Kontekst skargi

1. Skarżący wziął udział w procedurze naboru urzędników służby cywilnej UE, zorganizowanej przez Europejski Urząd Doboru Kadr (EPSO)[1], która odbyła się w latach 2021 i 2022.

2. Skarżąca wygrała pierwsze etapy procedury naboru i 3 maja 2022 r. EPSO wysłało do niej zaproszenie, zapraszając ją do wzięcia udziału w trzech testach ustnych (wywiadach) na etapie „ośrodka oceny” procedury naboru. Trzy wywiady miały się odbyć zdalnie w różnych terminach: „rozmowa badająca poziom kompetencji ogólnych” w dniu 17 maja 2022 r., „rozmowa badająca poziom kompetencji w terenie” w dniu 15 czerwca 2022 r. oraz „rozmowa badająca poziom kompetencji sytuacyjnych” w dniu 11 lipca 2022 r. Ponieważ skarżąca urodziła dziecko 13 maja 2022 r., tego samego dnia zwróciła się do EPSO o zmianę terminu rozmowy kwalifikacyjnej opartej na kompetencjach ogólnych.

3. W dniu 7 czerwca 2022 r. EPSO poinformowało skarżącą, że przesunęło jej rozmowę kwalifikacyjną opartą na kompetencjach ogólnych na dzień 15 czerwca 2022 r., czyli ten sam dzień, w którym miała ona wziąć udział w rozmowie dotyczącej dziedziny konkursu.

4. Skarżąca odpowiedziała natychmiast, stwierdzając, że zarówno ze względów fizycznych, jak i psychicznych nie będzie w stanie przygotować się do dwóch testów zaplanowanych na ten sam dzień i wziąć w nich udziału. EPSO nie udzieliło odpowiedzi, a skarżący przystąpił do obu testów tego samego dnia. Następnego dnia skarżący ponownie skontaktował się z EPSO, prosząc o ponowny udział w rozmowie dotyczącej kompetencji ogólnych.

5. W grudniu 2022 r. EPSO poinformowało skarżącą, że nie została wpisana na listę laureatów.

6. Następnie skarżący zwrócił się do EPSO o ponowne rozpatrzenie jego decyzji. Podniosła ona, że wymagając od niej zdawania dwóch egzaminów tego samego dnia, była dyskryminowana w porównaniu z innymi kandydatami i że w każdym razie EPSO nie powinno było zmieniać terminu egzaminów przed upływem 40 dni od porodu.

7. W następstwie przeglądu EPSO poinformowało skarżącą, że komisja konkursowa potwierdziła swoją decyzję o nieumieszczeniu jej nazwiska na liście laureatów.

8. Skarżący wniósł zatem skargę administracyjną, którą EPSO odrzuciło.

9. 5 lutego 2024 r. skarżąca, niezadowolona z wyniku skargi administracyjnej, zwróciła się do Rzecznika Praw Obywatelskich.

W przedmiocie dochodzenia

10. Rzecznik wszczęła dochodzenie w sprawie sposobu, w jaki EPSO rozpatrzyło skargę administracyjną skarżącej dotyczącą jej wniosku o zmianę terminu egzaminu.

11. W trakcie dochodzenia Rzecznik otrzymał odpowiedź EPSO oraz uwagi skarżącego dotyczące odpowiedzi EPSO.

Organizowanie testów w ciągu 40 dni od porodu

12. Skarżąca odniosła się do porady lekarskiej w swoim kraju pochodzenia dotyczącej „porodu poporodowego”, zgodnie z którą matki po porodzie powinny odpoczywać przez 40 dni po porodzie. Odniosła się również do wytycznych Światowej Organizacji Zdrowia dotyczących opieki położniczej i poporodowej. Podniosła ona, że organizując zarówno rozmowę dotyczącą kompetencji ogólnych, jak i rozmowę dotyczącą dziedziny konkursu dopiero 32 dni po urodzeniu dziecka, EPSO postąpiło niezgodnie z powyższą radą.

13. EPSO argumentowało, że nie ma obowiązku zawieszania lub opóźniania testów o ponad miesiąc po urlopie porodowym lub macierzyńskim skarżącego. Przełożenie testu na 32 dni po porodzie było zgodne z zasadami prawodawstwa UE regulującego urlop macierzyński, które stanowi, że „urlop macierzyński [...] musi obejmować co najmniej dwutygodniowy obowiązkowy urlop macierzyński przyznawany przed porodem lub po porodzie zgodnie z ustawodawstwem krajowym lub praktyką krajową”[2]. EPSO odniosło się do przyjętej przez siebie polityki określającej wytyczne specjalnie dla kobiet w ciąży i kobiet po porodzie [3] i zauważyło, że pierwotnie proponowany termin rozmowy kwalifikacyjnej opartej na kompetencjach ogólnych przypada na dwutygodniowy okres obowiązkowego urlopu macierzyńskiego po porodzie. EPSO zaoferowało zatem skarżącej możliwość zmiany daty egzaminu na datę późniejszą niż miesiąc po porodzie.

14. EPSO argumentowało, że jego podejście jest również zgodne z orzecznictwem UE, w którym stwierdzono, że kobiety przebywające na urlopie macierzyńskim nie są wykluczone z udziału w procedurze naboru oraz że kandydaci mogą wykonywać czynności związane z pracą w tygodniach następujących po dwutygodniowym obowiązkowym urlopie macierzyńskim przewidzianym w prawie UE [4].

15. Skarżący odparł, że przedmiotowe orzecznictwo UE niekoniecznie nakłada na matki po porodzie, takie jak ona, obowiązek podejmowania jakiejkolwiek działalności zawodowej, ale że mogą one wykonywać działalność zawodową w tygodniach następujących po obowiązkowym urlopie macierzyńskim.

Siedzenie na dwóch testach tego samego dnia

16. Skarżący twierdził, że zorganizowanie zarówno rozmowy kwalifikacyjnej opartej na kompetencjach ogólnych, jak i rozmowy kwalifikacyjnej związanej z dziedziną konkursu tego samego dnia nie było zgodne z zaproszeniem (do wszystkich kandydatów), w którym wyraźnie stwierdzono, że „rozmowa kwalifikacyjna oparta na kompetencjach ogólnych, rozmowa kwalifikacyjna oparta na kompetencjach sytuacyjnych i rozmowa kwalifikacyjna związana z dziedziną konkursu odbędą się w różnych terminach”. Skarżący twierdził, że warunek ten powinien mieć również zastosowanie do tych kandydatów, którzy zmienili termin egzaminów.

17. Skarżąca dodała, że zobowiązując ją do odbycia obu testów tego samego dnia, znalazła się w niekorzystnej sytuacji w porównaniu z innymi kandydatami, co stanowi dyskryminację.

18. EPSO stwierdziło, że zaproszenie nie ma zastosowania do kandydatów, którzy zmienili termin jednego lub kilku testów. Odniosła się wyłącznie do trzech dat testów wskazanych w piśmie, bez uszczerbku dla wyboru alternatywnych dat w przypadku ewentualnej zmiany harmonogramu w przyszłości. EPSO odniosło się do ogłoszenia o konkursie, w którym stwierdzono, że kandydaci „zostaną zaproszeni do udziału w ocenie zintegrowanej (online lub osobiście) w ciągu jednego lub kilku dni (...)”. Ogłoszenie o konkursie, które stanowi podstawę prawną procedury naboru, umożliwiło zatem zaplanowanie wielu testów tego samego dnia. Zaproszenie nie ma takiej samej mocy prawnej jak ogłoszenie o konkursie i nie może być nadrzędne wobec postanowień zawartych w ogłoszeniu.

19. EPSO przyznało, że skarżący był jedynym kandydatem, którego termin egzaminu został przełożony w tym samym dniu co termin innego egzaminu, ale stwierdziło, że nie może tego uniknąć ze względu na dużą liczbę kandydatów, którzy zmienili termin egzaminu. EPSO stwierdziło jednak, że mimo to przestrzegało swojej polityki: organizowała testy ponad miesiąc po porodzie skarżącego, a między testami nastąpiła przerwa wynosząca około trzech godzin, co oznaczało, że skarżący mógł odpoczywać i karmić piersią zgodnie z wewnętrznymi przepisami Komisji Europejskiej dotyczącymi karmienia piersią. Ponadto EPSO argumentowało, że fakt, iż testy były organizowane zdalnie, oznaczał, że skarżący mógł odpoczywać w domu.

20. Ponadto EPSO stwierdziło, że organizacja dwóch testów tego samego dnia jest aktualną praktyką w procedurach naboru i jest zgodna z obowiązującym prawodawstwem UE i zasadą równego traktowania. Chociaż EPSO musi zapewnić równe traktowanie wszystkich kandydatów poprzez zapewnienie sprawiedliwych i odpowiednich warunków przeprowadzania testów, nie ma obowiązku uwzględniania osobistych preferencji kandydatów w odniesieniu do dat testów. Zgodnie z orzecznictwem Unii naruszenie zasady równego traktowania nie może opierać się na różnicach, jakie mogą istnieć między konkretnymi okolicznościami faktycznymi kandydatów. EPSO uważa, że osobiste preferencje kandydata co do pożądanych dat egzaminów stanowią faktyczną różnicę.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

21. Jak przyznaje EPSO w swojej polityce dotyczącej kandydatek, które są w ciąży lub niedawno rodziły, musi ono wprowadzić środki gwarantujące, że nie znajdą się one w niekorzystnej sytuacji, tak aby mogły uczestniczyć w procedurach naboru na równi z innymi kandydatami.

22. W tym przypadku skarżąca miała pierwotnie przystąpić do testu kilka dni po urodzeniu dziecka. Aby upewnić się, że nie znajduje się ona w niekorzystnej sytuacji, EPSO postanowiło przełożyć ten test na termin późniejszy niż miesiąc po urodzeniu dziecka. Rzecznik uważa, że jest to uzasadnione i zgodne z obowiązkami EPSO wynikającymi z obowiązujących przepisów i wytycznych.

23. Przesunięcie terminu tego egzaminu do dnia, w którym skarżący miał już wziąć udział w rozmowie dotyczącej dziedziny konkursu, stawiało go jednak w niekorzystnej sytuacji w porównaniu zarówno z kandydatami, którzy wzięli udział w egzaminach w pierwotnym terminie, jak i kandydatami, którzy zmienili termin egzaminów, ponieważ żaden z tych kandydatów nie musiał zdawać dwóch egzaminów w ciągu jednego dnia. Jak przyznało EPSO, skarżący był jedynym kandydatem w procedurze naboru, który musiał zdać dwa testy tego samego dnia. Biorąc pod uwagę, że skarżąca miała już do czynienia z wyzwaniami związanymi z powrotem do zdrowia po porodzie i opieką poporodową, pogłębiło to jej niekorzystną sytuację w porównaniu z innymi kandydatami. Ponadto EPSO mogłoby być bardziej elastyczne w zmianie terminu egzaminu, zwłaszcza że polityka EPSO pozwala mu na zmianę terminu egzaminu do dwóch miesięcy po zakończeniu pierwotnie zaplanowanego okresu egzaminacyjnego [5].

24. W związku z tym argumenty skarżącej dotyczące nieuczestniczenia w obu testach w tym samym dniu były wyraźnie zasadne, ponieważ znalazła się ona w wyraźnie niekorzystnej sytuacji w porównaniu z innymi kandydatami, a nie ze względu na „osobiste preferencje” dotyczące innego terminu, jak twierdzi EPSO. W wyniku odbycia dwóch testów tego samego dnia skarżący został pozbawiony możliwości udziału w ocenie zintegrowanej na równych warunkach z innymi kandydatami. Niezajęcie się tą niekorzystną sytuacją było zatem sprzeczne z zasadą równego traktowania i stanowiło niewłaściwe administrowanie.

25. Rzecznik Praw Obywatelskich dostrzega praktyczne wyzwania związane z zapewnieniem odpowiedniego zadośćuczynienia w tej sprawie, biorąc pod uwagę, że procedura wyboru została zakończona. Jeżeli ponowne włączenie kandydata do danej procedury naboru nie jest możliwe, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził już w podobnych sprawach, że zadośćuczynienie może zostać zapewnione poprzez zorganizowanie odrębnej, indywidualnej procedury naboru dla skarżącego na podobnym etapie procedury naboru jak ten, na którym wystąpił problem. Jeżeli nie jest to możliwe, Trybunał zasugerował, aby organ UE rozpoczął dialog z kandydatem w celu uzgodnienia innego sprawiedliwego rozwiązania [6].

26. W tym kontekście Rzecznik uważa, że wydanie odpowiedniego zalecenia o charakterze nakazowym nie byłoby wykonalne. Jednak poniżej przedstawi sugestię, aby odnieść się do jej ustaleń.

Wnioski

Na podstawie dochodzenia Rzecznik zamyka tę sprawę następującym wnioskiem:

Niewłaściwe administrowanie dotyczyło sposobu, w jaki EPSO rozpatrywało wniosek o zmianę terminu egzaminu.

Skarżący i EPSO zostaną poinformowani o tej decyzji.

Propozycja

EPSO powinno nawiązać dialog ze skarżącym w celu znalezienia odpowiedniego i sprawiedliwego rozwiązania.

Emily O'Reilly
Europejska Rzecznik Praw Obywatelskich

Strasburg, 4 lutego 2025 r.

[1] EPSO/AD/391/21 – Eksperci ds. wsparcia technicznego dla reform strukturalnych w państwach członkowskich oraz eksperci ds. dorobku Schengen (AD 7), dostępne pod adresem: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=OJ:C:2021:120A:FULL

[2] Zob. art. 8 ust. 2 dyrektywy Rady 92/85/EWG w sprawie wprowadzenia środków w celu poprawy w miejscu pracy bezpieczeństwa i zdrowia pracownic w ciąży, pracownic, które niedawno rodziły, i pracownic karmiących piersią, dostępny pod adresem: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:31992L0085

[3] Polityka dotycząca kobiet ubiegających się o racjonalne usprawnienia w procedurach naboru pracowników związanych z ciążą i porodem https://eu-careers.europa.eu/en/system/files?file=2023-09/EN-Reasonable%20accommodation%20policy%20for%20female%20candidates%20related%20to%20pregnancy%20and%20childbirth.pdf

[4] Zobacz ww. wyrok w sprawie F-86/12 Haupt-Lizer przeciwko Komisji, pkt 49, 50, 55: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/TXT/HTML/?uri=CELEX:62012FJ0086

[5] Zob. s. 3 Polityki dotyczącej kandydatek wnioskujących o racjonalne usprawnienia w procedurach naboru pracowników związanych z ciążą i porodem https://eu-careers.europa.eu/en/system/files?file=2023-09/EN-Reasonable%20zakwaterowanie%20policy%20for%20female%20candidates%20related%20to%20pregnancy%20and%20childbirth.pdf

[6] Zobacz wyrok T-156/03 Pérez-Díaz/Komisja, pkt 50–53, 57, 62–64: https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf;jsessionid=80F856074AE21D24754035D3B7BA71E8?text=&docid=55154&pageIndex=0&doclang=FR&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=24544938; oraz T-400/03, Bachotet/Komisja (pkt 28–31, 35, 40–42): https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=55155&pageIndex=0&doclang=fr&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=24546108