Strasburg, 17 lipca 2008 r.

Szanowny Panie,

Pismem z dnia 25 lutego 2005 r. złożył Pan skargę przeciwko Komisji Europejskiej do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich. Pańska skarga dotyczyła rozpatrzenia przez Komisję skargi w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, którą złożył Pan przeciwko Grecji, dotyczącej budowy tramwaju w Atenach. W dniu 11 kwietnia 2005 r. wszczęłam dochodzenie w sprawie Pańskiej skargi.

W dniu 30 czerwca 2005 r. otrzymałem opinię Komisji w sprawie skargi. W dniu 27 września 2005 r. otrzymałem Pańskie uwagi dotyczące tej opinii. W dniu 7 grudnia 2006 r. przedstawiłem propozycję polubownego rozwiązania jednego z aspektów Pańskiej skargi. W dniu 7 lutego 2007 r. otrzymałem odpowiedź Komisji na ten wniosek. W piśmie z dnia 18 czerwca 2007 r. przedstawił Pan uwagi do odpowiedzi Komisji. Wysłał mi Pan również dodatkowe pisma dotyczące Pana sprawy.

Piszę teraz, aby poinformować Pana o wyniku mojego dochodzenia w sprawie Pańskiej skargi. Przepraszam za opóźnienie w rozpatrzeniu pańskiej sprawy.

WNIOSEK

Pismem z dnia 29 maja 2002 r. skarżący złożył w Przedstawicielstwie Komisji Europejskiej w Grecji skargę na mocy art. 226 przeciwko władzom greckim za naruszenie wspólnotowego prawa ochrony środowiska. Skarga ta dotyczyła planowanego projektu budowy tramwaju w rejonie Aten. Projekt był współfinansowany przez UE. W skardze złożonej na podstawie art. 226 skarżący twierdził, że sprawozdanie z oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko („OOŚ”) jest wadliwe pod względem merytorycznym, i załączył notę wskazującą na istotne nieprawidłowości i niedociągnięcia. W tym względzie wskazał również, że nie przeprowadzono badania dotyczącego celowości przedsięwzięcia oraz że analizę kosztów i korzyści przeprowadzono po przeprowadzeniu OOŚ. Na koniec stwierdził, że obywatele nie zostali poinformowani i że projekt nie został zatwierdzony przez zainteresowaną społeczność.

Jak stwierdzono w piśmie skarżącego do Komisji z dnia 22 lutego 2005 r., którego Komisja nie zakwestionowała, a) pismem z dnia 12 lipca 2002 r. Komisja odpowiedziała, że skarga skarżącego na podstawie art. 226 zostanie zbadana zgodnie z dyrektywą Rady 85/337/EWG z dnia 27 czerwca 1985 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko naturalne, ze zmianami (1) ("dyrektywa") oraz że służby Komisji będą informować skarżącego o działaniach podjętych w jego sprawie; oraz b) Sekretariat Generalny Komisji poinformował skarżącego pismem z dnia 26 lipca 2002 r., że Komisja podejmie próbę podjęcia decyzji w sprawie jego skargi w ciągu jednego roku.

W piśmie z dnia 23 marca 2004 r., skierowanym do skarżącego, Dyrekcja Generalna ds. Środowiska Komisji („DG Env”) oświadczyła, że zakończyła rozpatrywanie jego skargi i nie zamierza proponować Komisji wszczęcia postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. Zauważyła, że dyrektywa nie upoważnia Komisji do przeglądu celowości przedsięwzięcia ani przestrzegania warunków środowiskowych zatwierdzonych dla tego przedsięwzięcia. Wskazała ponadto, że ocena jakości OOŚ dla danego przedsięwzięcia oraz stosowności zatwierdzonych warunków środowiskowych leży w gestii państw członkowskich. DG Env dodała, że kwestie te nie wchodzą w zakres kontroli Komisji, lecz właściwych organów krajowych, administracyjnych i sądowych.

DG Env zauważyła również, że zgodnie z ustawodawstwem greckim przedsięwzięcia takie jak przedmiotowe podlegają OOŚ. Ponadto z korespondencji z władzami greckimi wynikało, że w odniesieniu do budowy i eksploatacji przedsięwzięcia zostały spełnione wymogi proceduralne przewidziane w prawie wspólnotowym dotyczące przeprowadzenia OOŚ. Dokładniej rzecz ujmując, akta badania OOŚ zostały przedłożone właściwemu organowi, a następnie przekazane właściwym radom prefekturalnym i innym właściwym organom w celu uzyskania ich opinii. W dniu 11 czerwca 2001 r. prefektura Aten zwróciła się do gazet „Avgi” i „Imerisia” o opublikowanie ogłoszenia, w którym zwróciła się do obywateli i ich organów przedstawicielskich o poinformowanie się o badaniu OOŚ dotyczącym tego projektu. W związku z tym Komisja stwierdziła, że zainteresowana społeczność miała możliwość uzyskania informacji na temat wniosku o „zezwolenie na inwestycję” w odniesieniu do wspomnianego projektu oraz wszelkich istotnych informacji na temat projektu, a także wyrażenia opinii przed udzieleniem takiego zezwolenia. Następnie wydano wspólną decyzję ministerialną zatwierdzającą warunki środowiskowe projektu. W dniu 6 listopada 2001 r. prefektura Aten zwróciła się do gazety "Imerisia" o opublikowanie ogłoszenia informującego obywateli i ich organy przedstawicielskie o tej decyzji. W związku z tym zainteresowana społeczność została należycie poinformowana. W związku z powyższym DG Env stwierdziła, że w odniesieniu do procedury OOŚ władze greckie wypełniły swoje zobowiązania wynikające z dyrektywy. W związku z tym dyrektywa nie została naruszona. W tych okolicznościach DG Env poinformowała, że zaproponuje Komisji zamknięcie sprawy. Gdyby jednak skarżący wiedział o innych elementach mogących świadczyć o istnieniu naruszenia, został poproszony o przedstawienie DG Env stosownych uwag w terminie czterech tygodni od wysłania pisma.

Pismem z dnia 19 października 2004 r. DG Env poinformowała skarżącego, że w następstwie pisma z dnia 23 marca 2004 r. Komisja podjęła w dniu 13 października 2004 r. decyzję o zamknięciu sprawy i że może on ponownie zwrócić się do Komisji w tej sprawie, w przypadku gdyby znalazł nowe elementy świadczące o naruszeniu.

Pismem z dnia 19 listopada 2004 r. skarżący zwrócił się do DG Env o uzasadnienie wyżej wymienionej decyzji Komisji. Podkreślił, że nie wiedział o piśmie z dnia 23 marca 2004 r., o którym mowa w piśmie z dnia 19 października 2004 r. Zadał on również pewne pytania, w tym dotyczące czasu, jaki zajęło Komisji zakończenie badania sprawy.

DG Env odpowiedziała pismem z dnia 10 grudnia 2004 r. Do swojego pisma załączyła kopię pisma z dnia 23 marca 2004 r. skierowanego do skarżącego, które zawierało uzasadnienie decyzji Komisji o zamknięciu sprawy. DG Env wyjaśniła ponadto, że w odniesieniu do czasu trwania badania sprawy wysłała odpowiednie pismo z dnia 15 września 2003 r. do burmistrza Palaio Faliro, a także poinformowała skarżącego o tej sprawie i swoich poglądach podczas spotkania w dniu 2 lutego 2004 r. oraz w piśmie z dnia 23 marca 2004 r.

Skarżący odpowiedział pismem z dnia 22 lutego 2005 r., skarżąc się na uzasadnienie decyzji Komisji o zamknięciu sprawy. Podniósł on, że wymogi dyrektywy dotyczące konieczności informowania zainteresowanej społeczności i konsultowania się z nią (art. 5, 6 i 9) nie zostały spełnione w przedmiotowym przedsięwzięciu. Ogłoszenia dotyczące OOŚ, opublikowane w gazetach „Avgi” i „Imerisia” w dniu 12 czerwca 2001 r., były błędne, biorąc pod uwagę, że (i) zostały opublikowane na stronach tych gazet, które zawierają bilanse spółek i zaproszenia do składania ofert na aukcjach lub przetargach; (ii) "Imerisia" jest gazetą finansową, a zarówno "Avgi", jak i "Imerisia" mają krajowy, ale bardzo ograniczony obieg (po około 1750 egzemplarzy); (iii) część tramwaju zostanie zbudowana w Neo Faliro, który jest częścią obszaru Pireusu, a zatem zgodnie z zapowiedzią nazwa projektu powinna brzmieć „tramwaj w okolicach Aten i Pireusu” (a nie „tramwaj w rejonie Aten”); (iv) z tego powodu prefektura Pireusu powinna była również ogłosić podobne komunikaty; (v) społeczeństwo zostało poproszone po prostu o zapoznanie się z OOŚ, a nie o wyrażenie opinii na jej temat; (vi) żadne ogłoszenie nie zostało opublikowane w żadnej z ośmiu lokalnych gazet Palaio Faliro, w Palaio Faliro nie zorganizowano wystawy z rysunkami, stołami, modelami itd. i nie przeprowadzono badania opinii publicznej. Nie zaproszono również prawie 70 000 mieszkańców do zgłaszania pisemnych sugestii. W związku z tym skarżący zauważył, że wspólna decyzja ministerialna 75308/5512/1990, która transponowała dyrektywę, nie przewidywała podawania informacji do wiadomości publicznej w inny sposób niż poprzez publikację w prasie lokalnej. Skarżący uznał również za niewystarczające drugie ogłoszenie, opublikowane tylko w "Imerisia" w dniu 7 listopada 2001 r. i dotyczące wspólnej decyzji ministerialnej zatwierdzającej warunki środowiskowe przedsięwzięcia.

Skarżący zauważył ponadto, że nawet gdyby jeden z zainteresowanych obywateli odwiedził prefekturę w celu uzyskania informacji o projekcie, byłby w stanie wyciągnąć bardzo niewiele wniosków z technicznej analizy OOŚ obejmującej setki stron, do której nie dołączono nietechnicznego streszczenia jej treści.

Ponadto rada prefektury, zgodnie z wymogami odpowiednich przepisów greckich, nie przedstawiła właściwej dyrekcji Ministerstwa Środowiska, Planowania i Robót Publicznych opinii publicznej na temat projektu wraz z własną opinią. W konsekwencji brak reakcji ze strony rad prefektur Aten i Pireusu został arbitralnie uznany we wspólnej decyzji ministerialnej zatwierdzającej OOŚ za pozytywną opinię społeczeństwa na temat budowy tramwaju.

Ponadto trasa tramwajowa określona w zatwierdzonym badaniu OOŚ została następnie zmodyfikowana w kilku punktach. Ocena powinna była zatem zostać ponownie zatwierdzona po należytym poinformowaniu zainteresowanej społeczności. Skarżący stwierdził, że nie uczyniono tego, ponieważ władze greckie spieszyły się z zakończeniem budowy projektu za wszelką cenę przed rozpoczęciem igrzysk olimpijskich.

Skarżący wyraził zdziwienie, że DG Env uznała, iż władze greckie wywiązały się ze swoich zobowiązań wynikających z dyrektywy. Zakwestionował również zasadność argumentu Komisji zawartego w piśmie z dnia 23 marca 2004 r., zgodnie z którym opinia Rady Prefektury nie była wiążąca, zauważając, że art. 8 dyrektywy wymaga, aby „informacje zgromadzone na podstawie art. 5, 6 i 7 były uwzględniane w procedurze udzielania zezwolenia na inwestycję”.

Wreszcie skarżący przedstawił szereg uwag dotyczących kwestii terminowości decyzji Komisji w sprawie jego skargi na podstawie art. 226 oraz niektórych kwestii związanych z jego korespondencją z Komisją.

Następnie skarżący złożył skargę w tej sprawie do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich.

Pismem z dnia 5 kwietnia 2005 r. Komisja odpowiedziała na pismo skarżącego z dnia 22 lutego 2005 r. Komisja, po pierwsze, odniosła się do kwestii czasu trwania badania sprawy i odpowiedziała na jedną z uwag skarżącego dotyczącą odniesień do stron internetowych zawierających wspólnotowe przepisy w zakresie ochrony środowiska, które mu przekazała. Jeżeli chodzi o istotę sprawy, Komisja zauważyła, że dyrektywa nakłada obowiązek informowania opinii publicznej i konsultowania się z nią, pozostawiając jednak państwom członkowskim swobodę w zakresie szczegółowych zasad, które powinny być stosowane w odniesieniu do tych informacji i konsultacji. Dyrektywa zachęca społeczeństwo do udziału w procedurze podejmowania decyzji dotyczących kwestii środowiskowych, ale opinia wyrażona przez społeczeństwo nie jest wiążąca dla administracji. Odrzucenie projektu przez zainteresowaną społeczność nie może zatem stanowić naruszenia prawa wspólnotowego. Udział społeczeństwa w procedurze OOŚ umożliwia jednak obywatelom zakwestionowanie materialnej lub proceduralnej legalności odnośnych decyzji w drodze postępowania sądowego lub innego postępowania. Obywatele Palaio Faliro, którzy zostali oczywiście poinformowani o zbliżającej się budowie projektu tramwajowego, skierowali sprawę do właściwego sądu krajowego, a mianowicie do Consiglio di Stato (rady stanu), która oddaliła ich wniosek jako bezzasadny i orzekła między innymi, że wymogi dotyczące jawności przewidziane w ustawodawstwie greckim zostały spełnione.

Pismem z dnia 27 maja 2005 r. skarżący przedstawił szereg uwag dotyczących treści pisma Komisji z dnia 5 kwietnia 2005 r., kwestionując jego stosowność. Komisja odpowiedziała pismem z dnia 11 lipca 2005 r., a skarżący pismem z dnia 27 lipca 2005 r.

Pismem z dnia 25 lutego 2005 r. skarżący złożył niniejszą skargę. Stwierdził on, że Komisja niesłusznie i z opóźnieniem odrzuciła jego skargę na podstawie art. 226 i załączyła do niej stosowną korespondencję z Komisją. Rzecznik wszczął dochodzenie w sprawie następujących zarzutów postawionych przez skarżącego:

1. Komisja nie rozpatrzyła prawidłowo jego skargi na podstawie art. 226 z dnia 29 maja 2002 r. dotyczącej ewentualnego naruszenia przez władze greckie dyrektywy 85/337/EWG w odniesieniu do projektu budowy tramwaju w Atenach.
2. Komisja dopuściła się możliwego do uniknięcia opóźnienia w rozpatrzeniu jego skargi na podstawie art. 226.

W odniesieniu do pierwszego zarzutu skarżący twierdził w szczególności, że Komisja nie uwzględniła należycie wymogów dyrektywy dotyczących: a) możliwość wyrażenia opinii przez zainteresowaną społeczność przed rozpoczęciem projektu; oraz b) OOŚ, którą skarżący uważa za niewystarczającą. Skarżący twierdził również, że Komisja nie uzasadniła należycie swojej decyzji o zamknięciu sprawy.

WNIOSEK

Opinia Komisji

W swojej opinii Komisja przedstawiła następujące uwagi w odniesieniu do pierwszego zarzutu skarżącego.

Przedmiot skargi skarżącego na podstawie art. 226, a mianowicie zezwolenie na projekt budowy tramwaju w Atenach, był już przedmiotem postępowania sądowego przed grecką Radą Stanu na posiedzeniu plenarnym. Komisja wskazała, że sędzia krajowy, który jest również odpowiedzialny za stosowanie prawa wspólnotowego, oddalił jako bezzasadny wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji zatwierdzającej przedsięwzięcie.

W odniesieniu do różnych argumentów przedstawionych przez skarżącego Komisja przypomniała uwagi, które przedstawiła w korespondencji z nim. Komisja zauważyła, że dyrektywa ustanawia szereg procedur, których należy przestrzegać w kontekście OOŚ w odniesieniu do niektórych przedsięwzięć, które mogą mieć znaczący wpływ na środowisko. Dyrektywa nie przyznaje jednak Komisji kompetencji do interweniowania w odniesieniu do celowości przedsięwzięcia ani do przeglądu jakości badania OOŚ i adekwatności warunków nałożonych na przedsięwzięcie.

W przedmiotowej sprawie przedsięwzięcie zostało poddane OOŚ w rozumieniu dyrektywy, a procedury przewidziane w dyrektywie były przestrzegane. Po zakończeniu procedury OOŚ przyjęto wspólną decyzję ministerialną 105061/29.8.2001 zatwierdzającą warunki środowiskowe przedsięwzięcia. Opinia publiczna została poinformowana i miała możliwość wyrażenia opinii przed ostatecznym zatwierdzeniem projektu. Ponadto po zatwierdzeniu projektu właściwe organy poinformowały opinię publiczną i udostępniły jej wszystkie niezbędne informacje.

Komisja stwierdziła zatem, że należycie uwzględniła wymogi dyrektywy i przedstawiła odpowiednie uzasadnienie swojej decyzji o zamknięciu sprawy.

Komisja przedstawiła również uwagi dotyczące drugiego zarzutu skarżącego, które odrzuciła.

Uwagi skarżącego

W swoich uwagach dotyczących opinii Komisji co do istoty sprawy i decyzji o jej zamknięciu skarżący przedstawił w skrócie następujące uwagi. W odniesieniu do argumentu Komisji dotyczącego wyroku greckiej Rady Stanu skarżący zauważył, że Komisja po raz pierwszy przedstawiła ten argument w piśmie z dnia 5 kwietnia 2005 r., a mianowicie sześć miesięcy po odrzuceniu jego skargi na podstawie art. 226, co pokazuje, że jego skarga nie została odrzucona na podstawie tego argumentu. W związku z tym odniósł się do swojego pisma z dnia 27 maja 2005 r., w którym zajął się tym argumentem. Przypomniał, że grecka Rada Stanu nie wydała zezwolenia na budowę projektu tramwajowego i odrzuciła jedynie wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji ministerialnej zatwierdzającej badanie OOŚ, na podstawie której wydano zezwolenie na inwestycję. Skarżący zauważył ponadto, że wbrew temu, co twierdzi Komisja, Rada Stanu przyznała, że zainteresowana społeczność nie została poinformowana o badaniu OOŚ.

Skarżący przyznał, że Komisja nie jest uprawniona do decydowania o celowości projektu robót publicznych ani do dokonywania przeglądu jakości badania OOŚ. Nie prosił go jednak o to. Komisja jest natomiast zobowiązana do sprawdzenia, czy spełnione zostały wymogi proceduralne określone w dyrektywie.

W odniesieniu do argumentu Komisji, że społeczeństwo zostało poinformowane i miało możliwość wyrażenia opinii przed ostatecznym zatwierdzeniem projektu, skarżący zauważył, że Komisja powtórzyła to stwierdzenie bez przedstawienia żadnych dowodów potwierdzających, co oznacza, że społeczeństwo nie wyraziło sprzeciwu wobec projektu. Skarżący twierdził, że Komisja zignorowała dowody przeciwne przedstawione w jego pismach z dnia 22 lutego, 27 maja 2005 r. i 27 lipca 2005 r.

Skarżący przedstawił również uwagi dotyczące opinii Komisji w odniesieniu do drugiego zarzutu.

Wysiłki Rzecznika Praw Obywatelskich na rzecz osiągnięcia polubownego rozwiązania

Po dokładnym rozpatrzeniu opinii i uwag Rzecznik nie był przekonany, że Komisja odpowiednio zareagowała na pierwszy zarzut skarżącego. Na podstawie uzasadnionej analizy istotnych kwestii (zob. pkt 1.2 i nast. niniejszej decyzji) zaproponował on zatem Komisji rozwiązanie polubowne, zgodnie z art. 3 ust. 5 statutu Rzecznika Praw Obywatelskich. W szczególności Rzecznik zasugerował, że Komisja mogłaby a) rozważyć zbadanie argumentów skarżącego dotyczących adekwatności i stosowności OOŚ przedmiotowego przedsięwzięcia; b) ponownie rozważyć, w świetle ogłoszeń w gazetach "Avgi" i "Imerisia", swoje stanowisko, że nie doszło do naruszenia (przepisów art. 6 ust. 2-3 i art. 9) dyrektywy.

W odpowiedzi na propozycję polubownego rozwiązania przedstawioną przez Rzecznika Komisja przedstawiła swoje stanowisko w wyżej wymienionych kwestiach. W swoich uwagach dotyczących odpowiedzi Komisji skarżący wyraził sprzeciw wobec stanowiska Komisji i podtrzymał skargę.

DECYZJA

1 Zarzut, że Komisja nie zajęła się we właściwy sposób istotą skargi złożonej przez skarżącego na podstawie art. 226

1.1 W odniesieniu do pierwszego zarzutu skarżący twierdził w szczególności, że Komisja nie uwzględniła w należyty sposób wymogów dyrektywy Rady 85/337/EWG z dnia 27 czerwca 1985 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko naturalne, ze zmianami (2) ("dyrektywa"), dotyczących: a) możliwość wyrażenia opinii przez zainteresowaną społeczność przed rozpoczęciem projektu; oraz b) OOŚ, którą skarżący uważa za niewystarczającą. Skarżący twierdził również, że Komisja nie uzasadniła należycie swojej decyzji o zamknięciu sprawy. Komisja, która uznała, że dyrektywa ma zastosowanie w sprawie (3), odrzuciła zarówno te argumenty, jak i zarzut skarżącego.

1.2 W odpowiedniej części swojej analizy zawartej w propozycji polubownego rozwiązania w tej sprawie Rzecznik Praw Obywatelskich, po pierwsze, przypomniał, że dyrektywa przewiduje w odpowiedniej części:

„Artykuł 3

Ocena oddziaływania na środowisko określa, opisuje i ocenia w odpowiedni sposób, w świetle każdego indywidualnego przypadku i zgodnie z art. 4–11, bezpośredni i pośredni wpływ przedsięwzięcia na następujące czynniki:

ludzi, fauny i flory;
gleba, woda, powietrze, klimat i krajobraz;
dobra materialne i dziedzictwo kulturowe;
interakcji między czynnikami wymienionymi w tiret pierwszym, drugim i trzecim.

Artykuł 5

1. W przypadku przedsięwzięć, które zgodnie z art. 4 muszą zostać poddane ocenie oddziaływania na środowisko zgodnie z art. 5–10, państwa członkowskie przyjmują niezbędne środki w celu zapewnienia, aby wykonawca dostarczył we właściwej formie informacje określone w załączniku IV w zakresie, w jakim:

a) państwa członkowskie uznają, że informacje te są istotne dla danego etapu procedury udzielania zezwolenia oraz dla szczególnych cech konkretnego przedsięwzięcia lub rodzaju przedsięwzięcia oraz cech środowiskowych, na które może ono mieć wpływ;

b) Państwa Członkowskie uznają, że od wykonawcy można racjonalnie wymagać zebrania tych informacji, uwzględniając między innymi aktualną wiedzę i metody oceny.

2. (...)

3. Informacje przekazywane przez wykonawcę zgodnie z ust. 1 obejmują co najmniej:

- opis przedsięwzięcia zawierający informacje na temat terenu, projektu i wielkości przedsięwzięcia,
- opis środków przewidzianych w celu uniknięcia, ograniczenia i, w miarę możliwości, zaradzenia znaczącym niekorzystnym skutkom,
- dane wymagane do zidentyfikowania i oceny głównych skutków, jakie przedsięwzięcie może mieć dla środowiska,
- zarys głównych alternatyw zbadanych przez wykonawcę oraz wskazanie głównych powodów jego wyboru, z uwzględnieniem skutków dla środowiska,
- nietechniczne streszczenie informacji wymienionych w poprzednich tiret.

4. (...)

Artykuł 6

1. Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne do zapewnienia, aby organy, których przedsięwzięcie może dotyczyć ze względu na ich szczególną odpowiedzialność za środowisko, miały możliwość wyrażenia opinii na temat informacji dostarczonych przez wykonawcę oraz na temat wniosku o zezwolenie na inwestycję. W tym celu państwa członkowskie wyznaczają organy, z którymi należy się konsultować, zarówno w ujęciu ogólnym, jak i w poszczególnych przypadkach. Informacje zebrane zgodnie z art. 5 są przekazywane tym organom. Szczegółowe ustalenia dotyczące konsultacji określane są przez Państwa Członkowskie.

2. Państwa członkowskie zapewniają, aby każdy wniosek o zezwolenie na inwestycję oraz wszelkie informacje zgromadzone na podstawie art. 5 były podawane do wiadomości publicznej w rozsądnym terminie w celu umożliwienia zainteresowanej społeczności wyrażenia opinii przed udzieleniem zezwolenia na inwestycję.

3. Szczegółowe ustalenia dotyczące takich informacji i konsultacji są określane przez Państwa Członkowskie, które mogą w szczególności, w zależności od szczególnych cech danych przedsięwzięć lub miejsc:

określać zainteresowaną społeczność,
- określać miejsca, w których można zapoznać się z informacjami,
- określać sposób, w jaki opinia publiczna może być informowana, na przykład poprzez umieszczanie plakatów w określonym promieniu, publikację w lokalnych gazetach, organizację wystaw z planami, rysunkami, tabelami, wykresami, modelami,
- określać sposób, w jaki opinia publiczna ma być konsultowana, na przykład poprzez pisemne oświadczenia, publiczne zapytanie,
- ustalać odpowiednie terminy dla różnych etapów procedury w celu zapewnienia, że decyzja zostanie podjęta w rozsądnym terminie.

Artykuł 8

Wyniki konsultacji oraz informacje zebrane zgodnie z art. 5, 6 i 7 muszą zostać uwzględnione w procedurze udzielania zezwolenia na inwestycję.

Artykuł 9

1. Po podjęciu decyzji o udzieleniu lub odmowie udzielenia zezwolenia na inwestycję właściwy organ lub właściwe organy informują o tym opinię publiczną zgodnie z odpowiednimi procedurami i podają do wiadomości publicznej następujące informacje:

- treść decyzji i wszelkie związane z nią warunki,
- główne powody i względy, na których opiera się decyzja,
- opis, w razie potrzeby, głównych środków mających na celu uniknięcie, ograniczenie i, w miarę możliwości, zrównoważenie poważnych niekorzystnych skutków. (...)”.

Rzecznik Praw Obywatelskich zauważył następnie, co następuje. Komisja wskazała, że dyrektywa nie przyznaje jej kompetencji do dokonywania przeglądu jakości badania OOŚ. To prawda. Nie chodzi jednak o to, czy przedmiotowa dyrektywa przyznaje Komisji wyżej wymienione kompetencje, lecz o to, czy Komisja, właściwie wypełniając swoje obowiązki wynikające z art. 226 Traktatu WE, jest uprawniona do zbadania, czy państwo członkowskie wywiązało się z obowiązków nałożonych na nie w dyrektywie w odniesieniu do adekwatności i stosowności OOŚ dla przedmiotowego przedsięwzięcia. Sama Komisja wyraźnie uznała, że posiada takie uprawnienie, ponieważ wszczęła przed Trybunałem Sprawiedliwości postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego właśnie w sprawie, w której uznała, że OOŚ konkretnego przedsięwzięcia nie spełnia tych wymogów (4). W tym przypadku Trybunał zbadał argumenty Komisji w świetle art. 2, 3, 5 i 8 dyrektywy i stwierdził, że wniosek Komisji jest bezzasadny, ponieważ Komisja „powinna była określić, w jakich konkretnych punktach wymogi dyrektywy nie były przestrzegane w trakcie procedury udzielania zezwolenia na przedmiotowe przedsięwzięcie i powinna była przedstawić odpowiednie dowody niezgodności.”(5)

Ponadto Rzecznik zauważył, że cele dyrektywy są lepiej realizowane, gdy argumenty dotyczące adekwatności i stosowności OOŚ, które są przedstawiane w świetle przepisów art. 3 i 5 dyrektywy, są przedkładane właściwym organom krajowym i rozpatrywane przez nie w kontekście procedury udzielania zezwolenia na inwestycję, zgodnie z art. 6 i 8 dyrektywy. Rzecznik Praw Obywatelskich zauważa, że Komisja, jako strażniczka Traktatu, musi zapewnić zgodność z art. 8 dyrektywy. W świetle powyższego obowiązku Komisja powinna z należytą starannością rozpatrzyć zarzut zawarty w skardze złożonej na podstawie art. 226, że państwo członkowskie udzieliło zezwolenia na inwestycję z naruszeniem art. 8, a mianowicie, że państwo członkowskie nie uwzględniło wyników niektórych konsultacji i konkretnych informacji zgromadzonych na podstawie art. 5–7, a w szczególności informacji i opinii przekazanych przez społeczeństwo na temat adekwatności i stosowności oceny oddziaływania na środowisko przedstawionej przez wykonawcę.

Jednakże w przypadku gdy zarzuty dotyczące nieprzestrzegania przepisów art. 3 i 5 dyrektywy są przedkładane bezpośrednio Komisji w drodze skargi dotyczącej naruszenia art. 226, dokonywany przez Komisję przegląd adekwatności i stosowności OOŚ może zazwyczaj ograniczać się, w świetle naukowego i technicznego charakteru jej treści, do sprawdzenia, czy państwo członkowskie popełniło oczywisty błąd w ocenie, uznając, że OOŚ spełnia wymogi art. 3 i 5 dyrektywy. Na przykład taki błąd może zostać wykryty, gdy OOŚ nie zawiera, jak twierdził skarżący w odniesieniu do OOŚ przedmiotowego przedsięwzięcia, nietechnicznego streszczenia informacji, o których mowa w art. 5 ust. 3 pierwsze cztery tiret dyrektywy, chociaż takie streszczenie jest wymagane na mocy art. 5 ust. 3 tiret piąte.

Rzecznik Praw Obywatelskich przypomniał ponadto, że dyrektywa obejmuje "zmiany w przedsięwzięciach rozwojowych", takich jak tramwaje, ponieważ jej cel zostałby podważony, gdyby "zmiany w przedsięwzięciach rozwojowych" były interpretowane w taki sposób, aby umożliwić niektórym pracom uniknięcie wymogu OOŚ, gdy ze względu na swój charakter, rozmiar lub lokalizację mogą one mieć znaczący wpływ na środowisko (6). W przedmiotowej sprawie skarżący twierdził, że trasa tramwajowa określona w zatwierdzonym badaniu OOŚ została następnie zmieniona w kilku punktach, w związku z czym należało przeprowadzić nową OOŚ. Komisja nie zajęła się jednak tą kwestią.

W świetle powyższego Rzecznik Praw Obywatelskich w analizie zawartej w jego propozycji polubownego rozwiązania stwierdził, że Komisja nie wykazała, iż należycie zbadała argumenty skarżącego dotyczące adekwatności i stosowności OOŚ przedmiotowego przedsięwzięcia oraz że może to być przypadek niewłaściwego administrowania. W związku z tym Rzecznik zasugerował, aby Komisja rozważyła zbadanie argumentów skarżącego dotyczących adekwatności i stosowności OOŚ przedmiotowego przedsięwzięcia.

1.3 W odpowiedniej części odpowiedzi na propozycję polubownego rozwiązania przedstawioną przez Rzecznika, Komisja zauważyła w szczególności, co następuje. Na podstawie własnych ocen technicznych i naukowych przedsięwzięcia skarżący przedstawił szereg argumentów przeciwko OOŚ przedmiotowego przedsięwzięcia. OOŚ zawierała nietechniczne streszczenie projektu. Nie chodzi o przypadek, w którym właściwy organ krajowy popełnił oczywisty błąd w ocenie w odniesieniu do wypełnienia obowiązków wynikających z art. 3 i 5 dyrektywy, lecz o przypadek, w którym Komisja musiałaby przeprowadzić ocenę jakości naukowej i technicznej badania OOŚ (7).

W swoich uwagach dotyczących odpowiedzi Komisji skarżący poczynił różne uwagi, wyrażając swój sprzeciw wobec argumentacji Komisji. Nie przedstawił on jednak żadnych konkretnych, należycie uzasadnionych argumentów kwestionujących w przekonujący sposób stanowisko Komisji, zgodnie z którym nie był to przypadek, w którym właściwy organ krajowy popełnił oczywisty błąd w ocenie w odniesieniu do wypełnienia obowiązków przewidzianych w art. 3 i 5 dyrektywy.

1.4 W odpowiedzi na propozycję polubownego rozwiązania przedstawioną przez Rzecznika Komisja przedstawiła w szczególności następujące uwagi dotyczące argumentu skarżącego, zgodnie z którym trasa tramwajowa określona w zatwierdzonym badaniu OOŚ została następnie zmieniona w kilku punktach, w związku z czym należało przeprowadzić nową OOŚ. Zgodnie z pkt 13 załącznika II do dyrektywy zmiany w już zatwierdzonym przedsięwzięciu wymagałyby odpowiedniej OOŚ w przypadku, gdyby mogły mieć znaczące niekorzystne skutki dla środowiska. W tym względzie właściwe organy krajowe dysponują pewnym marginesem swobody. W celu wykazania, że organy krajowe popełniły oczywisty błąd w ocenie w takim kontekście, Komisja musi przedstawić konkretne dowody pozwalające na ustalenie znaczącego niekorzystnego wpływu na środowisko wynikającego ze zmian. Ogólne argumenty skarżącego dotyczące zmiany trasy tramwaju nie były w tym względzie wystarczające.

W swoich uwagach dotyczących odpowiedzi Komisji skarżący nie był usatysfakcjonowany podejściem Komisji i przedstawił szereg argumentów na poparcie wyżej wymienionego argumentu.

Rzecznik zauważa, że nie wydaje się, aby skarżący najpierw przedstawił powyższy argument właściwym organom krajowym, które mogłyby zbadać sprawę i przedstawić odpowiednie wyjaśnienia. Wydaje się raczej, że przedłożył ją bezpośrednio Komisji. Argument został sformułowany w sposób ogólny. Ocena, czy zmiany w już zatwierdzonym przedsięwzięciu, takie jak te, których dotyczy niniejsza sprawa, „mogą mieć znaczący niekorzystny wpływ na środowisko” w rozumieniu pkt 13 załącznika II do dyrektywy, zależy jednak w dużej mierze od dokładnej treści tych zmian i zazwyczaj obejmuje oceny oparte na odpowiednich danych dotyczących środowiska.

W tym ostatnim względzie Europejski Trybunał Sprawiedliwości orzekł, co następuje. Po pierwsze, Trybunał wyjaśnił, co jest konieczne do wykazania, że władze krajowe przekroczyły granice swoich uprawnień dyskrecjonalnych, nie wymagając przeprowadzenia OOŚ przed wydaniem zezwolenia na konkretne przedsięwzięcie. W tym względzie Komisja nie może ograniczyć się do ogólnych twierdzeń, nie przedstawiając konkretnych dowodów na to, że zainteresowane organy krajowe popełniły oczywisty błąd w ocenie, wydając zezwolenie na przedsięwzięcie. Po drugie, Komisja musi przedstawić przynajmniej pewne dowody na to, że przedsięwzięcie może mieć wpływ na środowisko (8). Oznacza to, że Komisja mogła racjonalnie podjąć decyzję o niepodejmowaniu dalszych działań w odniesieniu do wyżej wymienionego ogólnego argumentu skarżącego, któremu nie towarzyszyły wystarczające, istotne dane dotyczące charakteru przedmiotowych zmian, a w szczególności ich prawdopodobnego wpływu na środowisko (9). W tych okolicznościach powyższe podejście przyjęte przez Komisję w odpowiedzi na propozycję polubownego rozwiązania przedstawioną przez Rzecznika Praw Obywatelskich jest uzasadnione.

1.5 Ponadto w analizie zawartej w propozycji polubownego rozwiązania Rzecznik zauważył, że zgodnie z dyrektywą państwa członkowskie muszą zapewnić, aby każdy wniosek o inwestycję i wszelkie informacje zgromadzone na podstawie art. 5 były udostępniane opinii publicznej, aby umożliwić zainteresowanej społeczności wyrażenie opinii przed udzieleniem zezwolenia na inwestycję (art. 6 ust. 2 dyrektywy). Ponadto opinie te należy uwzględnić w procedurze udzielania zezwolenia na inwestycję (art. 8 dyrektywy). Chociaż szczegółowe ustalenia dotyczące takiego informowania społeczeństwa i konsultowania się z nim są określane przez państwa członkowskie (art. 6 ust. 3 dyrektywy), uprawnienia dyskrecjonalne państw członkowskich w tym kontekście muszą być wykonywane w sposób zgodny z celem przepisów art. 6 ust. 2 i art. 8 dyrektywy oraz potrzebą zapewnienia ich „skuteczności” (effet utile). Oznacza to, że państwo członkowskie przekracza granice przysługującej mu swobody uznania, jeżeli jego ustalenia dotyczące sposobu informowania zainteresowanej społeczności nie są racjonalnie odpowiednie do osiągnięcia celu, jakim jest a) poinformowanie zainteresowanej społeczności o przedsięwzięciu i jego skutkach dla środowiska na podstawie konkretnych informacji oraz b) umożliwienie zainteresowanej społeczności odpowiedniego przygotowania i wyrażenia opinii przed wydaniem zezwolenia na inwestycję.

Podobnie art. 9 dyrektywy pozostawia państwom członkowskim zadanie określenia „odpowiednich procedur” informowania społeczeństwa o decyzji o udzieleniu zezwolenia na inwestycję. Procedury, które nie są racjonalnie odpowiednie do zamierzonego celu, jakim jest poinformowanie zainteresowanej społeczności o takiej decyzji, nie mogą jednak zostać uznane za „odpowiednie” w rozumieniu art. 9.

W niniejszej sprawie Komisja uznała zasadniczo, że w świetle ogłoszeń zamieszczonych w gazetach „Avgi” i „Imerisia”, w których zachęca się obywateli i ich organy przedstawicielskie do poinformowania się o badaniu OOŚ dotyczącym przedsięwzięcia, nie doszło do naruszenia przepisów art. 6 ust. 2–3 dyrektywy. Skarżący twierdził zasadniczo, że ogłoszenia te nie były racjonalnie odpowiednie do osiągnięcia wyżej wymienionego celu, zauważając w szczególności, że (i) "Imerisia" jest gazetą finansową, a zarówno "Avgi", jak i "Imerisia", mają krajowy, ale bardzo ograniczony obieg (około 1750 egzemplarzy każda); (ii) żadne ogłoszenie nie zostało opublikowane w żadnej z ośmiu lokalnych gazet Palaio Faliro; (iii) chociaż część tramwaju zostanie zbudowana w Neo Faliro, który jest częścią obszaru (prefektura) Pireusu, nazwa projektu, jak ogłoszono, była po prostu "tramwajem w obszarze Aten", a ogłoszenia zostały dokonane tylko przez prefekturę Aten. Komisja nie odniosła się jednak konkretnie do tych argumentów. W związku z tym argumenty te nie wydawały się bezpodstawne. Komisja nie odniosła się również konkretnie do argumentu skarżącego, że nie przestrzegano art. 9 dyrektywy w zakresie, w jakim ogłoszenie dotyczące wspólnej decyzji ministerialnej zatwierdzającej warunki środowiskowe przedsięwzięcia zostało opublikowane wyłącznie w „Imerizji”.

W tych okolicznościach (10) Rzecznik uznał, że brak konkretnego ustosunkowania się przez Komisję do argumentów skarżącego, zgodnie z którymi wyżej wymienione ogłoszenia w gazetach „Avgi” i „Imerisia” nie spełniały wymogów art. 6 ust. 2–3 i art. 9 dyrektywy, może stanowić przypadek niewłaściwego administrowania. W związku z tym Rzecznik zasugerował, że w świetle wyżej wymienionych ogłoszeń w gazetach „Avgi” i „Imerisia” Komisja może ponownie rozważyć swoje stanowisko, zgodnie z którym nie doszło do naruszenia (przepisów art. 6 ust. 2–3 i art. 9) dyrektywy.

1.6 W odpowiedniej części odpowiedzi na propozycję polubownego rozwiązania przedstawioną przez Rzecznika Praw Obywatelskich Komisja zauważyła w szczególności, co następuje. „Prawo” społeczeństwa do korzystania z procedury informowania i konsultacji przewidzianej w art. 6 ust. 2–3 dyrektywy jest ograniczone, ponieważ państwa członkowskie są uprawnione do określenia szczegółowej treści tej procedury. To samo dotyczy analogicznie art. 9 dyrektywy. Szeroki zakres uznania, jakim dysponują państwa członkowskie w tym kontekście, jest jednak ograniczony koniecznością zapewnienia skuteczności dyrektywy.

W przedmiotowej sprawie opinia publiczna została poinformowana i miała możliwość wyrażenia opinii przed zatwierdzeniem projektu. Prefektura Aten udostępniła badanie OOŚ opinii publicznej w swoim budynku. Poinformowała również gminy Ateny, Nea Smyrni, Palaio Faliro i Glyfada oraz opublikowała odpowiednie ogłoszenie w gazetach „Avgi” i „Imerisia”. Decyzja zatwierdzająca projekt została opublikowana w "Imerisia". W związku z tym Komisja nie dysponowała wystarczającymi elementami, aby wszcząć postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. Ponadto wyżej wymienione gazety cieszą się dobrą reputacją i mają ogólnokrajowy obieg. Są one często wykorzystywane do tego rodzaju ogłoszeń. Nie jest też oczywiste, że lokalne gazety lepiej przyczyniłyby się do realizacji celów dyrektywy, ponieważ nie zawsze są one codzienne i mają ograniczony obieg i znaczenie. Ponadto, ponieważ projekt nie dotyczył tylko jednej gminy, ale wielu z nich, a w istocie całego obszaru Aten, wybór gazety o zasięgu krajowym okazał się uzasadniony.

Ponadto był to projekt dotyczący infrastruktury, a ponadto miał duże znaczenie, ponieważ był związany z organizacją igrzysk olimpijskich. Odpowiednie badania rozpoczęły się już w 1995 r., a w 2000 r. projekt był omawiany w greckim parlamencie, który uchwalił ustawę dotyczącą ustanowienia podmiotu odpowiedzialnego za badanie, budowę i zarządzanie tramwajem. Trudno zatem uznać, że władze greckie chciały utrudnić publiczne informowanie o projekcie. Natomiast aktywny i zainteresowany krąg odbiorców miał możliwość uzyskania informacji i bycia wysłuchanym.

Wreszcie z pkt 12 wyroku greckiej rady stanu nr 2173/2002, dotyczącego wspólnej decyzji ministerialnej zatwierdzającej budowę przedsięwzięcia, jasno wynika, że procedura ogłoszenia tej decyzji była przestrzegana.

W związku z powyższym Komisja stwierdziła, że nie stwierdzono naruszenia art. 6 ust. 2–3 i art. 9 dyrektywy.

1.7 W swoich uwagach dotyczących odpowiedzi Komisji skarżący w uzasadniony sposób zakwestionował powyższe wnioski. Zauważył on w szczególności, że chociaż państwa członkowskie dysponują szerokim zakresem uznania w odniesieniu do sposobu informowania społeczeństwa i konsultowania się z nim, muszą one stosować co najmniej jedną z metod, o których mowa w art. 6 ust. 3 dyrektywy, czego nie uczyniono w przedmiotowej sprawie.

1.8 W odniesieniu do ostatniej kwestii poruszonej przez skarżącego Rzecznik zauważa, co następuje. Zgodnie z art. 6 ust. 2–3 dyrektywy państwa członkowskie dysponują znacznym marginesem swobody przy określaniu szczegółowych zasad informowania społeczeństwa i przeprowadzania z nim konsultacji. W szczególności państwa członkowskie po prostu „mogą” określić sposób, w jaki społeczeństwo jest informowane, „na przykład” za pomocą jednego ze sposobów wymienionych w art. 6 ust. 3 tiret trzecie. W związku z tym, wbrew twierdzeniom skarżącego, państwa członkowskie nie są zobowiązane do stosowania co najmniej jednego z tych sposobów.

Z drugiej strony należy również zauważyć, że skarżący wyraźnie zwrócił uwagę Komisji na fakt, że grecka wspólna decyzja ministerialna 75308/5512/1990 („wspólna decyzja ministerialna”), która została wydana w kontekście wdrażania dyrektywy, przewidywała publikację w prasie lokalnej ogłoszenia dotyczącego badania OOŚ (11). W istocie art. 1 tej dyrektywy wyraźnie stanowi, że ma ona na celu harmonizację prawa greckiego między innymi z przepisami art. 6 i 9 dyrektywy. Ponadto art. 2 ust. 2 JMD stanowi, że Rada prefektury, która otrzymała badanie OOŚ (od właściwego departamentu Ministerstwa Środowiska, Planowania i Robót Publicznych), jest odpowiedzialna za „publikację w prasie lokalnej” („ δημοσίευση στον τοπικό τύπο”) ogłoszenia dotyczącego badania OOŚ. Jest on również odpowiedzialny za opublikowanie w prasie zaproszenia dla obywateli i podmiotów ich reprezentujących do zapoznania się z tym badaniem i przedstawienia swoich opinii na temat jego treści w terminie nieprzekraczającym 15 dni od publikacji. W związku z tym Grecja skorzystała z wyżej wymienionego uprawnienia dyskrecjonalnego, które przysługiwało jej na mocy art. 6 ust. 2–3 dyrektywy, wymagając między innymi publikacji w prasie lokalnej. W związku z tym warto również zauważyć, że grecka Rada Stanu uważa, że wymóg ten stanowi zasadniczy element procedury zatwierdzania danego projektu i że jego nieprzestrzeganie jest wadliwe w przypadku decyzji zatwierdzającej (warunki środowiskowe) projekt (12). W przedmiotowej sprawie wydaje się, że publikacja dotycząca badania OOŚ została dokonana wyłącznie w gazetach o zasięgu krajowym. W związku z tym można racjonalnie stwierdzić, że wyżej wymieniony wymóg ustawodawstwa krajowego nie został spełniony.

1.9 Jednakże taki wniosek niekoniecznie oznacza, że Komisja dopuściła się niewłaściwego administrowania, podejmując decyzję o niewszczynaniu postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. W tym względzie należy, po pierwsze, przypomnieć, że Komisja dysponuje swobodą uznania przy podejmowaniu decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego na podstawie art. 226 traktatu WE(13). Rzecznik uważa, że w przypadku gdy Komisja podejmuje taką decyzję w sprawie, takiej jak rozpatrywana w niniejszej sprawie, która dotyczy zgodności z przepisami art. 6 ust. 2–3 dyrektywy, nie przekroczyłaby ona przysługującego jej powyżej zakresu uznania, gdyby zamiast skupić się na tym, czy przestrzegano konkretnego istotnego wymogu mającego zastosowanie ustawodawstwa krajowego, zbadała, czy dane państwo członkowskie działało w sposób zapewniający wystarczające gwarancje zgodności z przepisami art. 6 ust. 2–3 dyrektywy oraz z potrzebą zapewnienia ich skuteczności. Wydaje się, że tak właśnie postąpiła Komisja w przedmiotowej sprawie.

1.10 W niniejszej sprawie Komisja doszła w istocie do wniosku, że nie zostało wykazane, iż państwo członkowskie uchybiło ciążącemu na nim na mocy art. 6 ust. 2 dyrektywy obowiązkowi zapewnienia zainteresowanej społeczności możliwości wyrażenia opinii przed wydaniem decyzji o zezwoleniu na inwestycję. Komisja oparła ten wniosek na następujących punktach przedstawionych w pkt 1.6 powyżej: a) prefektura Aten udostępniła badanie OOŚ opinii publicznej w swoim budynku; b) prefektura Aten poinformowała również gminy Ateny, Nea Smyrni, Palaio Faliro i Glyfada; prefektura Aten wydała stosowne oświadczenie w gazetach „Avgi” i „Imerisia”, które cieszą się dobrą reputacją i mają ogólnokrajowy obieg i są często wykorzystywane do tego rodzaju ogłoszeń; d) nie jest oczywiste, że lokalne gazety lepiej przyczyniłyby się do realizacji celów dyrektywy, ponieważ nie zawsze są one codzienne i mają ograniczony obieg i znaczenie; oraz e) OOŚ dotyczyła projektu infrastruktury o dużym znaczeniu, związanego z organizacją igrzysk olimpijskich; odpowiednie badania rozpoczęły się już w 1995 r., a w 2000 r. projekt był omawiany w greckim parlamencie.

1.11 Rzecznik uważa, że powyższe lit. a)-e) są wyraźnie niewystarczające, aby wykazać, że w odniesieniu do przedmiotowego projektu Grecja wypełniła swój pozytywny obowiązek przewidziany w art. 6 ust. 2 dyrektywy. Skuteczność tego przepisu oznacza, że sposób informowania zainteresowanej społeczności powinien być racjonalnie odpowiedni do osiągnięcia podwójnego celu, jakim jest poinformowanie zainteresowanej społeczności o istnieniu i dostępności badania OOŚ oraz umożliwienie jej odpowiedniego przygotowania i wyrażenia opinii przed udzieleniem zezwolenia na inwestycję. W odniesieniu do lit. a) argumentacji Komisji wystarczy zauważyć, że sam fakt, iż prefektura Aten udostępniła badanie OOŚ opinii publicznej, nie wystarczy, jeżeli nie towarzyszą mu odpowiednie środki mające na celu zaalarmowanie zainteresowanej społeczności o istnieniu i dostępności badania OOŚ oraz o możliwości wyrażenia opinii na jego temat. W odniesieniu do lit. b) oczywiste jest, że przekazanie istotnych informacji gminom, których dotyczy przedsięwzięcie, może mieć znaczenie dla wypełnienia obowiązku nałożonego w art. 6 ust. 1 dyrektywy. Nie jest on jednak sam w sobie istotny w odniesieniu do art. 6 ust. 2 dyrektywy, ponieważ nie odnosi się do udzielania informacji zainteresowanej społeczności. Podobnie lit. c) nie jest przekonująca. Fakt, na który powołuje się Komisja bez żadnych konkretnych informacji potwierdzających, że te dwie gazety były często wykorzystywane do ogłoszeń dotyczących badań OOŚ, nie jest powszechnie znany i został zakwestionowany przez skarżącego, który prawidłowo wskazał, że „Imerisia” koncentruje się głównie na kwestiach finansowych. Co ważniejsze, nie ulega wątpliwości, że gazety "Avgi" i "Imerisia" mają ogólnokrajowy i dość ograniczony obieg. Tego rodzaju obieg prawdopodobnie nie zapewni wystarczających gwarancji osiągnięcia wyżej wymienionego podwójnego celu. Co więcej, publikacja ogłoszenia w tych gazetach miała miejsce tylko raz. W odniesieniu do lit. d) Komisja nie obaliła argumentu skarżącego, że istniała znaczna liczba lokalnych gazet, które mogły zostać wykorzystane do poinformowania zainteresowanej społeczności, której dotyczy projekt. Ponadto nawet przy założeniu, że prasa lokalna prawdopodobnie nie przyczyniłaby się do realizacji celów określonych w art. 6 ust. 2, taki punkt nie uzasadniałby wykorzystania innych środków promocji, które nie byłyby racjonalnie odpowiednie do osiągnięcia tych celów. Wreszcie, jeśli chodzi o lit. e), sam fakt, że przedmiotowy projekt był znaczący i mógł zostać nagłośniony w drodze dyskusji parlamentarnych lub w mediach, nie może prowadzić do domniemania, że te same cele zostały osiągnięte.

1.12 W świetle powyższego Rzecznik stwierdza, że Komisja nie rozpatrzyła należycie argumentu skarżącego dotyczącego naruszenia art. 6 ust. 2 dyrektywy i że to uchybienie, które stanowi niewłaściwe administrowanie, nie zostało naprawione w trakcie obecnego dochodzenia, pomimo jego wysiłków w tym zakresie. Biorąc jednak pod uwagę charakter tego przypadku niewłaściwego administrowania, fakt, że budowa przedmiotowego dużego projektu została zakończona dawno temu, oraz uprawnienia dyskrecjonalne Komisji wskazane w pkt 1.9 powyżej, Rzecznik uważa, że dalsze prowadzenie sprawy nie jest uzasadnione. W związku z tym zamknie ten aspekt sprawy odpowiednią uwagą krytyczną.

1.13 Jeśli chodzi o argument skarżącego dotyczący naruszenia art. 9 dyrektywy, Komisja w odpowiedzi na odpowiednią część propozycji polubownego rozwiązania przedstawionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich zauważyła, że z pkt 12 wyroku greckiej Rady Stanu 2173/2002 dotyczącego decyzji zatwierdzającej budowę przedsięwzięcia jasno wynika, że przestrzegano przepisów proceduralnych dotyczących upubliczniania tej decyzji. Rzecznik zauważa, że Consiglio di Stato rzeczywiście potwierdziła, że procedura przewidziana w art. 3 JMD dotycząca między innymi publikacji w prasie decyzji zatwierdzającej warunki środowiskowe przedsięwzięcia została zachowana. Artykuł 3 JMD stanowi między innymi, że odpowiednie ogłoszenie powinno zostać opublikowane w prasie lokalnej. Grecka Rada Stanu doszła do powyższego wniosku, stwierdzając jednocześnie, że dostarczono jej kopię odpowiedniej gazety ", w której nazwa gazety [była] niewidoczna." W rzeczywistości wydaje się, że gazeta ta była "Imeryzją", która ma ogólnokrajowy i dość ograniczony obieg (zob. również pkt 1.11 powyżej). Wydaje się zatem, że Komisja oparła się na powyższym wniosku, do którego doszła Consiglio di Stato, nie biorąc jednak należycie pod uwagę istotnej uwagi Sądu. W każdym razie Consiglio di Stato (rada stanu) nie zajęła się kwestią, czy wymóg określony w art. 9 dyrektywy został spełniony.

1.14 W świetle powyższego i jego odpowiedniej analizy zawartej w pkt 1.5 niniejszej decyzji Rzecznik stwierdza, że Komisja nie rozpatrzyła należycie argumentu skarżącego dotyczącego naruszenia art. 9 dyrektywy i że to uchybienie, które stanowi niewłaściwe administrowanie, nie zostało naprawione w toku obecnego dochodzenia, pomimo jego przeciwnych starań. Jednakże biorąc pod uwagę (i) charakter tego przypadku niewłaściwego administrowania; (ii) że budowa przedmiotowego dużego projektu została zakończona dawno temu; oraz (iii) uprawnienia dyskrecjonalne Komisji wskazane w pkt 1.9 powyżej, Rzecznik uważa, że dalsze prowadzenie sprawy nie jest uzasadnione. W związku z tym zamknie ten aspekt sprawy odpowiednią uwagą krytyczną.

2 Zarzut dotyczący możliwego do uniknięcia opóźnienia w rozpatrywaniu przez Komisję skargi skarżącego w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego

2.1 Załącznik do "Komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego i Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie stosunków ze skarżącym w związku z naruszeniami prawa wspólnotowego"(14) stanowi między innymi, że "zasadą ogólną jest, że departamenty Komisji badają skargi w celu podjęcia decyzji o wystosowaniu wezwania do usunięcia uchybienia lub zamknięciu sprawy w terminie nie dłuższym niż jeden rok od daty zarejestrowania skargi przez Sekretariat Generalny"(pkt 8).

2.2 Wydaje się, że w omawianym przypadku skarga skarżącego dotycząca naruszenia przepisów została zarejestrowana przez Sekretariat Generalny Komisji pod koniec czerwca lub na początku lipca 2002 r. Wydaje się, że Komisja przesłała swoją ocenę skarżącemu pismem z dnia 23 marca 2004 r.(15). W swojej opinii w sprawie skargi Komisja przyznała, że nie skontaktowała się z władzami greckimi natychmiast po zarejestrowaniu przedmiotowej skargi w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. W rzeczywistości wydaje się, że Komisja zwróciła się do władz greckich o udzielenie informacji na temat tej skargi dopiero w marcu 2003 r., czyli około dziewięciu miesięcy po jej rejestracji. Komisja wyjaśniła to opóźnienie, odnosząc się do obciążenia DG ds. Środowiska pracą i zauważając, że ta dyrekcja generalna zajmuje się prawie 50 % skarg w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego rozpatrywanych przez Komisję. Nie jest to jednak zadowalające wyjaśnienie. Poza tym, że jest ona sformułowana w sposób ogólny, należy zauważyć, że Komisja powinna była podjąć odpowiednie kroki w odniesieniu do organizacji i funkcjonowania DG ds. Środowiska, aby zapewnić, że ta dyrekcja generalna będzie w stanie odpowiednio i terminowo rozpatrzyć znaczną liczbę swoich postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. W związku z powyższym Rzecznik Praw Obywatelskich uważa, że doszło do nieuzasadnionego opóźnienia w rozpatrywaniu przez Komisję sprawy skarżącego (16). Był to przypadek niewłaściwego administrowania, a Rzecznik Praw Obywatelskich zgłosi odpowiednią uwagę krytyczną poniżej (17).

3 Wnioski

Na podstawie swoich dochodzeń w tej sprawie Rzecznik Praw Obywatelskich formułuje następujące uwagi krytyczne:

Z powodów wyjaśnionych w pkt 1.5 i 1.11-1.14 powyżej Komisja nie rozpatrzyła należycie argumentów skarżącego dotyczących naruszenia art. 6 ust. 2 i art. 9 dyrektywy 85/337. To niepowodzenie jest równoznaczne z niewłaściwym administrowaniem.

Z powodów wyjaśnionych w pkt 2.2 powyżej Komisja poświęciła nieuzasadniony czas na rozpatrzenie skargi skarżącego w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. Był to przypadek niewłaściwego administrowania.

Przewodniczący Komisji zostanie również poinformowany o niniejszej decyzji.

Z poważaniem,

 

P. Nikiforos DIAMANDOUROS

---

(1) Dz.U. L 175, s. 40, zmieniona dyrektywą Rady 97/11/WE z dnia 3 marca 1997 r., Dz.U. L 73, s. 5.

(2) Zob. przypis 1.

(3) Dochodzenie Rzecznika nie dotyczy kwestii, czy i w jakim zakresie dyrektywa miała zastosowanie do przedmiotowego przedsięwzięcia. Rzecznik zauważa jednak w tym względzie, że grecka Rada Stanu w wyroku 2173/2002 stwierdziła między innymi (pkt 15), że część projektu dotycząca trasy Neo Faliro-Palaio Faliro-Glifada została przewidziana w ustawie 1515/1985 („plan regulacyjny Aten”), w której określono, że ta część tramwaju będzie rozumiana wzdłuż wybrzeża zatoki Faliro. Wyrok ten, w którym oddalono skargę o stwierdzenie nieważności wspólnej decyzji ministerialnej zatwierdzającej warunki środowiskowe dla przedmiotowego przedsięwzięcia, nie dotyczył powyższej kwestii stosowania dyrektywy.

(4) Zob. sprawa C-431/92 Komisja przeciwko Niemcom, Rec. 1995, s. I-2189, pkt 1 i 42. Jak zauważono w pkt 42 wyroku, Komisja uznała, że „ocena oddziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na środowisko (...) nie była zgodna z obowiązkiem uwzględnienia interakcji między czynnikami, o których mowa w art. 3 tiret pierwsze i drugie dyrektywy (ludzie, flora fauny, gleba, woda, powietrze, klimat i krajobraz), który to obowiązek wymaga całościowej oceny tych czynników”.

(5) Zob. sprawa C-431/92 Komisja przeciwko Niemcom, cytowana powyżej, pkt 39, 43-45.

(6) Por. sprawa C-72/95 Kraaijeveld, Rec. 1996, s. I-5403, pkt 39; Sprawa C-435/97 WWF, Rec. 1999, s. I-5613, pkt 40.

(7) Komisja odniosła się również w szczególności do swojego wcześniejszego argumentu, zgodnie z którym w wyroku 2173/2002 grecka rada stanu oddaliła skargę o stwierdzenie nieważności decyzji ministerialnej zatwierdzającej warunki środowiskowe przedsięwzięcia. W tym względzie Rzecznik zauważa, że grecka rada stanu nie stwierdziła w tym wyroku, że wymogi dyrektywy 85/337 (lub krajowych przepisów wykonawczych) zostały zasadniczo spełnione. Consiglio di Stato rozpatrzyła natomiast i oddaliła jako bezzasadne konkretne zarzuty podniesione przez skarżących, które nie wydają się dotyczyć obaw wyrażonych przez skarżącego w odniesieniu do spornego projektu.

(8) Zob. sprawa C-508/03 Komisja przeciwko Zjednoczonemu Królestwu [2006] Zb.Orz. I-5517, pkt 91, powołując się na sprawę C-117/02 Komisja przeciwko Portugalii [2004] Zb.Orz. I-5517, pkt 85, 87.

(9) Por. decyzja Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie skargi 3660/2004/PB, pkt 2.6 i 2.7.

(10) W związku z tym Rzecznik powtórzył, że grecka Rada Stanu w swoim orzeczeniu 2173/2002 nie odniosła się do kwestii, czy wymogi (art. 6 i 9) dyrektywy zostały w tym przypadku spełnione. Trybunał uznał po prostu (pkt 12), że sam fakt, iż wymogi dotyczące jawności przewidziane w przepisach krajowych w odniesieniu do zaskarżonej decyzji (zatwierdzenie warunków środowiskowych przedsięwzięcia) zostały spełnione, nie oznacza, że składający petycję w pełni zapoznali się z tą decyzją w celu zbadania, czy skarga o stwierdzenie nieważności została wniesiona w terminie.

(11) Wspólna dyrektywa w sprawie zarządzania środowiskowego (w szczególności jej art. 3, dotyczący upublicznienia decyzji zatwierdzającej warunki środowiskowe przedsięwzięcia) została również przywołana jako mająca zastosowanie w wyroku 2173/2002 greckiej Rady Stanu (pkt 12).

(12) Zob. wyrok 970/2007, pkt 12.

(13) Zob. w szczególności wyrok z 1989 r. w sprawie 247/87 Star Fruit przeciwko Komisji, Rec. s. 291, pkt 11.

(14) COM(2002) 141 wersja ostateczna, Dz.U. C 244, s. 5.

(15) Skarżący oświadczył, że nie otrzymał tego pisma w tym czasie. Najwyraźniej otrzymał ją dopiero w grudniu 2004 r., po tym jak Komisja poinformowała go o zamknięciu sprawy. W kontekście niniejszego dochodzenia skarżący wyraził wątpliwości co do tego, czy Komisja rzeczywiście przesłała mu swoje pismo z dnia 23 marca 2004 r. w momencie jego wydania. Zasugerował, że należy przeprowadzić wewnętrzne dochodzenie administracyjne i że Rzecznik Praw Obywatelskich może zbadać tę sprawę. Rzecznik przypomina, że stwierdzenie faktyczne Komisji, zgodnie z którym wysłała ona to pismo do skarżącego, niesie ze sobą (podważalne) domniemanie prawdziwości (por. sprawa T-311/00 British American Tobacco przeciwko Komisji, Rec. 2002, s. II-2781, pkt 35) oraz że Komisji przysługuje, ogólnie rzecz biorąc, szeroki zakres uznania w odniesieniu do prowadzenia wewnętrznych dochodzeń administracyjnych. Zauważa on również, że w aktach sprawy nie ma niczego, co sugerowałoby, że Komisja mogła celowo nie przesłać skarżącemu pisma z dnia 23 marca 2004 r. Rzecznik Praw Obywatelskich uważa zatem, że rozszerzenie zakresu jego obecnego dochodzenia w powyższej kwestii podniesionej przez skarżącego nie byłoby uzasadnione.

(16) Rzecznik nie uważa za konieczne oceny, czy doszło do nieuzasadnionego opóźnienia również na jednym z kolejnych etapów rozpatrywania sprawy przez Komisję.

(17) W trakcie dochodzenia skarżący zwrócił się do Rzecznika o rozważenie, czy członkowie personelu Komisji, którzy dopuścili się niewłaściwego administrowania w jego sprawie, mogą być winni przestępstw kryminalnych lub dyscyplinarnych. W tym względzie Rzecznik Praw Obywatelskich przypomina, że zgodnie z art. 195 Traktatu WE jego rolą jest badanie potencjalnych przypadków niewłaściwego administrowania w działaniach instytucji lub organów wspólnotowych. Nie prowadzi on zatem dochodzeń karnych ani dyscyplinarnych w odniesieniu do personelu instytucji lub organów wspólnotowych, których działalność może być przez niego badana pod kątem niewłaściwego administrowania. Zgodnie z art. 4 ust. 2 swojego statutu Rzecznik Praw Obywatelskich powiadamia właściwe organy krajowe o faktach, które mogą mieć związek z prawem karnym. W przedmiotowej sprawie Rzecznik Praw Obywatelskich nie dowiedział się o takich faktach. Ponadto zgodnie z art. 4 ust. 2 swojego statutu Rzecznik Praw Obywatelskich może poinformować zainteresowaną instytucję lub organ Wspólnoty o faktach podważających zachowanie członka ich personelu z dyscyplinarnego punktu widzenia. W swojej obecnej decyzji, która jest przekazywana zarówno skarżącemu, jak i Komisji, Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawił elementy, na podstawie których doszedł do wniosku, że Komisja dopuściła się niewłaściwego administrowania. Do Komisji, a nie do Rzecznika Praw Obywatelskich należy zatem ocena, czy sprawa obejmuje również przewinienia dyscyplinarne.