Kontekst skargi

1. Skarga dotyczyła byłego kierownika w Komisji Europejskiej, który w lipcu 2024 r. dołączył do ponadnarodowej [zredagowanej] spółki jako kierownik wyższego szczebla odpowiedzialny za kwestie konkurencji i regulacji, w tym dla Europy, z siedzibą w Brukseli.

2. Były pracownik pracował przez ponad 25 lat w Komisji i przez ponad 20 lat w Dyrekcji Generalnej Komisji ds. Konkurencji (DG COMP)[1]. Po opuszczeniu Komisji w styczniu 2022 r. były pracownik dołączył do globalnej kancelarii prawnej, po uprzednim powiadomieniu Komisji o zamiarze objęcia tej funkcji. Komisja zezwoliła na to posunięcie, stosując jednocześnie ograniczenia w celu ograniczenia ryzyka potencjalnego konfliktu interesów. Były pracownik objął następnie nowe stanowisko w [zredagowanej] spółce.

3. Skarżący, organizacja społeczeństwa obywatelskiego promująca przejrzystość i demokrację, wyraził wobec Komisji obawy, że przeniesienie byłego pracownika do [zredagowanego] przedsiębiorstwa może naruszać mające zastosowanie obowiązki wynikające z regulaminu pracowniczego UE w celu uniknięcia wszelkich potencjalnych konfliktów interesów w działalności po zakończeniu służby [2]. Skarżący twierdził, że obowiązek unikania konfliktu interesów ma zastosowanie bezterminowo do byłych pracowników, którzy przyjmują określone stanowiska lub korzyści po zakończeniu służby publicznej. Skarżący wezwał Komisję do podjęcia działań w celu rozwiązania tego konfliktu interesów, odnosząc się do powiązanych spraw, za które odpowiedzialny był były pracownik podczas służby w DG COMP.

4. Komisja odpowiedziała skarżącemu, że nie jest zaniepokojona nową rolą byłego pracownika i że nie ma dowodów na to, że były pracownik nie przestrzegał mających zastosowanie obowiązków wynikających z regulaminu pracowniczego. Dodała, że byłym pracownikom zaangażowanym w sprawy sądowe zabrania się bezpośredniej lub pośredniej pracy nad sprawami, w które byli zaangażowani w okresie służby w Komisji, lub wszelkimi powiązanymi sprawami. Jeżeli były pracownik nie wywiąże się z tego obowiązku, Komisja może podjąć środki w celu rozwiązania tego problemu.

5. Skarżący uznał, że Komisja nie zajęła się w odpowiedni sposób domniemanym konfliktem interesów, i zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich.

W przedmiocie dochodzenia

6. Rzecznik wszczął dochodzenie w celu zbadania, w jaki sposób Komisja zapewniła, aby działalność po zakończeniu służby danego byłego pracownika nie naruszała obowiązków wynikających z regulaminu pracowniczego, w szczególności obowiązku unikania konfliktów interesów i nieujawniania informacji niepublicznych.

7. W trakcie dochodzenia zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich zbadał akta Komisji dotyczące pracy byłego pracownika w międzynarodowej firmie [zredagowanej], a także akta dotyczące poprzedniej pracy byłego pracownika w kancelarii prawnej, które obejmują ograniczenia, które pozostają w mocy [3].

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

Skarżący

8. Skarżący stwierdził, że pracownicy UE są zobowiązani do unikania konfliktu interesów przy podejmowaniu działalności zawodowej po zakończeniu służby w Komisji. Zdaniem skarżącego Komisja powinna była wprowadzić rygorystyczne środki, aby zapobiec potencjalnemu konfliktowi interesów, ponieważ były pracownik był bezpośrednio zaangażowany w sprawy związane z nowym pracodawcą, podczas gdy w przypadku DG COMP był on bezpośrednio zaangażowany w sprawy związane z nowym pracodawcą.

9. Skarżący był niezadowolony ze sposobu, w jaki Komisja potraktowała jego obawy związane z ryzykiem konfliktu interesów. Skarżący twierdził, że istnieje ryzyko, iż wiedza poufna i doświadczenie zawodowe byłego pracownika mogłyby zostać przekazane nowemu pracodawcy, co mogłoby naruszyć obowiązki byłego pracownika wynikające z regulaminu pracowniczego.

przez Komisję

10. Komisja stwierdziła, że byli pracownicy zaangażowani w sprawy sądowe (na przykład w DG COMP) nie mogą bezpośrednio ani pośrednio pracować nad żadną sprawą, w którą byli zaangażowani podczas całej służby w Komisji. Obowiązek ten ma zastosowanie bez daty końcowej. Obejmuje to również zakaz rozpatrywania innych spraw bezpośrednio związanych z wyżej wymienionymi sprawami, w tym odwołań wnoszonych do sądów europejskich od decyzji Komisji.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

11. Członkowie personelu UE muszą wykonywać swoje obowiązki i postępować wyłącznie w interesie Unii Europejskiej [4]. ^{Wykonując swoje obowiązki, nie mogą zajmować} się sprawami, w których, bezpośrednio lub pośrednio, mają osobisty interes, który mógłby naruszyć ich niezależność ^[5].

12. Pracownicy UE, którzy zamierzają podjąć pracę w ciągu dwóch lat od zakończenia służby, muszą poinformować o tym swoją instytucję. Jeżeli zamierzona praca jest związana z pracą, którą wykonywali w ciągu ostatnich trzech lat pracy w instytucji UE, instytucja ma prawo zabronić im podjęcia pracy, jeżeli uzna, że byłoby to sprzeczne z interesami instytucji. Może również upoważnić daną osobę do podjęcia pracy, pod warunkiem że spełnia ona warunki mające na celu zapewnienie ochrony interesów instytucji ^[6].

13. W przypadku gdy instytucja zamierza zakazać przemieszczania się lub nałożyć ograniczenia, muszą one być niezbędne do osiągnięcia uzasadnionego interesu publicznego oraz muszą być proporcjonalne i nie mogą naruszać prawa osób fizycznych ^[7] do podejmowania pracy i wyboru zawodu.

14. Po opuszczeniu instytucji pracownicy UE są zobowiązani do zachowania uczciwości i dyskrecji przy obejmowaniu stanowiska (lub innych stanowisk lub świadczeń)^[8]. Obowiązek ten ma zastosowanie bez upływu terminu.

15.  Jak stwierdziła Komisja, w przypadku byłych pracowników zaangażowanych w sprawy sądowe (np. w DG COMP i Służbie Prawnej) Komisja zakazuje tym pracownikom bezpośredniej lub pośredniej pracy nad wszelkimi sprawami, za które byli odpowiedzialni w trakcie pełnienia służby, lub wszelkimi sprawami bezpośrednio z nimi związanymi. Obejmuje to odwołania od decyzji Komisji Europejskiej w sprawach wniesionych do sądów europejskich.

16. Aby pomóc byłym pracownikom w zidentyfikowaniu przypadków, które mogłyby wywołać problemy związane z konfliktem interesów w dowolnym momencie po ich odejściu, Komisja sporządza „listę spraw” załączoną do decyzji, którą przyjmuje w sprawie zgłoszonej działalności po zakończeniu służby. Wykaz ten obejmuje wszystkie przypadki określone jako wchodzące w zakres odpowiedzialności członków personelu do czasu ich odejścia, ale nie wyklucza innych powiązanych przypadków, do których zakaz może mieć również zastosowanie. W przypadku DG COMP wykaz spraw obejmuje wszelkie sprawy dotyczące konkurencji, w tym sprawy dotyczące przeciwdziałania praktykom monopolistycznym, łączenia przedsiębiorstw i pomocy państwa, którymi zajmowała się DG COMP i za które odpowiadali byli pracownicy, przez cały okres ich służby w DG COMP.

17. Rzecznik Praw Obywatelskich dokonał również przeglądu oceny Komisji dotyczącej wniosku byłego pracownika o zezwolenie na pracę po zakończeniu mandatu w momencie odejścia z Komisji do kancelarii prawnej. Podczas gdy dwuletni okres powiadomienia upłynął w chwili przystąpienia byłego pracownika do międzynarodowej spółki [zredagowanej], szereg ograniczeń nałożonych w odniesieniu do tej pierwszej działalności po zakończeniu służby nadal ma zastosowanie do byłego pracownika i w związku z tym są one istotne.

18. Były pracownik powiadomił Komisję o zamiarze objęcia stanowiska w kancelarii adwokackiej w sierpniu 2021 r., przy czym rola ta ma rozpocząć się w styczniu 2022 r. (w ciągu dwuletniego okresu objętego regulaminem pracowniczym). Rola miała obejmować zadania związane z kwestiami antymonopolowymi i fuzjami. W dniu 1 października 2021 r. Komisja przyjęła warunkową decyzję o zezwoleniu na to przeniesienie („decyzja o warunkowym zezwoleniu”).

19. W lipcu 2021 r., przed powiadomieniem Komisji o zamiarze przeniesienia się do kancelarii prawnej, były pracownik zadeklarował hierarchii w DG COMP ryzyko konfliktu interesów w odniesieniu do kancelarii prawnej. Na podstawie tego oświadczenia DG COMP wykluczyła byłego pracownika z toczących się spraw, które mogłyby prowadzić do potencjalnego konfliktu interesów lub jego postrzegania. Przypadki te obejmowały przypadki, w których dana kancelaria prawna była celem lub potencjalnym celem dochodzeń w sprawie konkurencji lub w których reprezentowała przedsiębiorstwa, które nimi były.

20. Rzecznik skontrolował decyzję Komisji w sprawie warunkowego zatwierdzenia, która zawierała szereg ograniczeń. Na podstawie tej kontroli Rzecznik może potwierdzić, że procedura zastosowana przez Komisję była zgodna z praktyką, którą Rzecznik ocenił w szeroko zakrojonym dochodzeniu z własnej inicjatywy dotyczącym sposobu, w jaki Komisja zarządza efektem „drzwi obrotowych” w odniesieniu do swoich pracowników w 2021 r.[9] Kontrola obejmowała również wstępną wersję wykazu spraw, nad którymi były pracownik nie mógłby pracować, w swojej decyzji w sprawie warunkowego zatwierdzenia z dnia 1 października 2021 r. W lutym 2022 r. Komisja przesłała byłemu pracownikowi zaktualizowaną listę spraw obejmującą okres do jego odejścia w dniu 14 stycznia 2022 r. Ponadto w swojej decyzji w sprawie warunkowego zatwierdzenia Komisja wskazała, że były pracownik może się z nią skontaktować, jeżeli będzie musiał wyjaśnić, jakie przypadki zostaną uznane za „związane” z przypadkami wymienionymi w wykazie spraw.

21. W listopadzie 2024 r. były pracownik zwrócił się do Komisji o wskazówki w odniesieniu do konkretnej sprawy DG COMP, która nie figurowała w wykazie spraw z lutego 2022 r. Były pracownik zapytał, czy w ramach pracy w [zredagowanym] przedsiębiorstwie transnarodowym mógł on pracować nad rozpatrywaną sprawą. W grudniu 2024 r. Komisja odpowiedziała, że oceniła, czy przedmiotowa sprawa była związana z pracą byłego pracownika w służbie Komisji. Komisja ustaliła, że potencjalne bezpośrednie lub pośrednie zaangażowanie byłego pracownika w daną sprawę prowadziłoby do ryzyka rzeczywistego, potencjalnego lub postrzeganego konfliktu interesów i nie byłoby zgodne z mającymi zastosowanie obowiązkami wynikającymi z regulaminu pracowniczego.

22. Rzecznik Praw Obywatelskich jest zdania, że Komisja przyjęła solidne podejście do tego wniosku. Uważnie oceniła, czy praca nad sprawą ponadnarodowego [zredagowanego] przedsiębiorstwa może prowadzić do rzeczywistych, potencjalnych lub postrzeganych konfliktów interesów. Nadal uważała, że były pracownik nie może zajmować się wszystkimi sprawami, w które były pracownik był zaangażowany przez cały okres służby w Komisji, w tym wszelkimi dalszymi sporami sądowymi. Komisja uwzględniła również przypadki „związane” z przypadkami wymienionymi w jej decyzji w sprawie warunkowego zatwierdzenia.

Wnioski

Na podstawie dochodzenia Rzecznik zamyka tę sprawę następującym wnioskiem:

Nie doszło do niewłaściwego administrowania w sposobie, w jaki Komisja potraktowała przedmiotową działalność byłego pracownika po zakończeniu służby.

Skarżący i Komisja zostaną poinformowani o niniejszej decyzji.

Teresa Anjinho
Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich

Strasburg, dnia 5 listopada 2025 r.

[1] Dyrekcja Generalna ds. Konkurencji opracowuje i wdraża politykę UE w zakresie konkurencji oraz egzekwuje unijne reguły konkurencji.

[2] Zgodnie z art. 16 regulaminu pracowniczego UE po zakończeniu służby byli pracownicy nie powinni podejmować działalności zawodowej, która może prowadzić do konfliktu interesów lub postrzegania niewłaściwego wpływu. Komisja może zakazać działalności powodującej takie ryzyko lub nałożyć na nią ograniczenia. Zgodnie z art. 17 pracownicy powstrzymują się od nieuprawnionego ujawniania informacji otrzymanych w trakcie pełnienia służby, chyba że informacje te zostały już podane do wiadomości publicznej lub są publicznie dostępne. Pracownicy są nadal związani tym obowiązkiem po zakończeniu służby. Regulamin pracowniczy UE jest dostępny pod adresem: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/1962/31(1)/2014-05-01/eng

[3] Zob. sprawozdanie z kontroli tutaj: https://www.ombudsman.europa.eu/en/doc/inspection-report/en/204222 oraz sprawozdanie z dodatkowej kontroli pod adresem: https://www.ombudsman.europa.eu/doc/inspection-report/213796. Dokumenty jako takie są poufne. Zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich sporządził sprawozdania w sposób ogólny.

[4] Zob. art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 31 (EWG), 11 (EWEA) ustanawiającego regulamin pracowniczy urzędników i warunki zatrudnienia innych pracowników Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej, dostępny pod adresem: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/1962/31(1)/2014-05-01/eng.

[5] Art. 11a ust. 1 regulaminu pracowniczego.

[6] Art. 16 ust. 2 regulaminu pracowniczego.

[7] Zob. art. 15 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, dostępny pod adresem: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:12012P/TXT.

[8] Artykuł 16 ust. 1 regulaminu pracowniczego.

[9] Decyzja Komisji o zezwoleniu, która jest przedmiotem niniejszego dochodzenia, została wydana przed decyzją Rzecznika Praw Obywatelskich w ramach dochodzenia z własnej inicjatywy OI/1/2021/KR, która jest dostępna pod adresem: https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/155953.