym z wymogami dotyczącymi bezpieczeństwa i higieny pracy. Gdy [a] inne prawo nakłada [narzuca] różne wymogi, stosuje się surowsze".

Ponadto ustęp zatytułowany „Organizacja i podejście” zawiera następujące stwierdzenie:

„Wynik przeprowadzonej przez EBI oceny oddziaływania na środowisko określa „dopuszczalność” projektu do finansowania. Będzie się to opierać na równowadze między charakterem i zakresem oddziaływania na środowisko a środkami niezbędnymi do uniknięcia, ograniczenia i, w stosownych przypadkach, zrównoważenia wszelkich negatywnych skutków, a także na innych kryteriach, takich jak zgodność z prawem i zarządzanie środowiskowe. Bank nie przyjmuje do finansowania projektu, który może mieć znaczący negatywny wpływ na środowisko lub stwarzać wysokie ryzyko dla środowiska.”

2.6 Rzecznik zwraca uwagę, że chociaż powyższy dokument EBI nie jest źródłem zobowiązań prawnych, jest on ważną deklaracją polityki EBI, do której bank deklaruje, że powinien się stosować.

Na podstawie powyższego dokumentu Rzecznik rozumie, że EBI ogranicza się do finansowania tylko tych projektów, które były zgodne zarówno z krajowym prawem ochrony środowiska, jak i kluczowymi dyrektywami WE w sprawie ochrony środowiska, a w przypadku, gdy prawo krajowe jest bardziej rygorystyczne w odniesieniu do wymogów zapewnienia ochrony środowiska, należy stosować te ostatnie. Wydaje się, że EBI zapewnia taką zgodność początkowo poprzez monitorowanie projektów przed ich zaakceptowaniem do finansowania, a następnie poprzez monitorowanie ich realizacji.

2.7 Rzecznik zwraca jednak uwagę, że aby działać zgodnie z powyższą deklaracją środowiskową, EBI wydaje się być w dużej mierze zależny od informacji dostarczonych przez władze krajowe, które wykorzystuje do sprawdzenia, czy przepisy prawa ochrony środowiska zostały zastosowane do każdego projektu finansowanego przez Bank i działającego na terytorium danego kraju.

2.8 W tym względzie Rzecznik uważa za użyteczne przypomnienie zasady lojalnej współpracy nałożonej na instytucje Wspólnoty i jej państwa członkowskie na mocy art. 10 ust. 2 Traktatu WE i art. 192 ust. 2 Traktatu Euratom, do której odnoszą się sądy wspólnotowe w kontekście postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego na mocy art. 226 Traktatu WE (8). Oba artykuły stanowią, że państwa członkowskie powstrzymują się od podejmowania wszelkich środków, które mogłyby zagrozić osiągnięciu celów Traktatu WE.

2.9 Stosując powyższą zasadę przez analogię do okoliczności niniejszej sprawy, Rzecznik uważa, że EBI mógł (i) zasadnie uznać, że władze polskie przestrzegały obowiązujących przepisów prawnych dotyczących ochrony środowiska, oraz (ii) zasadnie oczekiwać, że władze polskie dostarczą mu wiarygodnych informacji dotyczących stosowania przez nie właściwego polskiego prawa ochrony środowiska. Jak stwierdził EBI w deklaracji środowiskowej z 2004 r. „f)lub projekty zlokalizowane w UE, Bank stosuje domniemanie legalności oraz, w stosownych przypadkach, zgodność ustawodawstwa krajowego z prawodawstwem UE. Promotor jest odpowiedzialny za przestrzeganie przepisów, natomiast zadania regulacyjne i egzekucyjne leżą w gestii właściwych organów.”

2.10 W świetle powyższych rozważań i na podstawie dowodów z dokumentów zebranych podczas dochodzenia, a w szczególności podczas kontroli akt przez jego służby, Rzecznik Praw Obywatelskich wyraża następujące stanowisko. Wydaje się, że na początkowym etapie oceny projektu przeprowadzenie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko w odniesieniu do NRFP na podstawie art. 40 polskiego prawa ochrony środowiska z 2001 r. nie wydawało się przedmiotem komunikacji między EBI a władzami polskimi, podczas gdy zgodność z dyrektywą SOOŚ była.

2.11 Można zatem stwierdzić, że do dnia 6 grudnia 2005 r., czyli zanim skarżący poinformował EBI, że NRFP nie przestrzegał art. 40 polskiego prawa ochrony środowiska z 2001 r., który zdaniem skarżącego wymagał przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, EBI nie wiedział o takim potencjalnym nieprzestrzeganiu.

2.12 Rzecznik uważa jednak, że po otrzymaniu powyższych informacji przedłożonych przez skarżącego można zasadnie oczekiwać, że EBI, w świetle swojej deklaracji środowiskowej, o której mowa w pkt 2.5 powyżej, będzie szczególnie ostrożny w sprawdzaniu takich informacji.

2.13 Rzecznik zauważa zatem, że w dniu 27 marca 2006 r. EBI wystosował do Kredytobiorcy (Banku Gospodarstwa Krajowego (9)) pismo, w którym stwierdził, że "[otrzymał] skargę (…) stwierdzającą, że Program Dróg Krajowych (Funduszu) (NRFP) na lata 2005-2006 spełnia wszystkie warunki niezbędne do poddania się ocenie oddziaływania na środowisko na podstawie art. 40 ustawy o ochronie środowiska (...)". W tym samym piśmie EBI zwrócił się do kredytobiorcy o poinformowanie go o stanowisku władz polskich w odniesieniu do „1) tego, czy ocena oddziaływania NRFP na środowisko jest wymagana przez polskie prawo, a 2) jeśli tak, to kiedy taka ocena zostanie przeprowadzona lub 3) jeśli nie, to jaka jest podstawa prawna takiej decyzji.” EBI skopiował to pismo do polskiego Ministerstwa Finansów i Ministerstwa Transportu i Budownictwa.

2.14 Rzecznik zauważa ponadto, że Pożyczkobiorca odpowiedział na powyższe pismo EBI w dniu 7 kwietnia 2006 r. W komunikacie tym kredytobiorca poinformował EBI, że nie jest właściwy do zajęcia stanowiska w sprawie zapytania banku, ale przekazał je organom rządowym w celu uzyskania ich uwag.

Następnie w dniu 6 kwietnia 2006 r. polskie Ministerstwo Transportu i Budownictwa przesłało EBI swoją pierwszą odpowiedź, w której wyjaśniło, że NRFP jest planem finansowym i wskazuje źródła finansowania inwestycji transportowych. Ministerstwo dodało, że NRFP jest jedynie instrumentem przeznaczonym do realizacji części finansowej inwestycji transportowych, które są zawarte w innych dokumentach rządowych o strategicznym znaczeniu dla dziedziny transportu. Ministerstwo wyjaśniło, że dokumenty te obejmują „strategię rozwoju infrastruktury transportowej w latach 2004-2006 i w latach następnych”, która została opublikowana w 2003 r. w ramach Krajowego Planu Rozwoju. Ministerstwo odniosło się również do opublikowanego w czerwcu 2005 r. dokumentu "Harmonogram budowy autostrad i dróg ekspresowych na lata 2005-2013", w którym nakreślono kierunek dalszego rozwoju sieci drogowej w Polsce oraz określono związane z tym zadania i ich harmonogram. W odniesieniu do tych „strategii” nie przeprowadzono strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, ponieważ w momencie ich opracowywania nie była ona wymagana przez prawo.

Ministerstwo Transportu i Budownictwa wskazało ponadto, że (i) NRFP był omawiany przez szereg ministerstw, w tym Ministerstwo Środowiska, które „nie skomentowało go”. W związku z tym Ministerstwo Transportu i Budownictwa zrozumiało, że nie ma obowiązku przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko dla NRFP na podstawie art. 40 polskiej ustawy – Prawo ochrony środowiska. Komisja wskazała, że (ii) w odniesieniu do każdego pojedynczego projektu w ramach NRFP, w tym projektów, które mają być finansowane z pożyczki EBI, oceny oddziaływania na środowisko zostały już przeprowadzone lub są w trakcie realizacji.

Ministerstwo stwierdziło, że procedura SOOŚ dotycząca skutków wdrożenia całego NRFP w rozumieniu powyższego art. 40 polskiego prawa ochrony środowiska z 2001 r. nie była wymagana.

2.15 Rzecznik rozumie, że na podstawie powyższych wyjaśnień udzielonych przez władze polskie EBI doszedł do wniosku, że zapewniono zgodność projektu z prawem krajowym, mimo że mógł on wymagać dalszych wyjaśnień, o co wnioskował w piśmie z dnia 10 maja 2006 r.(10) skierowanym do polskiego ministerstwa.

W świetle uwag przedstawionych w pkt 2.7, 2.8 i 2.9 powyżej Rzecznik uznaje ten wniosek za uzasadniony.

Ponadto wydaje się, że w odpowiedziach na wniosek EBI o dalsze wyjaśnienia z dnia 1 czerwca 2006 r. i 28 lipca 2006 r. Ministerstwo Transportu i Budownictwa potwierdziło swoją pierwotną opinię i dodało, że art. 40 polskiej ustawy o ochronie środowiska z 2001 r. został zmieniony zgodnie z dyrektywą SOOŚ oraz że na mocy tej zmiany właściwe organy publiczne są zobowiązane do przeprowadzenia SOOŚ w odniesieniu do polityk, strategii, planów i programów, w tym w dziedzinie transportu. Ministerstwo powtórzyło, że zgodnie z art. 40 w wersji poprzedzającej zmianę OOŚ nie jest wymagana ani w odniesieniu do „strategii rozwoju infrastruktury transportowej w latach 2004–2006 i kolejnych latach”, ani w odniesieniu do „harmonogramu budowy autostrad i dróg ekspresowych na lata 2005–2013”.

2.16 Rzecznik zwraca również uwagę w szczególności na szczegółowe oświadczenie władz polskich zawarte w piśmie z dnia 6 kwietnia 2006 r., zgodnie z którym "dla każdego pojedynczego projektu w ramach NRFP, w tym projektów, które mają być finansowane z pożyczki EBI, oceny oddziaływania na środowisko zostały już przeprowadzone lub są w trakcie realizacji"(11).

Rzecznik rozumie, że chociaż skarżący nie zgadza się z opinią władz polskich, że ogólny NRFP nie wymagał przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko zgodnie z polskim prawem ochrony środowiska z 2001 r., wydaje się zgadzać z powyższym stwierdzeniem szczegółowym.

Ponadto wydaje się bezsporne, że 15 indywidualnych programów inwestycyjnych objętych pożyczką EBI nie znajdowało się na etapie planowania, kiedy zaczęto omawiać pożyczkę. Rzecznik Praw Obywatelskich nie zajmuje stanowiska w drugiej kwestii, która jest natomiast sporna, i dotyczy dokładnej daty określenia poszczególnych programów inwestycyjnych objętych pożyczką EBI (tj. rozpoczęcia ich planów). W tym względzie Rzecznik nie rozumie, w jaki sposób można racjonalnie wymagać strategicznej oceny oddziaływania programów inwestycyjnych, jeżeli są one uważane za część programu lub planu, gdy inwestycje już się rozpoczęły, a przynajmniej nie były już na etapie planowania. Zauważa on również, że ta sama kwestia została poruszona przez EBI w jego kolejnym piśmie wysłanym do skarżącego w trakcie dochodzenia (w dniu 23 października 2006 r.).

Wreszcie, zdaniem EBI, programy inwestycyjne objęte pożyczką EBI stanowią inwestycje uzupełniające projekty już realizowane z wykorzystaniem finansowania UE i EBI oraz są zgodne z priorytetowymi celami UE określonymi w art. 267 lit. a) i c) Traktatu WE.

W świetle pkt 2.15 i 2.16 powyżej Rzecznik zgadza się z powodami podanymi przez EBI w toku dochodzenia, dla których Bank, opierając się na informacjach udostępnionych mu wówczas przez władze polskie, mógł podpisać pożyczkę w dniu 11 maja 2006 r. Rzecznik nie stwierdza zatem żadnego przypadku niewłaściwego administrowania w odniesieniu do pierwszego zarzutu skarżącego.

Jeżeli chodzi o twierdzenie skarżącego, że EBI powinien zawiesić finansowanie do czasu wyjaśnienia statusu prawnego projektu ,, Rzecznik zwraca uwagę, że wydaje się, iż EBI dokonał już odpowiedniej płatności, w związku z czym uważa, że dalsze dochodzenia nie są uzasadnione.

Rzecznik powołuje się jednak na pismo skarżącego z dnia 10 lipca 2007 r., które następnie przekazał EBI. Zgodnie z tym pismem wydaje się, że rok po przekazaniu EBI przez władze polskie informacji, o których mowa w pkt 2.14 powyżej, te same władze polskie stwierdziły w toku dochodzenia prowadzonego przez polskiego Rzecznika Praw Obywatelskich, że „Ministerstwo Środowiska uznało, że wykaz planów finansowych projektów inwestycji drogowych, które mają być finansowane przez Krajowy Fundusz Drogowy, powinien podlegać procedurze oceny oddziaływania na środowisko na etapie konsultacji międzyresortowych.„Jeżeli EBI uzna, że w świetle powyższego pisma istnieją pewne działania, które mógłby podjąć EBI ,, Rzecznik Praw Obywatelskich zwraca się do Banku o nawiązanie bezpośredniego kontaktu ze skarżącym w tym zakresie.

Ponadto Rzecznik pragnie zwrócić uwagę na potencjalną rolę krajowych i regionalnych organów kontroli, takich jak rzecznicy praw obywatelskich, jako dodatkowych źródeł informacji dotyczących zgodności projektów finansowanych przez EBI z prawem krajowym i europejskim. W tym względzie Rzecznik Praw Obywatelskich poczyni dalszą uwagę poniżej.

2.19 Wreszcie, jeśli chodzi o zarzut skarżącego dotyczący braku poinformowania go przez EBI o odpowiedzi władz polskich, Rzecznik zauważa, że w piśmie do skarżącego z dnia 31 stycznia 2006 r. EBI stwierdził, że "[odpowie] [skarżącemu] w tej sprawie, gdy tylko otrzymamy zadowalającą odpowiedź od władz polskich".

EBI przesłał skarżącemu obiecane informacje w dniu 28 czerwca 2006 r., po otrzymaniu tych informacji od władz polskich w kwietniu i czerwcu 2006 r. EBI uzupełnił te informacje w kolejnych pismach skierowanych do skarżącego w trakcie dochodzenia prowadzonego przez Rzecznika Praw Obywatelskich w dniach 25 lipca i 13 października 2006 r. Ponadto Rzecznik zauważa, że EBI zaproponował udzielenie skarżącemu dodatkowych wyjaśnień podczas spotkania, które ma zostać zorganizowane w tym celu.

W związku z powyższym Rzecznik uważa, że dalsze dochodzenia w odniesieniu do drugiego zarzutu skarżącego nie są uzasadnione.

3 Wnioski

Jeżeli chodzi o pierwszy zarzut skarżącego, z powodów wyjaśnionych w pkt 2.14, 2.15 i 2.16 powyżej Rzecznik nie stwierdza przypadku niewłaściwego administrowania.

Jeżeli chodzi o drugi zarzut skarżącego, z powodów wyjaśnionych w pkt 2.19 powyżej Rzecznik uważa, że dalsze dochodzenia nie są uzasadnione.

Jeżeli chodzi o twierdzenie skarżącego, z powodów wyjaśnionych w pkt 2.18 powyżej Rzecznik uważa, że dalsze dochodzenia nie są uzasadnione.

W związku z tym Rzecznik Praw Obywatelskich zamyka sprawę. Prezes EBI zostanie poinformowany o tej decyzji.

PONADTO UWAGA

EBI może rozważyć w przyszłości ustanowienie kanałów komunikacji z odpowiednimi krajowymi i regionalnymi organami kontrolnymi, takimi jak rzecznicy praw obywatelskich, oraz pozyskiwanie od nich informacji, które mogą służyć jako dodatkowe źródło informacji na temat zgodności projektów finansowanych przez EBI z prawem krajowym i europejskim.

Z poważaniem,

 

P. Nikiforos DIAMANDOUROS

---

(1) Dz.U. L 197, s. 30.

(2) W rozumieniu Rzecznika skarżący odnosi się do projektu „Autostrady Polskie” (projekt EBI 20050428).

(3) Wydaje się, że pismo Komisji odnosiło się w rzeczywistości do zmiany polskiej ustawy o ochronie środowiska z 2001 r., która weszła w życie w 2004 r. i w przeciwieństwie do samej polskiej ustawy z 2001 r., wydawała się niezgodna z prawem europejskim.

(4) Dyrektywa Rady 85/337/EWG z dnia 27 czerwca 1985 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko naturalne, zmieniona dyrektywą Rady 97/11/WE z dnia 3 marca 1997 r. zmieniającą dyrektywę 85/337/EWG w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko naturalne.

(5) Bank ten jest kontrolowany przez Skarb Państwa.

(6) Skarżący załączył do skargi wydruk dotyczący EBI-Projects-Pipeline, który został zaczerpnięty ze strony internetowej EBI (http://www.eib.org/projects/pipeline/project).

(7) Dz.U. L 197, s. 30.

(8) Zob. sprawa C-10/00 Komisja przeciwko Włochom, Rec. 2002, s. I-2357, pkt 88.

(9) Zob. uwaga 4.

(10) Rzecznik zauważa, że w dniu 10 maja 2006 r. EBI zwrócił się do polskiego Ministerstwa Transportu i Infrastruktury o dalsze wyjaśnienia, czy dokumenty wymienione w piśmie Ministerstwa z dnia 6 kwietnia 2006 r., a mianowicie "strategia rozwoju infrastruktury transportowej w latach 2004-2006 i w latach następnych" oraz "harmonogram budowy autostrad i dróg ekspresowych na lata 2005-2013" wymagają przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko w rozumieniu art. 40 polskiego prawa ochrony środowiska z 2001 r.

(11) Tłumaczenie z języka polskiego przez służby Rzecznika Praw Obywatelskich. Pierwotny tekst brzmi następująco:

"Zwracamy uwagę, że dla każdego projektu objętego Programem KFD, w tym dla projektu przeznaczonego do sfinansowania z kredytow EBI zostaly przeprowadzone bądź są w trakcie przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko wymagane przepisami ustawy Prawo ochrony środowiska."