# Decyzja Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie skargi 923/2004/PB przeciwko Komisji Europejskiej
- Autor: Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich
- Data : null
- [URL](https://www.ombudsman.europa.eu/pl/decision/pl/2151)
---
Strasburg, 25 lipca 2005 r.   

Szanowny Panie,

W dniu 6 marca 2004 r. złożył Pan skargę do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczącą decyzji Komisji Europejskiej o odrzuceniu Pańskiego wniosku o traktowanie osoby jako dziecka pozostającego na utrzymaniu na mocy regulaminu pracowniczego.

W dniu 3 maja 2004 r. przekazałem skargę przewodniczącemu Komisji Europejskiej. Komisja przesłała swoją opinię w dniu 5 sierpnia 2004 r. Przekazałem go Panu wraz z zaproszeniem do przedstawienia uwag, które przesłał Pan w dniu 10 sierpnia 2004 r.

W dniu 1 marca 2005 r. zwróciłem się do Komisji o dodatkowe informacje i poinformowałem Pana pismem z tego samego dnia. Komisja przesłała mi swoją odpowiedź w dniu 3 maja 2005 r., którą przekazałem Panu z prośbą o przedstawienie uwag. W dniu 15 czerwca 2005 r. przedstawił Pan swoje uwagi.

Piszę teraz, aby poinformować Cię o wynikach zapytań, które zostały złożone. Przepraszam za czas potrzebny na przeprowadzenie tych dochodzeń.

WNIOSEK
-------

Skarżący pracował jako urzędnik Komisji Europejskiej. Dotyczyła ona decyzji Komisji o nieprzyznaniu Z. statusu osoby traktowanej jak dziecko pozostające na utrzymaniu skarżącego na podstawie art. 2 ust. 4 załącznika VII do regulaminu pracowniczego. Artykuł ten stanowi, co następuje:

*„Każda osoba, za której utrzymanie urzędnik jest prawnie odpowiedzialny i której utrzymanie wiąże się z dużymi wydatkami, może wyjątkowo być traktowana jako dziecko pozostające na utrzymaniu na mocy specjalnej uzasadnionej decyzji organu powołującego, opartej na dokumentach potwierdzających."*

Skarżący przyjął w 2002 r. panią Z., 26-letnią, poprzez tzw. "prostą adopcję" na mocy prawa danego państwa trzeciego, pracując dla przedstawicielstwa Komisji w danym państwie trzecim. Celem adopcji było uzyskanie przez Z. ubezpieczenia zdrowotnego mającego zastosowanie do osób uznanych za dzieci pozostające na utrzymaniu na podstawie regulaminu pracowniczego. Z. była przyjaciółką skarżącego i zachorowała podczas jego pobytu w danym państwie trzecim.

Po długiej korespondencji z Komisją skarżący został poinformowany przez Komisję, że jego wniosek o uznanie Z. za dziecko pozostające na jego utrzymaniu może zostać uwzględniony tylko wtedy, gdy Z. zostanie uznana za dziecko przysposobione zgodnie z prawem państwa, którego jest obywatelem.

Pismem z dnia 15 listopada 2002 r. ministerstwo sprawiedliwości państwa, którego obywatelem był skarżący, odmówiło uznania, że skarżący jest prawnie odpowiedzialny za utrzymanie Z. na mocy swojego prawa. Decyzja ta została potwierdzona przez Ministerstwo w dniu 21 stycznia 2003 r.

W związku z tym Komisja poinformowała skarżącego, że ponieważ zgodnie z prawem, którego obywatelem jest skarżący, nie ustalono, że Z. jest osobą, którą skarżący *„ma prawny obowiązek utrzymywać"* na mocy art. 2 ust. 4 załącznika VII do regulaminu pracowniczego, nie można przyznać jej statusu osoby traktowanej tak, jakby była dzieckiem pozostającym na utrzymaniu skarżącego.

W dniu 30 września 2003 r. skarżący złożył zażalenie na decyzję Komisji na podstawie art. 90 ust. 2 regulaminu pracowniczego. Podniósł on w szczególności, że jego „odpowiedzialność prawna za utrzymanie" Z. powinna być oceniana wyłącznie na podstawie prawa danego państwa trzeciego, ponieważ w chwili adopcji Z. zamieszkiwał on w tym państwie trzecim. Odniósł się do art. 3 ogólnych przepisów wykonawczych Komisji[(1)](#(1)){#Footnote1} w „Sekcji 2 -- Odpowiedzialność prawna za alimenty", który stanowi, co następuje:

*„1. Jeżeli istnieją czynniki łączące sprawę z więcej niż jednym prawem, prawo właściwe określa się zgodnie z przepisami kolizyjnymi mającymi zastosowanie przez właściwy sąd.*

*2. Sąd właściwy określa się zgodnie z zasadami dotyczącymi wyboru sądu, w tym, w stosownych przypadkach, zasadami określonymi w odpowiednich umowach międzynarodowych, w szczególności w zmienionej Konwencji brukselskiej z dnia 27 września 1968 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych.*

*Do celów przepisu określonego w ust. 1 przyjmuje się, że urzędnicy mają miejsce zamieszkania w miejscu zatrudnienia, o ile nie istnieją dowody na to, że jest inaczej."*

W dniu 8 lipca 2004 r., tj. po złożeniu niniejszej skargi do Rzecznika Praw Obywatelskich, Komisja przyjęła decyzję w sprawie skargi złożonej przez skarżącego na podstawie art. 90 ust. 2. W swojej decyzji Komisja podtrzymała swoje stanowisko, zgodnie z którym Z. nie można przyznać statusu osoby traktowanej jak dziecko pozostające na utrzymaniu skarżącego na podstawie art. 2 ust. 4 załącznika VII do regulaminu pracowniczego.

Jeżeli chodzi o pogląd skarżącego, że jego *„prawna odpowiedzialność za utrzymanie"* Z. powinna być ustalana na podstawie prawa danego państwa trzeciego tylko dlatego, że zamieszkiwał on w tym państwie trzecim w momencie adopcji Z., Komisja stwierdziła, że *„chyba że istnieją dowody na to, *że prawo państwa trzeciego \[...\] ma pierwszeństwo przed prawem* państwa członkowskiego* \[...\], *pierwszeństwo należy przyznać temu ostatniemu, zwłaszcza że instytucje wspólnotowe mają obowiązek wzajemnej współpracy z państwami członkowskimi. W każdym razie prawem cywilnym mającym zastosowanie do \[skarżącego\] jest przede wszystkim prawo państwa, którego jest on obywatelem".*

W skardze do Rzecznika skarżący twierdził, że Komisja błędnie zinterpretowała regulamin pracowniczy, odrzucając jego wniosek o potraktowanie przysposobionej przez niego osoby jako dziecka pozostającego na jego utrzymaniu.

WNIOSEK
-------

**Opinia Komisji**   

Skarga została przekazana Komisji do zaopiniowania. W swojej opinii Komisja potwierdziła swoją decyzję o nieprzyznaniu Z. statusu osoby traktowanej jak dziecko pozostające na utrzymaniu skarżącego na podstawie art. 2 ust. 4 załącznika VII do regulaminu pracowniczego. Powtórzyła powody i punkty streszczone powyżej.
**Uwagi skarżącego**   

W swoich uwagach skarżący zakwestionował stanowisko Komisji, zgodnie z którym konieczne jest uzyskanie od organów, których jest obywatelem, *uznania „odpowiedzialności prawnej za utrzymanie"* Z. Utrzymywał on, że prawo danego państwa trzeciego jest prawem właściwym w niniejszej sprawie, ponieważ był on zatrudniony w tym państwie trzecim w momencie adopcji Z.

Skarżący stwierdził również, że inni urzędnicy ustnie powiedzieli mu, że ważnym powodem, dla którego Komisja odrzuciła jego wniosek, była obawa, że jego przyjęcie stworzy precedens dla obywateli państw trzecich, aby uzyskać dostęp do ochrony ubezpieczeniowej z systemu ubezpieczeń medycznych Unii Europejskiej.
**Dalsze dochodzenia Pismo**   
*Rzecznika Praw Obywatelskich do Komisji*   

Po dokładnym rozważeniu opinii Komisji i uwag skarżącego okazało się, że konieczne są dalsze dochodzenia. W związku z tym Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Komisji z prośbą o przedstawienie bardziej szczegółowych informacji na temat tego, które przepisy kolizyjne powinny mieć zastosowanie, oraz konkretnych powodów swojej decyzji, zgodnie z którą prawem mającym zastosowanie w tym przypadku jest prawo państwa, którego obywatelem jest skarżący.
*Odpowiedź Komisji*   

W swojej odpowiedzi Komisja uznała, że odpowiedzi na pytania zadane w piśmie Rzecznika zostały już udzielone w jej opinii. Zwróciła się jednak o dalsze wyjaśnienie swojego stanowiska. Komisja powołała się na art. 3 ogólnych przepisów wykonawczych. Zauważył, że skarżący oparł się na ostatnim tiret tego artykułu i stwierdził, że *„z brzmienia tego przepisu jasno wynika, że jego zakres jest ograniczony do ust. 2, który dotyczy odpowiedzialności prawnej. W związku *z tym* \[skarżący\] nie może powoływać się na ten przepis w odniesieniu do ust. 1, który określa prawo właściwe (choć oczywiście może on mieć na nie pośredni wpływ, ponieważ prawo właściwe określa się zgodnie z przepisami kolizyjnymi,*które mają być stosowane przez właściwy sąd)."* Komisja powtórzyła również swoje wcześniejsze oświadczenie, że *„\[w\]* każdym przypadku prawem cywilnym mającym zastosowanie do danej osoby jest przede wszystkim prawo państwa, którego jest ona obywatelem".* Ponadto Komisja stwierdziła, że *„w świetle tej zasady* *\[...\]* *do skarżącego* \[...\] *(który jest obywatelem) należy wskazanie -- w zakresie, w jakim kwestionuje on tę zasadę -- na jaki obowiązek wynikający *z prawa prywatnego międzynarodowego zamierza się powołać, aby powołać się na pierwszeństwo \[prawa* danego państwa trzeciego przed prawem państwa, którego jest obywatelem\] w odniesieniu do adopcji".*
*Uwagi skarżącego*   

W swoich uwagach dotyczących odpowiedzi Komisji na dalsze dochodzenia Rzecznika skarżący podtrzymał swoje argumenty.

Skarżący zauważył również, że Komisja nie odniosła się do jego uwagi poczynionej w jego pierwszym zestawie uwag, zgodnie z którą ważnym powodem, dla którego Komisja sprzeciwiła się jego wnioskowi, była obawa, że jego przyjęcie stworzy precedens dla obywateli państw trzecich w uzyskaniu dostępu do ochrony ubezpieczeniowej w ramach systemu ubezpieczeń medycznych Unii Europejskiej.

Skarżący wskazał ponadto, że hospitalizacja pani Z. w lepszych warunkach jest pilna, stwierdzając, że lekarz Komisji, pan S., (zgodnie ze wspomnieniami skarżącego) stwierdził, że połowa pacjentów dializowanych w obecnym szpitalu pani Z. zmarła od czasu ich hospitalizacji.

DECYZJA
-------

**1 Uwagi wstępne**   

1.1 Zażalenie zostało złożone przez urzędnika Komisji na decyzję Komisji Europejskiej o odmowie przyznania Z. statusu osoby traktowanej jak dziecko pozostające na utrzymaniu skarżącego zgodnie z regulaminem pracowniczym. W swojej opinii oraz w odpowiedzi na dalsze dochodzenia Rzecznika Praw Obywatelskich (por. pkt 2 poniżej) Komisja podtrzymała swoje stanowisko.

1.2 W swoich uwagach dotyczących odpowiedzi Komisji na dalsze dochodzenia Rzecznika, skarżący przedstawił uwagi dotyczące dwóch kwestii. Po pierwsze, zauważył on, że Komisja nie odniosła się do jego uwag poczynionych w jego pierwszym zestawie uwag, zgodnie z którymi niektórzy urzędnicy ustnie powiedzieli mu, że ważnym powodem odrzucenia jego wniosku przez Komisję była obawa, że jego przyjęcie stworzy precedens dla obywateli państw trzecich w uzyskaniu dostępu do ochrony ubezpieczeniowej w ramach systemu ubezpieczeń medycznych Unii Europejskiej. Po drugie, skarżący wskazał, że hospitalizacja pani Z. w lepszych warunkach jest pilna, stwierdzając, że lekarz Komisji, pan S., (według wspomnień skarżącego) stwierdził, że połowa pacjentów dializowanych w obecnym szpitalu pani Z. zmarła od czasu ich hospitalizacji.

1.3 Rzecznik rozumie, że skarżący poczynił powyższe uwagi jako informacje do ogólnej oceny sprawy, a nie przedstawiał dodatkowych zarzutów lub roszczeń. W związku z tym żadne takie dodatkowe zarzuty lub roszczenia nie zostały podjęte w celu przeprowadzenia dochodzenia.
**2 Kwestia prawa właściwego**   

2.1 Komisja Europejska uznała, że Z. nie można przyznać statusu osoby traktowanej tak, jakby była dzieckiem skarżącego pozostającym na utrzymaniu, zgodnie z art. 2 ust. 4 załącznika VII do regulaminu pracowniczego. Decyzja ta opierała się na założeniu, że pani Z. nie może zostać uznana za osobę, za którą skarżący ponosi *„odpowiedzialność prawną za utrzymanie",* ponieważ władze państwa, którego obywatelem jest skarżący, odmówiły uznania adopcji pani Z przez skarżącego.

2.2 Skarżący twierdził, że Komisja błędnie zinterpretowała regulamin pracowniczy, odrzucając jego wniosek o traktowanie przysposobionej przez niego osoby jako dziecka pozostającego na jego utrzymaniu. Twierdził on, że fakt, iż w chwili adopcji zamieszkiwał w danym państwie trzecim, oznacza, że kwestia, czy ponosi on „prawną odpowiedzialność za utrzymanie" Z., powinna zostać rozstrzygnięta na podstawie prawa tego państwa trzeciego. Odniósł się do art. 3 sekcji 2 ogólnych przepisów wykonawczych Komisji („odpowiedzialność prawna za utrzymanie"), przytoczonych powyżej.

2.3 W odpowiedzi na dalsze dochodzenia Rzecznika Praw Obywatelskich Komisja odniosła się do art. 3 ust. 2 tiret ostatnie ogólnych przepisów wykonawczych (cytowanych powyżej) i stwierdziła, że *"z brzmienia tego przepisu jasno wynika, że jego zakres jest ograniczony do ust. 2, który dotyczy odpowiedzialności prawnej. W związku *z tym* \[skarżący\] nie może powoływać się na ten przepis w odniesieniu do ust. 1, który określa, które prawo ma zastosowanie".* W swoim drugim zestawie uwag skarżący odrzucił stanowisko Komisji.

2.4 Niniejsza sprawa dotyczy jedynie warunku określonego w art. 2 ust. 4 regulaminu pracowniczego, zgodnie z którym urzędnik musi ponosić "odpowiedzialność prawną za utrzymanie" danej osoby. Nie dotyczy on innych warunków określonych w tym artykule. Należy ponadto zauważyć, że przegląd niniejszej sprawy przez Rzecznika ogranicza się do oceny konkretnych przepisów prawnych, które były przedmiotem sporu w wewnętrznej skardze skarżącego na podstawie art. 90 ust. 2 regulaminu pracowniczego.

2.5 Artykuł 3 ust. 1 ogólnych przepisów wykonawczych odnosi się do "czynników łączących sprawę z więcej niż jednym prawem". W niniejszej sprawie skarżącym jest urzędnik Komisji, który twierdzi, że jego adopcja Z. zgodnie z prawem danego państwa trzeciego podczas jego pobytu w tym państwie powinna zostać uznana. Wydaje się zatem, że sprawa zawiera elementy, które sprawiają, że konieczne jest ustalenie, które prawo ma zastosowanie. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ogólnych przepisów wykonawczych prawo właściwe określa się w takich przypadkach „zgodnie z przepisami kolizyjnymi stosowanymi przez właściwy sąd".

2.6 W niniejszej sprawie Komisja zasadniczo stwierdziła, że wobec braku dowodów przeciwnych zastosowanie ma prawo państwa, którego obywatelem jest skarżący, ponieważ skarżący jest obywatelem tego państwa. Jednakże art. 3 tiret ostatnie ogólnych przepisów wykonawczych Komisji stanowi, że „\[f\]*lub cel przepisu określonego w ust. 1* \[dotyczącego sądu właściwego i mających zastosowanie przepisów kolizyjnych\] *zakłada się, że urzędnicy mają miejsce zamieszkania w miejscu zatrudnienia, w przypadku braku dowodów przeciwnych".* W świetle tego sformułowania Rzecznik nie rozumie stanowiska Komisji, zgodnie z którym tiret ostatnie nie powinno mieć zastosowania do art. 3 akapit pierwszy. Rzecznik uważa zatem, że miejsce zatrudnienia skarżącego -- tj. dane państwo trzecie -- powinno być ważnym czynnikiem przy określaniu właściwego sądu. Wydaje się, że skarżący, dochodząc do podobnego wniosku, uznał, że sądem właściwym byłby sąd w państwie trzecim i że na tej podstawie należy określić prawo właściwe. Rzecznik uważa, że pogląd ten nie wydaje się nieuzasadniony.

2.7 Jeśli chodzi o normy kolizyjne, które miałyby być stosowane przez sąd w danym państwie trzecim, Rzecznik zauważa, że ani skarżący, ani Komisja nie dostarczyli informacji na ten temat. Komisja stwierdziła jednak, że w zakresie, w jakim skarżący kwestionuje, że prawem cywilnym, które ma do niego zastosowanie, powinno być prawo państwa, którego jest obywatelem, do niego należy wskazanie, jakie przepisy prawa prywatnego międzynarodowego powinny przyznawać prawu danego państwa trzeciego pierwszeństwo przed prawem państwa, którego obywatelem jest skarżący, w odniesieniu do adopcji Z.

2.8 Rzecznik zauważa, że ani regulamin pracowniczy, ani ogólne przepisy wykonawcze Komisji nie wydają się zobowiązywać Komisji do przeprowadzenia szczegółowej oceny międzynarodowego prawa prywatnego w celu zbadania, które prawo powinno mieć zastosowanie. Rzecznik zauważa ponadto, że skarżący przyznaje, iż przyjął panią Z. w szczególności w celu uzyskania opieki medycznej dla niej zgodnie z regulaminem pracowniczym. Wniosek skarżącego o traktowanie Z. jako dziecka pozostającego na utrzymaniu na podstawie regulaminu pracowniczego był zatem zasadniczo wnioskiem o przyznanie korzyści finansowej. Należy zatem przyjąć ścisłą wykładnię ram prawnych regulujących tę kwestię.

2.9 W świetle powyższego Rzecznik uważa, że Komisja zajęła rozsądne stanowisko, stwierdzając, że na skarżącym spoczywa obowiązek wykazania, że prawo państwa trzeciego miało zastosowanie, i wykazania, że na nim spoczywa odpowiedzialność prawna za utrzymanie pani Z. na mocy tego prawa. Ponieważ wydaje się, że skarżący nie przedstawił dowodów w tym zakresie, Rzecznik stwierdza, że odrzucenie przez Komisję wniosku skarżącego o uznanie pani Z. za osobę traktowaną tak, jakby była dzieckiem skarżącego pozostającym na utrzymaniu na mocy art. 2 ust. 4 załącznika VII do regulaminu pracowniczego nie jest nieuzasadnione i że w związku z tym nie doszło do niewłaściwego administrowania.
**3 Wnioski**   

Na podstawie dochodzenia Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie tej skargi wydaje się, że Komisja Europejska nie dopuściła się niewłaściwego administrowania. W związku z tym Rzecznik Praw Obywatelskich zamyka sprawę.

Przewodnicząca Komisji Europejskiej zostanie również poinformowana o tej decyzji.

Z poważaniem,

P. Nikiforos DIAMANDOUROS

*** ** * ** ***

[(1)](#Footnote1){#(1)} Artykuł 110 regulaminu pracowniczego stanowi, że ogólne przepisy wykonawcze do regulaminu pracowniczego są przyjmowane przez każdą instytucję.