Strasburg, dnia 2 grudnia 2004 r.

Szanowny Panie,

W dniu 6 lutego 2003 r. złożył Pan skargę do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich przeciwko Komisji Europejskiej w imieniu organizacji Y. Pana skarga dotyczyła decyzji Komisji z dnia 12 sierpnia 2002 r. odmawiającej udzielenia pomocy finansowej Y w ramach wspólnotowego programu działań na rzecz wspierania organizacji pozarządowych (NGO).

W dniu 23 grudnia 2002 r. przesłał Pan do Rzecznika Praw Obywatelskich wcześniejszą skargę w tej samej sprawie, która została uznana za niedopuszczalną w dniu 10 lutego 2003 r.

W dniu 18 marca 2003 r. przekazałem Pani nową skargę przewodniczącemu Komisji Europejskiej. Komisja przesłała swoją opinię w dniu 12 czerwca 2003 r., a ja przekazałem ją Państwu wraz z zaproszeniem do przedstawienia uwag. Przesłał mi Pan swoje uwagi w dniach 24 i 30 lipca, 30 września i 21 października 2003 r. W dniu 18 lutego 2004 r. zwróciłem się do Komisji o dodatkowe informacje. Otrzymałem drugą opinię Komisji w dniu 14 kwietnia 2004 r. i przekazałem ją Panu. Przesłał mi Pan swoje uwagi dotyczące drugiej opinii Komisji w dniu 29 maja 2004 r.

Piszę teraz, aby poinformować Cię o wynikach zapytań, które zostały złożone.

WNIOSEK

W dniu 23 grudnia 2002 r. skarżący najpierw złożył skargę do Rzecznika Praw Obywatelskich przeciwko Komisji w imieniu organizacji Y.

Okoliczności faktyczne tej sprawy były, w skrócie, następujące:

Y złożył wniosek o pomoc finansową w ramach zaproszenia do składania wniosków dotyczących wspólnotowego programu działań na rzecz promowania organizacji pozarządowych. W dniu 8 kwietnia 2002 r. Komisja potwierdziła otrzymanie wniosku skarżącego. W dniu 12 czerwca 2002 r. instytucja poinformowała skarżącego, że po pierwszym sprawdzeniu wszystkich wniosków Y spełnił kryteria dopuszczalności określone w obwieszczeniu do programu działań. W dniu 12 sierpnia 2002 r. Komisja powiadomiła jednak skarżącego, że jego wniosek nie został wybrany, ponieważ pojawiły się pewne wątpliwości co do legitymacji procesowej Y. W swoim piśmie Komisja stwierdziła, że wydaje się, iż istnieje pewna niepewność co do charakteru stosunków Y z inną organizacją o nazwie Z. Komisja argumentowała, że prokurator krajowy wszczął dochodzenie w sprawie zarzutów, że Y podrobił i nielegalnie zmienił swój statut, w wyniku czego zwrócił uwagę właściwego sądu karnego na tę sprawę.

W dniu 30 sierpnia 2002 r. prezes Y wystosował pismo do Komisji, w którym wyjaśnił status prawny Y i jego umowę o współpracy z Z. Zdecydowanie odrzucił zarzuty dotyczące zarówno ważności statutu organizacji, jak i fałszowania dokumentu urzędowego. Opisał strukturę prawną Y jako certyfikowaną zgodnie z odpowiednim prawem krajowym. Na podstawie tych informacji zwrócił się on do Komisji o ponowne rozważenie decyzji o odrzuceniu wniosku Y o pomoc finansową w 2002 r.

W piśmie do skarżącego z dnia 7 października 2002 r. Komisja poinformowała go, że wstępna selekcja beneficjentów została zakończona i sporządzono listę beneficjentów. Instytucja zauważyła, że okres 2002 r. został zamknięty i w związku z tym wydaje się, że nie ma powodu do dalszych dyskusji.

Skarżący twierdził, że Komisja nie zidentyfikowała źródła zarzutów i nie uwzględniła jego argumentów przed podjęciem ostatecznej decyzji. Stwierdził również, że rozumowanie Komisji nie znalazło podstawy prawnej w zaproszeniu do składania wniosków w ramach programu działań.

W odniesieniu do domniemanej niepewności związanej ze stosunkami między Y i Z skarżący wskazał, że Komisja była w pełni świadoma charakteru umowy o współpracy między tymi dwiema organizacjami.

Zdaniem skarżącego dochodzenie prowadzone przez prokuratora krajowego było wynikiem kampanii oszczerstw rozpoczętej przez byłego pracownika Y, który został zwolniony. Skarżący podkreślił, że postępowanie sądowe dotyczące jego organizacji zostało zakończone przez sędziego prowadzącego dochodzenie w dniu 7 października 2002 r. Sędzia stwierdził, że nie ma obciążających dowodów przeciwko skarżącemu.

W świetle dostępnych informacji Rzecznik Praw Obywatelskich uznał, że skarga nie została poprzedzona odpowiednimi działaniami administracyjnymi wobec danej instytucji, zgodnie z wymogami art. 2 ust. 4 jego statutu. W związku z tym Rzecznik Praw Obywatelskich uznał skargę za niedopuszczalną.

W dniu 6 lutego 2003 r. skarżący przekazał dodatkowe informacje, w tym korespondencję ze służbami Komisji dotyczącą przedmiotu jego skargi. Biorąc pod uwagę te nowe dowody, Rzecznik postanowił zarejestrować pismo skarżącego jako nową skargę i wszczął nowe dochodzenie.

W dniu 4 czerwca 2003 r. osoba trzecia zażądała dostępu do wszystkich dokumentów dotyczących skargi. Ponieważ skarżący nie wnioskował o poufne traktowanie swojej skargi, Rzecznik Praw Obywatelskich uwzględnił wniosek o dostęp w dniu 16 czerwca 2003 r. zgodnie z art. 14 ust. 4 decyzji Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie przyjęcia przepisów wykonawczych (1). Po otrzymaniu informacji o decyzji Rzecznika w piśmie z dnia 23 czerwca 2003 r. skarżący wniósł o uznanie jego skargi za poufną. Zgodnie z art. 10 ust. 1 przepisów wykonawczych (2) Rzecznik Praw Obywatelskich uznał skargę za poufną.

Podsumowując, skarżący twierdzi, że (i) decyzja Komisji z dnia 12 sierpnia 2002 r. nie opiera się na postanowieniach zaproszenia do składania wniosków określających podstawę prawną programu działań oraz że (ii) nie umożliwiono mu przedstawienia swojego stanowiska przed podjęciem decyzji. Składający petycję twierdzi zatem, że Komisja powinna ponownie rozważyć swoje stanowisko i udzielić skarżącemu wnioskowanej pomocy.

WNIOSEK

Opinia Komisji

W swojej opinii Komisja najpierw opisała faktyczne i prawne aspekty sprawy. Komisja wyjaśniła, że wniosek Y o pomoc finansową został złożony w ramach wspólnotowego programu działań promującego organizacje pozarządowe.

Organizacja skarżącego otrzymała wcześniej pomoc z podobnych programów. W trakcie rutynowego audytu obejmującego poprzednią dotację wykryto problem dotyczący struktury organizacyjnej Y. Komisja podjęła następnie decyzję o zawieszeniu zarówno dalszej pomocy dla organizacji od 2000 r., jak i o zwrocie części już przyznanych środków. W tym czasie Komisja dowiedziała się o szeregu wewnętrznych problemów prawnych dotyczących Y, które potwierdziły jej stanowisko, aby nie przyznawać tej organizacji dalszych dotacji. Z punktu widzenia pracy wykonanej przez Y Komisja podkreśliła jednak, że zawsze była ona zadowalająca.

Komisja zauważyła, że nigdy nie próbowała angażować się w wewnętrzne problemy Y. W związku z tym w całej korespondencji instytucja nigdy nie wydała wyroku w tych sprawach.

W odniesieniu do zarzutu skarżącego, że decyzja Komisji nie była oparta na przepisach prawnych regulujących zaproszenie do składania wniosków z 2002 r., instytucja argumentowała, że decyzje w sprawie dotacji są zgodne z przepisami określonymi w odpowiedniej decyzji prawnej, odpowiednim zaproszeniu do składania wniosków oraz opublikowanej wraz z nią dokumentacji informacyjnej. Podejmując zobowiązanie prawne, Komisja musi jednak być również usatysfakcjonowana sytuacją prawną i finansową beneficjenta, a także jego ogólną uczciwością, w ramach należytego zarządzania finansami. W przypadku Y Komisja uznała, że istnieją wystarczające podstawy, aby założyć, że te ogólne warunki nie zostały spełnione, ponieważ struktura organizacji i wewnętrzny proces decyzyjny były niejasne. Stwierdziła, że decyzja o nieprzyznaniu pomocy finansowej do czasu przywrócenia zaufania do organizacji została podjęta na podstawie zarządzania ryzykiem, w pełnej konsultacji i porozumieniu z działem audytu wewnętrznego właściwej dyrekcji generalnej.

Komisja odrzuciła zarzut, że naruszyła prawo skarżącego do obrony. Instytucja wyjaśniła, że ma prawo do decydowania o przyznaniu dotacji na podstawie wszystkich dostępnych informacji. W ramach programu finansowania organizacji pozarządowych nie przewiduje się spotkań z beneficjentami w celu omówienia wyniku ich wniosku. Dokumentacja informacyjna publikowana wraz z każdym zaproszeniem do składania wniosków wyraźnie stwierdza, że decyzja Komisji w sprawie dotacji jest ostateczna. Polityka ta jest spójna z koncepcją, zgodnie z którą dotacje wspólnotowe należy uznawać za prezenty, które należy wykorzystać do osiągnięcia szeregu z góry określonych celów. Na wniosek można jednak udzielić dalszych wyjaśnień na piśmie dotyczących powodów odrzucenia wniosku.

W świetle poważnych obaw Komisji wynikających z wewnętrznych problemów prawnych Y instytucja uznała, że potencjalny beneficjent powinien był w przekonujący sposób udowodnić, że nie istnieje sytuacja niezgodna z prawem i że przywrócono jego stabilność instytucjonalną. Zdaniem Komisji nie przedstawiono tak istotnych dowodów.

W związku z tym Komisja stwierdziła, że nie jest w stanie ponownie rozważyć swojej decyzji i przyznać skarżącemu wnioskowanej pomocy.

Uwagi skarżącego

Skarżący twierdził, że Y spełnia wszystkie kryteria określone zarówno w zaproszeniu do składania wniosków, jak i w odpowiedniej decyzji. Podkreślił, że decyzja o odrzuceniu wniosku Y o finansowanie w 2002 r. nie była oparta na kryteriach określonych w żadnym z poprzednich instrumentów prawnych, lecz raczej na obawach jego służb dotyczących statusu prawnego Y. Zastrzeżenia te były nieznane skarżącemu, który nigdy nie miał możliwości ich obalenia.

W odniesieniu do twierdzeń Komisji dotyczących potencjalnych nieprawidłowości finansowych w wykorzystaniu dotacji przez Y w latach 1998, 1999 i 2000 skarżący uznał je za nieuzasadnione. Odniósł się on do ustaleń audytu, który Komisja przeprowadziła w okresie od września 2001 r. do kwietnia 2002 r. w odniesieniu do działań Y. Kontrole te nie wykazały żadnych nieprawidłowości, w związku z czym instytucja musiała wycofać swoje wnioski o zwrot dotacji z 1998 r. oraz o zawieszenie pomocy z 2000 r. i 2001 r. Skarżący zauważył jednak, że powody, dla których Komisja przeprowadziła audyt, nie były związane z powodami podanymi przez instytucję na poparcie jej decyzji o odrzuceniu wniosku skarżącego z 2002 r.

Skarżący zaprzeczył istnieniu jakichkolwiek problemów wewnętrznych związanych ze strukturą Y. Dodał, że organizacja zawsze cieszyła się poparciem swoich członków, o czym świadczy rezolucja niedawnego walnego zgromadzenia. Działania prawne przeciwko Y były wynikiem kampanii oszczerstw zaaranżowanej przez byłego pracownika.

Skarżący zauważył, że powództwo przeciwko Y było jedynie wstępnym dochodzeniem wszczętym przez prokuratora krajowego i w żaden sposób nie było związane z charakterem statutu ani strukturą organizacji. W odniesieniu do tego aspektu Komisja powinna była być w pełni świadoma struktury prawnej Y, ponieważ od 1996 r. utrzymuje ona regularne stosunki robocze z tą organizacją. Instytucja przechowywała wiele informacji na temat Y, w tym oficjalne statuty, które zostały poświadczone przez organy krajowe.

Zdaniem skarżącego argument Komisji, zgodnie z którym fakt, że wobec Y wysuwano poważne zarzuty w sądzie, nakładał na niego ciężar udowodnienia prawidłowości jego organizacji, ignorował podstawowe zasady prawne i naruszał jego podstawowe prawa. Skarżący podkreślił, że każdego oskarżonego o popełnienie przestępstwa uznaje się za niewinnego do czasu udowodnienia mu winy, zgodnie z art. 11 ust. 1 Powszechnej deklaracji praw człowieka, art. 14 ust. 2 Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych oraz art. 6 ust. 2 europejskiej konwencji praw człowieka.

NASTĘPUJĄCE PYTANIA

W świetle uwag przedstawionych przez skarżącego Rzecznik skierował do Komisji pismo w dniu 18 lutego 2004 r. W swoim piśmie Rzecznik Praw Obywatelskich zauważył, że wydaje się, iż Komisja oparła swoją decyzję na istnieniu dochodzenia karnego przeciwko skarżącemu. Aby ocenić rozumowanie przedstawione przez Komisję, Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się o dalsze wyjaśnienia dotyczące: czy w tym konkretnym przypadku Komisja należycie uwzględniła nie tylko potrzebę ochrony interesów finansowych Wspólnoty, ale także prawo skarżącego do bycia traktowanym zarówno sprawiedliwie, jak i z należytym poszanowaniem domniemania niewinności; oraz (ii), jeżeli w ogólnych przypadkach związanych z toczącymi się postępowaniami sądowymi lub administracyjnymi dotyczącymi sytuacji prawnej i finansowej potencjalnych beneficjentów pomocy wspólnotowej, instytucja udzieliła swoim służbom wskazówek lub instrukcji dotyczących sposobu zachowania właściwej równowagi między interesami osób prywatnych a ogólnym interesem publicznym.

Druga opinia Komisji

W swojej drugiej opinii Komisja podkreśliła, że należyte zarządzanie finansami jest podstawową zasadą zarządzania budżetem Wspólnoty. W związku z tym ważnym problemem jest zminimalizowanie ryzyka niewłaściwego wydatkowania pieniędzy podatników.

Komisja przypomniała, że dotacje w ramach danego programu są przyznawane co roku, po dokonaniu przez instytucję oceny wniosków. Wyjaśniła, że przyznawanie dotacji podlega zasadom przejrzystości i równego traktowania. Te ogólne zasady zostały już określone w „Vademecum dotyczącym zarządzania dotacjami” z 1999 r., a następnie włączone do nowego rozporządzenia finansowego, które weszło w życie w styczniu 2003 r. Służby Komisji muszą zapewnić stosowanie tych zasad.

Komisja podkreśliła, że wszyscy są niewinni, dopóki nie zostanie udowodniona ich wina. W tym przypadku jednak ze względu na źródła i wagę zarzutów Komisja czuła się zmuszona do przyjęcia ostrożnego stanowiska, co doprowadziło do decyzji o niewłączeniu Y do grona laureatów. W tych okolicznościach Komisja uznała, że przyznanie dotacji temu konkretnemu wnioskodawcy w przypadku istnienia takich wyraźnych wątpliwości nie byłoby należytym zarządzaniem finansami.

Komisja wyjaśniła, że jak wspomniano w jej opinii, podczas rutynowej kontroli wydatków z 1998 r. przeprowadzonej w lutym 2001 r. wykryto problem ze strukturą organizacyjną Y. Problem dotyczył nieprzejrzystej relacji między Y i Z, jednym z jej założycieli. Znaczna część wydatków na działalność Y została faktycznie poniesiona przez Z, który następnie zafakturował Y odpowiednie kwoty. Stanowiło to podwykonawstwo, które nie było dozwolone bez zgody Komisji. Po dalszych audytach i wewnętrznych dyskusjach podjęto decyzję o próbie znalezienia pragmatycznego rozwiązania problemu. Ponieważ prace zostały wykonane i wydawało się, że nie doszło do umyślnego nadużycia finansowego, Komisja zaakceptowała wydatki poniesione przez Z w imieniu Y, z wyjątkiem niektórych kosztów personelu. Rozwiązanie to dotyczyło jedynie przeszłości i nie stanowiło zgody Komisji na tę nieprzejrzystą strukturę organizacyjną.

W celu ustalenia rzeczywistej sytuacji Komisja zwróciła się do Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) o przeprowadzenie dochodzenia w sprawie Y. OLAF jest w trakcie finalizowania dochodzenia. Na zakończenie tego procesu i na podstawie swoich ustaleń Komisja podejmie decyzję, czy wznowić normalne stosunki z organizacją.

W odpowiedzi na konkretne informacje, o które zwrócił się Rzecznik Praw Obywatelskich, Komisja wyjaśniła, że nie wydała żadnych ogólnych wytycznych dla swoich służb dotyczących sposobu postępowania w podobnych sytuacjach. Subdelegowany urzędnik zatwierdzający jest odpowiedzialny za podejmowanie decyzji w poszczególnych przypadkach. Komisja pragnie jednak podkreślić, że w procesie przyznawania dotacji musi ocenić wszystkie wnioski rzetelnie i z poszanowaniem zasady należytego zarządzania finansami. W związku z tym w poważnych przypadkach zarzutów oszustwa lub niewłaściwego zarządzania zasada ostrożności miałaby zastosowanie, dopóki sytuacja nie zostanie jasno ustalona.

Uwagi skarżącego dotyczące drugiej opinii Komisji

W swoich uwagach dotyczących drugiej opinii Komisji skarżący potwierdził swoje wcześniejsze argumenty.

Skarżący wskazał, że Komisja nadal powtarza te same obciążające argumenty przeciwko jego organizacji, niezależnie od przedstawionych przez niego dowodów, które dowodzą niespójności tych twierdzeń. Zauważył, że instytucja wykorzystała te argumenty, aby odrzucić wniosek skarżącego o pomoc finansową w 2002 i 2003 r., a ostatnio w 2004 r. Mimo że wielokrotnie zwracał się on o zapoznanie się z postawionymi mu zarzutami i o wysłuchanie go przed podjęciem decyzji, instytucja zignorowała jego prawo do obrony.

Skarżący odniósł się do zadowalających stosunków między Komisją a Y w latach 1996-2000. Należyte zarządzanie finansami przez Y zostało zilustrowane ustaleniami kontroli Komisji z dnia 28 stycznia 2002 r. dotyczącej okresów 1998, 1999 i 2000. W wyniku audytu stwierdzono, że pomimo intensywnej kontroli ze strony audytorów nie wykryto żadnych nieprawidłowości po stronie Y.

W odniesieniu do informacji, o które zwrócił się Rzecznik w swoim piśmie do Komisji, skarżący uważał, że instytucja nie przedstawiła żadnych dalszych szczegółów, a zatem nie odpowiedziała na wnioski Rzecznika.

DECYZJA

1 Domniemany brak podstawy prawnej decyzji Komisji

1.1 Skarżący twierdzi, że decyzja Komisji z dnia 12 sierpnia 2002 r. oddalająca wniosek Y o pomoc finansową w 2002 r. w ramach wspólnotowego programu działań na rzecz promowania organizacji pozarządowych (NGO) nie była oparta na postanowieniach zaproszenia do składania wniosków, które określały podstawę prawną programu i że nie miał on możliwości bycia wysłuchanym przed podjęciem decyzji.

Skarżący twierdził, że Komisja oparła swoją decyzję o odrzuceniu wniosku Y o finansowanie w 2002 r. na szeregu zarzutów, które nie były mu znane, i że nigdy nie miał możliwości odrzucenia tego wniosku.

W swoich uwagach skarżący podnosi, że przedstawione przez Komisję uzasadnienie wykluczenia Y, a mianowicie istnienie powództwa przeciwko organizacji, które toczyło się w czasie przed sądami krajowymi, było bezpodstawne, ponieważ takie powództwo dotyczyło jedynie dochodzenia wstępnego prowadzonego przez prokuratora. Komisja powinna była być świadoma prawidłowej struktury prawnej organizacji, utrzymując z nią stałe stosunki robocze od 1996 r.

1.2 Komisja twierdzi, że podejmując zobowiązanie prawne, musi zapewnić, w ramach należytego zarządzania finansami, sytuację prawną i finansową beneficjenta, a także jego ogólną integralność. Komisja uważa, że istniały wystarczające podstawy, aby przypuszczać, że te ogólne warunki nie zostały w tym przypadku spełnione.

Komisja twierdzi, że jest uprawniona do samodzielnego decydowania, na podstawie wszystkich dostępnych informacji, o przyznaniu dotacji. W ramach programu finansowania organizacji pozarządowych nie przewiduje się spotkań z beneficjentami w celu omówienia wyniku ich wniosku. Dokumentacja informacyjna publikowana wraz z każdym zaproszeniem do składania wniosków wyraźnie stwierdza, że decyzja Komisji w sprawie dotacji jest ostateczna. Jest to zgodne z założeniem, że dotacje wspólnotowe należy uznać za prezenty, które należy wykorzystać do osiągnięcia szeregu z góry określonych celów.

Biorąc pod uwagę powagę zarzutów podnoszonych w czasie, gdy toczyły się postępowania przed sądami krajowymi, Komisja uważa, że potencjalny beneficjent powinien był w przekonujący sposób udowodnić, że nie istniały żadne niezgodne z prawem sytuacje. Zdaniem instytucji nie przedstawiono tak istotnych dowodów.

W drugiej opinii Komisja podnosi, że ze względu na źródła i wagę zarzutów czuła się zmuszona do zajęcia ostrożnego stanowiska, co doprowadziło do decyzji o niewłączeniu Y do grona laureatów.

W odpowiedzi na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich Komisja oświadczyła, że nie wydała żadnych ogólnych wytycznych dla swoich służb dotyczących sposobu zachowania właściwej równowagi między interesami osób prywatnych a ogólnym interesem publicznym w sprawach obejmujących toczące się dochodzenia sądowe lub administracyjne dotyczące sytuacji prawnej i finansowej potencjalnych beneficjentów pomocy wspólnotowej. Subdelegowany urzędnik zatwierdzający jest odpowiedzialny za podejmowanie decyzji w poszczególnych przypadkach. Komisja pragnie jednak podkreślić, że w procesie przyznawania dotacji musi ocenić wszystkie wnioski rzetelnie i z poszanowaniem zasady należytego zarządzania finansami. W związku z tym w poważnych przypadkach zarzutów oszustwa lub niewłaściwego zarządzania zasada ostrożności miałaby zastosowanie, dopóki sytuacja nie zostanie jasno ustalona.

1.3 Rzecznik zauważa, że rozumowanie Komisji mające na celu odrzucenie wniosku skarżącego, przedstawione w piśmie z dnia 12 sierpnia 2002 r., było następujące:

„Przykro mi, że muszę Pana poinformować, iż Pana/Pani wniosek był jednym z tych wniosków, które nie zostały uwzględnione w tym procesie z następującego powodu:

W związku z utrzymującą się niepewnością co do niezależności Y od Z, poważnymi oskarżeniami o sfałszowanie podpisu dokumentu i rzekomo nielegalnymi zmianami w statucie organizacji, które są obecnie ścigane przez prokuratora [...], Komisja nie rozpatrzy ponownie wniosku Y, dopóki nie uzyska wystarczających dowodów na legitymację procesową organizacji.”

Z informacji przedstawionych w toku dochodzenia wynika, że w czasie, gdy Komisja oceniała wniosek skarżącego, prokurator krajowy prowadził wstępne dochodzenie w sprawie domniemanego fałszerstwa ze strony organizacji skarżącego. Ponadto zamknięcie procedury wyboru przez Komisję miało miejsce, zanim sędzia prowadzący dochodzenie oczyścił organizację skarżącego w dniu 7 października 2002 r.

1.4 Rzecznik uważa, że przy rozpatrywaniu wniosków o finansowanie wspólnotowe Komisja musi brać pod uwagę nie tylko szczegółowe zasady regulujące ten program finansowania, ale także wszelkie zasady lub zasady, które są dla niej wiążące. Zgodnie z art. 274 Traktatu WE jedną z ogólnych zasad mających zastosowanie do wszelkich inicjatyw obejmujących wykorzystanie funduszy wspólnotowych jest obowiązek należytego zarządzania finansami.

Rzecznik zauważa, że wykładni zasady należytego zarządzania finansami nie można sprowadzać do definicji czysto księgowej. Zdaniem sądów wspólnotowych jego prawidłowa wykładnia powinna obejmować troskę o praktyczne konsekwencje aktów zarządzania finansami (3).

1.5 W związku z powyższym Rzecznik uważa za uzasadnione, aby przed udzieleniem pomocy finansowej Komisja rozważyła, czy sytuacja prawna i finansowa potencjalnych beneficjentów oraz ich ogólna rzetelność wydają się wystarczająco wiarygodne. Rzecznik Praw Obywatelskich nie zna żadnych przepisów prawnych ani zasad, które mogłyby temu zapobiec.

1.6 Rzecznik uważa jednak, że podejmując środki w celu ochrony interesów finansowych Wspólnoty, Komisja powinna dążyć do osiągnięcia właściwej równowagi między interesami osób prywatnych a ogólnym interesem publicznym, tak aby potencjalni beneficjenci jej pomocy finansowej byli traktowani zarówno sprawiedliwie, jak i z należytym poszanowaniem domniemania niewinności (4). Rzecznik zwraca również uwagę, że trudno jest wyobrazić sobie, w jaki sposób Komisja mogłaby osiągnąć właściwą równowagę, chyba że poinformuje wnioskodawcę o wszelkich wątpliwościach, jakie może mieć co do jego legitymacji procesowej, a następnie jest gotowa wysłuchać i odpowiedzieć na informacje dostarczone przez wnioskodawcę w celu wyjaśnienia tych wątpliwości.

1.7 W niniejszej sprawie Rzecznik zauważa, że jedynym argumentem na poparcie decyzji Komisji z dnia 12 sierpnia 2002 r. było wszczęcie postępowania karnego przeciwko skarżącemu. W swojej decyzji Komisja nie odniosła się do żadnego rodzaju dowodów potwierdzających, które mogły mieć znaczenie dla negatywnej oceny wniosku skarżącego. Instytucja ograniczyła się do uwzględnienia formalnego istnienia dochodzenia karnego i postawionych w związku z nim zarzutów, nie starając się zweryfikować tych informacji.

Rzecznik zauważa, że pomimo wezwania skarżącego w decyzji Komisji z dnia 12 sierpnia 2002 r. do przedstawienia dowodów dotyczących legitymacji procesowej jego organizacji, po tym jak skarżący uczynił to pismem z dnia 30 sierpnia 2002 r., wydaje się, że instytucja nie odpowiedziała na te dowody i ograniczyła się do stwierdzenia w piśmie z dnia 7 października 2002 r., że beneficjenci programu działań z 2002 r. zostali już ustanowieni.

1.8 Po zapoznaniu się ze stanem faktycznym sprawy Rzecznik stwierdza, że Komisja nie była w stanie wykazać, że w tym przypadku zachowała właściwą równowagę między potrzebą należytego zarządzania finansami w odniesieniu do swoich dotacji a prawem skarżącego do bycia traktowanym zarówno sprawiedliwie, jak i z należytym poszanowaniem domniemania niewinności. Opierając się wyłącznie na formalnym istnieniu dochodzenia prawnego przeciwko skarżącemu bez dalszej weryfikacji tych informacji, Komisja nie potraktowała skarżącego sprawiedliwie, naruszając art. 6 ust. 2 Europejskiego kodeksu dobrego postępowania administracyjnego. Stanowi to przypadek niewłaściwego administrowania. Komisja otrzyma uwagę krytyczną.

1.9 Rzecznik pragnie zwrócić uwagę Komisji na fakt, że podobnym problemom można by zapobiec, gdyby instytucja podjęła inicjatywę dostarczenia swoim służbom wskazówek lub instrukcji dotyczących sposobu zachowania właściwej równowagi między interesami osób prywatnych a ogólnym interesem publicznym w sprawach dotyczących toczących się dochodzeń sądowych lub administracyjnych dotyczących sytuacji prawnej i finansowej potencjalnych beneficjentów pomocy wspólnotowej.

Rzecznik Praw Obywatelskich skieruje do Komisji kolejną uwagę na ten temat poniżej.

2 Ponowne rozpatrzenie wniosku o pomoc złożonego przez skarżącego

2.1 Skarżący twierdzi, że Komisja powinna ponownie rozważyć jego stanowisko i udzielić Y wnioskowanej pomocy.

2.2 Komisja twierdzi, że nie jest w stanie ponownie rozważyć swojej decyzji i przyznać skarżącemu wnioskowanej pomocy. W rozmowach ze skarżącym instytucja zauważyła, że jej okres budżetowy 2002 został zamknięty i że w związku z tym wniosek Y nie mógł zostać ponownie rozpatrzony.

2.3 Rzecznik przyjmuje do wiadomości oświadczenie Komisji, zgodnie z którym okres budżetowy na rok 2002 został zamknięty, w związku z czym wnioski złożone w tym czasie nie mogą zostać poddane przeglądowi. W związku z tym ponowne rozpatrzenie wniosku skarżącego o pomoc finansową w ramach wspólnotowego programu działań na rzecz wspierania organizacji pozarządowych (NGO) z 2002 r. nie wydaje się już wykonalne.

W związku z powyższym Rzecznik uważa, że roszczenie skarżącego nie może zostać uwzględnione w odniesieniu do budżetu na rok 2002. Rzecznik zwraca jednak uwagę, że nie wie o niczym, co mogłoby uniemożliwić skarżącemu złożenie wniosku o finansowanie w odniesieniu do każdej rundy dotacji, która jest nadal otwarta.

3 Wnioski

Na podstawie dochodzenia Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie tej skargi wydaje się konieczne sformułowanie następującej uwagi krytycznej:

Rzecznik uważa, że podejmując środki w celu ochrony interesów finansowych Wspólnoty, Komisja powinna dążyć do osiągnięcia właściwej równowagi między interesami osób prywatnych a ogólnym interesem publicznym, tak aby potencjalni beneficjenci jej pomocy finansowej byli traktowani zarówno sprawiedliwie, jak i z należytym poszanowaniem domniemania niewinności. Rzecznik zwraca również uwagę, że trudno jest wyobrazić sobie, w jaki sposób Komisja mogłaby osiągnąć właściwą równowagę, chyba że poinformuje wnioskodawcę o wszelkich wątpliwościach, jakie może mieć co do jego legitymacji procesowej, a następnie jest gotowa wysłuchać i odpowiedzieć na informacje dostarczone przez wnioskodawcę w celu wyjaśnienia tych wątpliwości.

Po zapoznaniu się ze stanem faktycznym sprawy Rzecznik stwierdza, że Komisja nie była w stanie wykazać, że w tym przypadku zachowała właściwą równowagę między potrzebą należytego zarządzania finansami w odniesieniu do swoich dotacji a prawem skarżącego do bycia traktowanym zarówno sprawiedliwie, jak i z należytym poszanowaniem domniemania niewinności. Opierając się wyłącznie na formalnym istnieniu dochodzenia prawnego przeciwko skarżącemu bez dalszej weryfikacji tych informacji, Komisja nie potraktowała skarżącego sprawiedliwie, naruszając art. 6 ust. 2 Europejskiego kodeksu dobrego postępowania administracyjnego. Stanowi to przypadek niewłaściwego administrowania.

Biorąc pod uwagę, że te aspekty sprawy dotyczą procedur związanych z konkretnymi wydarzeniami w przeszłości, nie należy dążyć do polubownego rozstrzygnięcia sprawy. W związku z tym Rzecznik Praw Obywatelskich zamyka sprawę.

Przewodnicząca Komisji zostanie również poinformowana o tej decyzji.

PONADTO UWAGA

Rzecznik Praw Obywatelskich pragnie zwrócić uwagę Komisji na fakt, że podobnym problemom można by zapobiec, gdyby instytucja podjęła inicjatywę dostarczenia swoim służbom wytycznych lub instrukcji dotyczących sposobu zachowania właściwej równowagi między interesami osób prywatnych a ogólnym interesem publicznym w sprawach dotyczących toczących się dochodzeń sądowych lub administracyjnych dotyczących sytuacji prawnej i finansowej potencjalnych beneficjentów pomocy wspólnotowej.

Z poważaniem,

 

P. Nikiforos DIAMANDOUROS

---

(1) "Wnioski o dostęp do następujących dokumentów są udzielane automatycznie, z wyjątkiem skarg sklasyfikowanych jako poufne zgodnie z art. 10.1 powyżej:
b) skargi i dokumenty załączone do nich przez skarżącego"
Przyjęte dnia 8 lipca 2002 r. i zmienione decyzją Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 5 kwietnia 2004 r., dostępne na stronie internetowej Rzecznika Praw Obywatelskich: http://www.ombudsman.europa.eu.

(2) „Na wniosek skarżącego Rzecznik Praw Obywatelskich uznaje skargę za poufną”.

(3) Sprawa T-105/99 Conseil des communes et régions d'Europe (CCRE) przeciwko Komisji, Rec. 2000, s. II-4099, pkt 73.

(4) Zob. art. 6 ust. 2 Europejskiego kodeksu dobrego postępowania administracyjnego, dostępnego na stronie internetowej Rzecznika Praw Obywatelskich: http://www.ombudsman.europa.eu.