- PL Polski
Tłumaczenia maszynowe mogą zawierać błędy potencjalnie zmniejszające zrozumiałość i dokładność; Rzecznik Praw Obywatelskich nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek rozbieżności. Aby uzyskać najbardziej wiarygodne informacje i pewność prawną, należy zapoznać się z następującymi informacjami wersja źródłowa na angielski, do której odnośnik znajduje się powyżej.
Więcej informacji można znaleźć w naszej polityce językowej i tłumaczeniowej.
Decyzja w sprawie kwestii związanych ze sposobem, w jaki Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej (Frontex) komunikuje się z obywatelami w odniesieniu do swojego portalu dostępu do dokumentów (sprawy połączone 1261/2020 i 1361/2020)
Decyzja
Sprawa 1261/2020/PB - Otwarta Czwartek | 01 października 2020 - Zalecenia w sprawie Wtorek | 21 czerwca 2022 - Decyzja z Czwartek | 15 grudnia 2022 - Instytucja, której sprawa dotyczy Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej ( Stwierdzony przypadek niewłaściwego administrowania ) - Kraj Niemcy
Sprawa 1361/2020/PB - Otwarta Czwartek | 01 października 2020 - Zalecenia w sprawie Wtorek | 21 czerwca 2022 - Decyzja z Czwartek | 15 grudnia 2022 - Instytucja, której sprawa dotyczy Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej ( Stwierdzony przypadek niewłaściwego administrowania ) - Kraj Wielka Brytania
Sprawa dotyczyła przede wszystkim decyzji Fronteksu o zaprzestaniu komunikowania się za pośrednictwem poczty elektronicznej z osobami, które zwracają się o publiczny dostęp do dokumentów. Frontex zobowiązuje wnioskodawców do korzystania z jego internetowego portalu dostępu. Powoduje to problemy dla wnioskodawców, których można łatwo uniknąć, a także dla internetowych platform przejrzystości utworzonych przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego, aby pomóc w realizacji celu UE, jakim jest jak najbardziej otwarta praca.
Rzecznik Praw Obywatelskich nie mógł znaleźć uzasadnienia decyzji Fronteksu. Wydała zalecenie, aby Frontex umożliwił wnioskodawcom komunikowanie się z nim za pośrednictwem poczty elektronicznej, bez uciekania się do obecnego portalu dostępu do dokumentów. Ponadto zwróciła się do Fronteksu o poinformowanie się o najlepszych praktykach, które Komisja Europejska określiła w tym zakresie w odniesieniu do swojego nowego publicznego portalu dostępu, oraz o jak najszybsze wdrożenie tych najlepszych praktyk.
Rzecznik zasugerowała ponadto, że Frontex powinien przeznaczyć zasoby niezbędne do rozpatrywania dużej liczby wniosków o dostęp, które prawdopodobnie będzie otrzymywał regularnie w przyszłości. Zasugerowała również, aby Frontex sporządził szczegółowy podręcznik dotyczący sposobu rozpatrywania wniosków o publiczny dostęp i opublikował ten podręcznik.
Frontex odrzucił zalecenie Rzecznika Praw Obywatelskich, aby umożliwić wnioskodawcom komunikowanie się z nim za pośrednictwem poczty elektronicznej. Frontex nie odpowiedział również merytorycznie na sugestię, że informuje się o powiązanych najlepszych praktykach Komisji Europejskiej i wdraża je.
Rzecznik zamyka dochodzenie stwierdzeniem niewłaściwego administrowania.
W odniesieniu do innych sugestii Rzecznika Frontex stwierdził, że niedawno przydzielił dodatkowe stanowisko w niepełnym wymiarze czasu pracy do rozpatrywania wniosków o publiczny dostęp do dokumentów, i ogłosił, że sporządzi podręcznik zgodnie z sugestią Rzecznika. Wcześniej w ramach dochodzenia Frontex wdrożył propozycje Rzecznika dotyczące zmiany oświadczenia o prawach autorskich i udostępnienia dokumentów na swoich publicznych kontach dostępu przez dwa lata. Uzgodniła również wprowadzenie specjalnego adresu e-mail do składania odwołań.
Kontekst skarg
1. W styczniu 2020 r. Frontex wprowadził nowy system rozpatrywania wniosków o publiczny dostęp do dokumentów [1]. Nowy system wymaga od wnioskodawcy zalogowania się na konto/miejsce utworzone dla wniosku.
2. Skarżący w tej sprawie byli zaniepokojeni kilkoma aspektami nowego systemu i powiązanymi praktykami. Uznali oni, że nowy portal Fronteksu wprowadza funkcje, które sprawiają, że zwracanie się do niego o dokumenty jest uciążliwym i złożonym procesem. Podsumowując, cechy te nie były zgodne z wymogami prawodawstwa UE dotyczącego publicznego dostępu do dokumentów w celu zapewnienia „najprostszego możliwego wykonywania” prawa dostępu (art. 1 lit. b)), „promowania dobrych praktyk administracyjnych w zakresie dostępu do dokumentów”(art. 1 lit. c)) oraz zapewnienia szybkiego rozpatrywania wniosków o dostęp do dokumentów” (art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1).
3. Istotną kwestią była decyzja Fronteksu o zobowiązaniu wnioskodawców do korzystania z nowego portalu dostępu i do zaprzestania komunikacji z nimi za pośrednictwem poczty elektronicznej [2]. Chociaż nie twierdzili oni, że administracja publiczna UE jest zasadniczo zobowiązana do korzystania z poczty elektronicznej we wszystkich procedurach administracyjnych z udziałem obywateli, uznali, że wybór Fronteksu nie jest zgodny ze standardami mającymi zastosowanie w tym przypadku. Zwrócili oni szczególną uwagę na konkretną konsekwencję tego wyboru, która polegała na tym, że komunikaty i dokumenty wysyłane przez Frontex do wnioskodawców nie mogą już być automatycznie publikowane na portalach internetowych utworzonych przez europejskie organizacje społeczeństwa obywatelskiego w celu zwiększenia otwartości administracji UE [3]. Wynika to z faktu, że ich automatyczna publikacja technicznie zależy od komunikacji odbywającej się za pośrednictwem poczty elektronicznej. Skarżący twierdzili, że decyzja Fronteksu nie jest zgodna z ustaleniem Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie 104/2020/EWM:
„Realizacja wniosków za pośrednictwem portali internetowych jest skutecznym sposobem wypełnienia obowiązku [nadania prawa dostępu możliwie najpełniejszego skutku i uwzględnienia interesu publicznego w szerszym ujawnianiu żądanych dokumentów]. W przypadku gdy [wnioskodawca] wyraźnie oświadczył, że jest to preferowany przez niego nośnik do otrzymania odpowiedzi na jego wniosek oraz wszelkich dokumentów, do których udzielono publicznego dostępu, instytucje powinny zastosować się do tego wniosku, chyba że istnieją bardzo uzasadnione powody (które należy wyjaśnić), aby tego nie robić. Jest to kwestia dobrej administracji, a także sposób spełnienia prawnego obowiązku zapewnienia możliwie najszerszego publicznego dostępu." (§ 11 [4].[5])
4. Skarżący odnieśli się również do faktu, że odmowa komunikacji z wnioskodawcami za pośrednictwem poczty elektronicznej jest nietypowa. Administracja UE, a w szczególności pierwotni adresaci przepisów UE dotyczących publicznego dostępu do dokumentów (Parlament, Rada i Komisja), komunikują się z wnioskodawcami za pośrednictwem poczty elektronicznej.
5. Skarżący zwrócił ponadto uwagę na następujące kwestie:
1) Gdy Frontex ujawniał dokumenty, systematycznie odwoływał się do "prawa autorskiego" i stwierdzał, że zabrania wnioskodawcy udostępniania dokumentów osobom trzecim bez jego zgody [6].
2) Frontex zablokował dostęp do konta utworzonego dla wniosków 15 dni po wysłaniu wstępnej odpowiedzi.
6. Skarżący wyrazili obawy co do tego, czy Frontex celowo wprowadził praktyki, które zagrażają wykonywaniu podstawowego prawa do publicznego dostępu do dokumentów.
Jak Frontex komunikuje się z obywatelami w związku ze swoim portalem dostępu do dokumentów
Propozycja Rzecznika dotycząca rozwiązania
7. W swojej propozycji rozwiązania z maja 2021 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poczyniła następujące ustalenia dotyczące głównej kwestii, tj. decyzji Fronteksu o zaprzestaniu komunikacji za pośrednictwem poczty elektronicznej (podkreślenie dodane):
Wydaje się, że nowy publiczny portal dostępu [Frontexu] nie przewiduje możliwości otrzymywania odpowiedzi i dokumentów Fronteksu bezpośrednio pocztą elektroniczną. Oprócz tego, że stanowi to nową przeszkodę dla osób fizycznych, ogranicza to płynną komunikację techniczną z niektórymi internetowymi platformami służącymi przejrzystości działającymi w Europie.
„Frontex powinien, gdy otrzymuje wnioski o publiczny dostęp do dokumentów za pośrednictwem platform społeczeństwa obywatelskiego lub gdy w inny sposób wyraźnie życzy sobie tego [wnioskodawca], przesyłać swoje odpowiedzi pocztą elektroniczną, a nie za pośrednictwem swojego publicznego portalu dostępu. Oznacza to, że faktyczną odpowiedź na wniosek o dostęp do dokumentów lub na ponowny wniosek – a nie tylko powiadomienie o dostępie do publicznego portalu dostępu Fronteksu – należy przesłać [wnioskodawcy] pocztą elektroniczną, chyba że istnieje bardzo dobry powód (który należy wyjaśnić), aby Frontex tego nie robił”.
8. Ponadto Rzecznik Praw Obywatelskich zaproponował, aby Frontex nie korzystał już z oświadczenia o prawach autorskich, z którego wówczas korzystał, oraz aby zapewnił dostępność dokumentów na swoich publicznych kontach dostępu przez co najmniej dwa lata. Rzecznik zauważył ponadto, że istnieje następująca możliwość poprawy: Frontex mógłby w swoich odpowiedziach wskazać specjalny adres e-mail, za pośrednictwem którego wnioskodawcy mogą składać odwołania od nieujawniania informacji („wniosek potwierdzający”).
9. Frontex wdrożył propozycje Rzecznika dotyczące zmiany oświadczenia o prawach autorskich [7] oraz udostępnienia dokumentów na swoich publicznych kontach dostępu przez dwa lata. Uzgodniła również wprowadzenie specjalnego adresu e-mail do składania odwołań.
10. Frontex nadal jednak nie komunikuje się merytorycznie z wnioskodawcami za pośrednictwem poczty elektronicznej. Wykorzystuje on wiadomości e-mail jedynie w celu zwrócenia uwagi wnioskodawców na nowe treści w portalu dostępu, do których muszą się następnie zalogować.
11. Podsumowując, Frontex zasugerował, że miałby problemy z zarządzaniem wnioskami o publiczny dostęp (rozpatrywanie, terminy itp.), gdyby musiał przesyłać swoje odpowiedzi i ujawniać dokumenty pocztą elektroniczną.
12. W odpowiedzi na uwagę Rzecznika Praw Obywatelskich, że inne instytucje UE wydają się działać inaczej, opisał on swój nowy system jako „rozwiązanie dostosowane do potrzeb”, które pomaga „osiągnąć sprawiedliwość administracyjną zarówno dla [wnioskodawców], jak i Fronteksu”.
Zalecenie Rzecznika Praw Obywatelskich
13. Rzecznik z zadowoleniem przyjęła wdrożenie przez Frontex [8] jej propozycji, o których mowa w pkt 8 i 9 powyżej.
14. Rzecznik wyraziła ubolewanie, że Frontex nie wdrożył jej propozycji, zgodnie z którą Frontex powinien – gdy zostanie o to wyraźnie lub pośrednio poproszony – komunikować się merytorycznie i bezpośrednio z wnioskodawcami za pośrednictwem poczty elektronicznej, tj. wysyłać wnioskodawcy swoje wiadomości i dokumenty pocztą elektroniczną.
15. Rzecznik Praw Obywatelskich nie uzyskał przekonujących wyjaśnień dotyczących tego wyboru. Wręcz przeciwnie, Rzecznik Praw Obywatelskich był najbardziej zaniepokojony niejasnością odpowiedzi Fronteksu.
16. Rzecznik zdaje sobie sprawę, że Frontex otrzymuje wiele wniosków o dostęp do dokumentów, a niektóre wnioski dotyczą wielu dokumentów.
17. Intensywne zainteresowanie pracą Fronteksu jest jednak nierozerwalnie związane z charakterem jego podstawowych działań. Frontex jest bezpośrednio zaangażowany w bardzo wrażliwe działania, które mają wpływ na prawa podstawowe osób, które często znajdują się w niepewnej sytuacji. Oczekuje się, że Frontex otrzyma wiele wniosków o publiczny dostęp do swoich dokumentów. Do Fronteksu należy przeznaczenie niezbędnych zasobów na realizację tego zadania.
18. Prawodawstwo UE dotyczące publicznego dostępu do dokumentów jest instrumentem o celach demokratycznych, wprowadzonym w przekonaniu, że otwartość pomaga administracji publicznej „posiadać większą legitymację oraz jest skuteczniejsza i bardziej odpowiedzialna przed obywatelami w systemie demokratycznym”[9]. Nakłada ona na administrację UE obowiązek zapewnienia możliwie najszerszego publicznego dostępu do jej dokumentów i uczynienia tego zgodnie z zasadami dobrej administracji, na przykład poprzez zapewnienie możliwie jak najbardziej zorientowanego na usługi środowiska.
19. Gdy instytucje UE podejmują działania w celu wypełnienia swoich obowiązków wynikających z prawodawstwa UE dotyczącego publicznego dostępu, ważnym punktem wyjścia są najlepsze praktyki, które są już wdrażane w całej administracji UE [10].
20. Skarżący w tej sprawie słusznie zauważyli, że decyzja o zaprzestaniu komunikowania się z wnioskodawcami za pośrednictwem poczty elektronicznej nie odzwierciedla ogólnej lub najlepszej praktyki w administracji UE.
21. Na przestrzeni lat instytucje UE wprowadziły zarówno środki administracyjne, jak i techniczne, aby umożliwić jak najsprawniejszą komunikację z platformami internetowymi, o których mowa powyżej. W szczególności trzy główne instytucje prowadzą jasną politykę umożliwiającą prawidłowe funkcjonowanie tych platform. Przyjęły one, że w ten sposób każdy obywatel może śledzić przetwarzanie wniosków o udzielenie dostępu przez internet.
22. Wiadomości e-mail pozostają jednym z najważniejszych narzędzi komunikacji elektronicznej. Frontex podjął decyzję o zasadniczym znaczeniu, postanawiając, że nie będzie już kontaktował się z wnioskodawcami za pośrednictwem poczty elektronicznej. Uczyniła to, mając świadomość negatywnych konsekwencji, jakie miałoby to dla obywateli korzystających z wyżej wymienionych platform.
23. W świetle powyższych rozważań Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że niewłaściwe administrowanie przez Frontex polega na tym, że nie oferuje on osobom fizycznym możliwości komunikowania się z nim za pośrednictwem poczty elektronicznej w związku z ich wnioskami o publiczny dostęp do dokumentów. W związku z tym Rzecznik Praw Obywatelskich wydał następujące zalecenie:
Frontex powinien zapewnić sprawną komunikację techniczną z [wnioskodawcami] w celu uzyskania publicznego dostępu do dokumentów, umożliwiając im komunikację z nim za pośrednictwem poczty elektronicznej w całości i bez korzystania z obecnego portalu dostępu do dokumentów.
Analizując to zalecenie, Frontex powinien poinformować się o najlepszych praktykach, które Komisja Europejska określiła w swoim obecnym projekcie wprowadzenia publicznego portalu dostępu [11], oraz jak najszybciej wdrożyć takie najlepsze praktyki.
Ponadto Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawił następujące sugestie dotyczące usprawnień:
Frontex powinien przeznaczyć zasoby niezbędne do rozpatrywania przewidywalnie dużej liczby wniosków o dostęp, które prawdopodobnie będzie otrzymywał regularnie w przyszłości.
Frontex powinien sporządzić szczegółowy podręcznik postępowania z wnioskami o publiczny dostęp i opublikować ten podręcznik.
Opinia Fronteksu w sprawie zalecenia Rzecznika Praw Obywatelskich
24. W swojej opinii w tej sprawie [12] Frontex odrzucił zalecenie Rzecznika Praw Obywatelskich, aby umożliwić wnioskodawcom komunikowanie się z nim za pośrednictwem poczty elektronicznej. Ponadto Frontex nie zobowiązał się ani nie wypowiedział się merytorycznie na temat zalecenia pójścia za niedawnym przykładem Komisji Europejskiej, aby dać obywatelom możliwość składania wniosków pocztą elektroniczną, a także za pośrednictwem konta na nowym portalu internetowym.
25. Frontex przedstawił szereg uwag.
26. Stwierdzono w nim, że e-maile nie są już „głównym wspólnym środkiem komunikacji”.
27. Powtórzyła ona swoje stanowisko, że nie może być zobowiązana do podjęcia środków umożliwiających automatyczne zamieszczanie jej odpowiedzi na platformach zewnętrznych, takich jak istniejące platformy, o których mowa w niniejszym dochodzeniu.
28. Zasugerowała, że jej obecny sposób rozpatrywania wniosków o udzielenie dostępu pomaga w szczególności zapewnić równe traktowanie wnioskodawców.
29. Powtórzyła, że napotkałaby poważne trudności administracyjne przy rozpatrywaniu wniosków o dostęp do dokumentów, gdyby kontaktowała się z wnioskodawcami za pośrednictwem poczty elektronicznej.
30. Stwierdziła, że zniesie wymóg korzystania z captcha, aby wnioskodawcy logowali się na istniejące konto w ramach swojego wniosku o publiczny dostęp. Potencjalnie umożliwiłoby to automatyczne przekazywanie odpowiedzi na platformy internetowe. Komisja utrzyma jednak wymóg captcha dotyczący początkowego utworzenia takich rachunków. To jednak stanie się przyjazne dla osób niepełnosprawnych.
31. Będzie współpracować z innymi instytucjami UE, aby stale usprawniać rozpatrywanie wniosków o publiczny dostęp do dokumentów. (Nie wspominając o tym jak.)
32. Jeśli chodzi o przeznaczenie zasobów na rozpatrywanie wniosków o publiczny dostęp do dokumentów, niedawno przydzieliła dodatkowe pół etatu swojemu Biuru ds. Przejrzystości.
33. Ponadto Komisja opracuje podręcznik dotyczący rozpatrywania wniosków o publiczny dostęp do dokumentów i opublikuje go na swojej stronie internetowej.
Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich po wydaniu zalecenia
34. Rzecznik uważa za godne ubolewania, że Frontex postanowił odrzucić jej zalecenie. Frontex nie przedstawił nowych argumentów w swojej opinii w sprawie zalecenia. Rzecznik Praw Obywatelskich zamknie zatem to dochodzenie stwierdzeniem niewłaściwego administrowania.
35. Istnieje kilka powodów, dla których decyzja Fronteksu o odrzuceniu zalecenia jest godna ubolewania i niepokojąca.
36. Po pierwsze, Rzecznik Praw Obywatelskich nie może stwierdzić, że poświęcono wystarczającą uwagę konkretnym celom i obowiązkom, których dotyczy niniejsza sprawa. W przeciwieństwie do innych postępowań administracyjnych, które ze względu na swój charakter są dość długotrwałe i obejmują osoby wykonujące zawód, podstawowym prawem dostępu do dokumentów jest prawo, które musi być możliwe do wykonania w najłatwiejszy, a jeśli jest to preferowane przez wnioskodawcę, jak najbardziej przejrzysty sposób. Powiązane cechy administracyjne i techniczne muszą być zgodne z zasadami dobrej administracji i wymogami prawodawstwa UE dotyczącego publicznego dostępu, aby zapewnić „możliwie najłatwiejsze korzystanie” z prawa dostępu (art. 1 lit. b)), „wspierać dobre praktyki administracyjne w zakresie dostępu do dokumentów”(art. 1 lit. c)) oraz zapewnić szybkie rozpatrywanie wniosków o dostęp do dokumentów” (art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1).
37. Rzecznik stwierdził, że decyzja Fronteksu o zaprzestaniu komunikowania się za pośrednictwem poczty elektronicznej z osobami korzystającymi z tego prawa podstawowego nie jest zgodna z tymi zasadami i wymogami.
38. Ciągła odmowa Fronteksu, aby umożliwić osobom fizycznym – na ich wniosek – komunikowanie się z nim za pośrednictwem poczty elektronicznej w celu zwrócenia się o dostęp do dokumentów, nie opiera się na wiarygodnych argumentach administracyjno-technicznych. Na przykład powinna istnieć pełna możliwość skutecznego rozpatrywania wniosków o udzielenie dostępu przy jednoczesnym wyrażeniu zgody na wymianę wszelkiej korespondencji i dokumentów za pośrednictwem poczty elektronicznej. Rzecznik wyjaśnił to już [13]. Frontex udzielił odpowiedzi jedynie w ogólnym zarysie.
39. Frontex nadal nie uznaje, że korzystanie z jego portalu internetowego charakteryzuje się niepotrzebnie złożonymi cechami technicznymi. Jak wskazano w załączniku do zalecenia Rzecznika Praw Obywatelskich, wymogi dotyczące logowania użytkowników portalu Fronteksu wydają się nadmierne. W swojej opinii Frontex stwierdził, że usunie teraz wymóg „captcha” w odniesieniu do „istniejących” spraw dotyczących dostępu do dokumentów, ale wydaje się, że zamierza nadal uwzględniać wymóg „captcha” na stronie docelowej po raz pierwszy [wnioskodawcy]”. Chociaż może to umożliwić lepszą komunikację techniczną z niektórymi platformami internetowymi [14], wymogi (początkowe captcha, „token”, e-mail i „case ID”) pozostają niepotrzebnie skomplikowane. W końcu użytkownicy zwykle logują się za pomocą nazwy użytkownika i hasła, aby uzyskać dostęp do publicznych stron internetowych zawierających znacznie bardziej wrażliwe informacje niż to, co, logicznie rzecz biorąc, będzie zawierał portal Fronteksu poświęcony publicznemu dostępowi do dokumentów [15].
40. W opinii Fronteksu sugeruje się, że Frontex nie przywiązuje dużej wagi do najlepszych praktyk innych instytucji, mimo że takie wspólne wysiłki w zakresie najlepszych praktyk są przewidziane w prawodawstwie UE dotyczącym publicznego dostępu [16]. Frontex nie ustosunkował się do sugestii Rzecznika Praw Obywatelskich, aby poinformować się o związanych z tym najlepszych praktykach Komisji Europejskiej i wdrożyć je, a jedynie odpowiedział, że będzie kontynuował współpracę z innymi instytucjami UE (co to oznacza w praktyce, nie jest jasne). W nowym portalu dostępu do dokumentów Komisja umożliwia obywatelom komunikowanie się z nią za pośrednictwem poczty elektronicznej w celu zwrócenia się o dostęp do dokumentów [17]. Frontex powinien przeanalizować ten wybór i odnieść się do niego w swojej opinii.
41. Opinia Fronteksu, podobnie jak jego poprzednie odpowiedzi, nie sprawia wrażenia, że Frontex rzeczywiście zinternalizował uznanie przez UE znaczenia społeczeństwa obywatelskiego dla kultury demokratycznej i sprawowania rządów w Unii [18]. Wydaje się, że nie przywiązuje się wagi do faktu, że funkcjonowanie jego portalu miało poważne negatywne konsekwencje dla funkcjonowania ugruntowanych platform internetowych utworzonych przez społeczeństwo obywatelskie, które Frontex znał przed utworzeniem swojego portalu. Różni się to od podejścia na przykład Komisji Europejskiej, która od wielu lat akceptuje takie platformy i dobrze się z nimi współpracuje.
42. Z doświadczenia Rzecznika wynika, że obywatele są gotowi zrozumieć, że instytucje i organy UE czasami wahają się co do ujawnienia określonego dokumentu. Regularny dialog między obywatelami a organami publicznymi w tym zakresie jest normalny i prawdopodobnie będzie kontynuowany. Jednak oprócz właściwego i szczerego rozpatrywania indywidualnych wniosków o udzielenie dostępu dobrą administracją jest zapewnienie, aby ogół społeczeństwa nie miał powodów, by sprawiać wrażenie - słusznie lub nie - że podejmowane są aktywne działania sprzeczne z celami prawodawstwa UE dotyczącego publicznego dostępu w celu zapewnienia „najprostszego możliwego wykonywania” prawa dostępu do dokumentów oraz „promowania dobrych praktyk administracyjnych w zakresie dostępu do dokumentów” [19]. Rzecznik ubolewa, że w świetle tego dochodzenia nie jest w stanie obalić takiego wrażenia jako nieuzasadnionego w odniesieniu do portalu Fronteksu poświęconego dostępowi do dokumentów.
Wnioski
Na podstawie dochodzenia Rzecznik zamyka tę sprawę, formułując następujący wniosek:
Decyzja Fronteksu, aby nie oferować osobom fizycznym możliwości komunikowania się z nim za pośrednictwem poczty elektronicznej w związku z ich wnioskami o publiczny dostęp do dokumentów, stanowi przypadek niewłaściwego administrowania.
Skarżący i Frontex zostaną poinformowani o tej decyzji.
Europejska
Rzecznik Praw Obywatelskich Emily O'Reilly
Strasburg, 15.12.2022 r.
[1] Frontex podlega rozporządzeniu (WE) nr 1049/2001 w sprawie dostępu do dokumentów przy rozpatrywaniu wniosków o dostęp do dokumentów znajdujących się w jego posiadaniu, na mocy art. 114 ust. 1 rozporządzenia w sprawie Fronteksu, wdrożonemu decyzją zarządu Fronteksu nr 25/2016 z dnia 21 września 2016 r. (rozporządzenie 1049/2001: Rozporządzenie (WE) nr 1049/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 maja 2001 r. w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/en/TXT/?uri=CELEX:32001R1049; Rozporządzenie w sprawie Fronteksu:
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1896 z dnia 13 listopada 2019 r. w sprawie Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej oraz uchylenia rozporządzeń (UE) nr 1052/2013 i (UE) 2016/1624, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32019R1896; Decyzja zarządu Fronteksu: https://prd.frontex.europa.eu/wp-content/uploads/mb_decision_25_2016_on_adopting_practical_arrangements_regarding_pad.pdf).
[2] Frontex wykorzystuje wiadomości e-mail wyłącznie do powiadamiania wnioskodawców o nowych treściach na koncie dostępu. W takim przypadku wnioskodawca otrzymuje link do konta dostępu z hiperłączem, a następnie musi przejść przez uciążliwy proces, aby uzyskać dostęp do przedmiotowych treści.
[3] asktheeu.org: https://www.asktheeu.org/en, utworzona w 2011 r. Przykład tego, jak to działa, można znaleźć pod adresem: https://www.asktheeu.org/en/request/letters_to_commission_and_counci#outgoing-21623
Opiera się on na systemie stosowanym obecnie w 25 jurysdykcjach na całym świecie: http://alaveteli.org/deployments/
FragDenStaat, https://fragdenstaat.de, również utworzona w 2011 r. Na przykład, jak to działa, patrz:
https://fragdenstaat.de/anfrage/klimawandel-5/
[4] https://www.ombudsman.europa.eu/pl/decision/pl/124793
[5] Aby zobaczyć, w jaki sposób praktyka Fronteksu skutkuje komunikatem, w którym zwraca się do wnioskodawcy o zalogowanie się na konto dostępu, a nie o dostarczenie samego dokumentu („Nowe informacje dotyczące [wniosku] są dostępne pod tym linkiem”), zob.: https://www.asktheeu.org/en/request/correspondence_between_frontex_r#incoming-36989
Aby zobaczyć, w jaki sposób pracownicy strony służącej przejrzystości musieli ręcznie załadować dokumenty udostępnione przez Frontex wyłącznie na koncie dostępu, zob.:
https://fragdenstaat.de/anfrage/frontex-social-media-guidelines/#nachricht-574618
[6] W kwestii praw autorskich wewnętrzna decyzja Fronteksu dotycząca publicznego dostępu do dokumentów stanowi jedynie, że „Niniejsza decyzja pozostaje bez uszczerbku dla wszelkich obowiązujących przepisów dotyczących praw autorskich, które mogą ograniczać prawo osób trzecich do powielania lub wykorzystywania ujawnionych dokumentów”(art. 16). W swoich odpowiedziach dla obywateli ubiegających się o publiczny dostęp systematycznie zamieszczał ten komunikat:„Należy przypomnieć, że prawa autorskie do dokumentu lub dokumentów należą do Fronteksu, a udostępnianie tych utworów osobom trzecim w tej lub innej formie bez uprzedniej zgody Fronteksu jest zabronione”.
[7] Zaakceptowana przez Rzecznika Praw Obywatelskich informacja o prawach autorskich brzmi obecnie następująco: „Z zastrzeżeniem wszelkich praw własności intelektualnej osób trzecich, dokument(-y) może(-ą) zostać ponownie wykorzystany(-e), pod warunkiem że podane zostanie źródło oraz że pierwotne znaczenie lub wiadomość dokumentu(-ów) nie zostaną zniekształcone. Frontex nie ponosi odpowiedzialności za żadne konsekwencje wynikające z ponownego wykorzystania tego/tych dokumentów.”
[8] Nie zostało to wspomniane jako takie w odpowiedzi Fronteksu na propozycję rozwiązania, ale nastąpiło po późniejszej wymianie informacji z zespołem dochodzeniowym Rzecznika Praw Obywatelskich.
[9] Motyw 2.
[10] Artykuł 15 rozporządzenia:
„Praktyka administracyjna w instytucjach
1. Instytucje opracowują dobre praktyki administracyjne w celu ułatwienia korzystania z prawa dostępu gwarantowanego niniejszym rozporządzeniem.
2. Instytucje ustanawiają komitet międzyinstytucjonalny w celu zbadania najlepszych praktyk, rozwiązania ewentualnych konfliktów i omówienia przyszłego rozwoju sytuacji w zakresie publicznego dostępu do dokumentów.”
[11] Portal Komisji został uruchomiony po wydaniu przez Rzecznika Praw Obywatelskich zalecenia dla Fronteksu: https://ec.europa.eu/transparency/documents-request/home
[12] Opinia Fronteksu jest publikowana na stronie internetowej Rzecznika Praw Obywatelskich: https://www.ombudsman.europa.eu/en/doc/correspondence/en/164109
[13] Zob. pkt 2 załącznika do zalecenia Rzecznika Praw Obywatelskich https://www.ombudsman.europa.eu/en/recommendation/en/157393.
[14] Skarżący FragDenStaat (1261/2020/PB) poinformował Rzecznika Praw Obywatelskich, że bez captcha możliwa byłaby rekonfiguracja ich oprogramowania w celu zapewnienia zautomatyzowanej komunikacji.
[15] Portal Fronteksu nie odzwierciedla ustaleń ani wytycznych wydanych wcześniej przez Rzecznika Praw Obywatelskich, a ponadto wydaje się, że nie był poprzedzony dyskusjami z doświadczonymi użytkownikami.
[16] Art. 15 rozporządzenia 1049/2001 (zob. przypis 10 powyżej).
[17] https://ec.europa.eu/transparency/documents-request/guidance#how_can_i_submit_request
[18] „Instytucje utrzymują otwarty, przejrzysty i regularny dialog ze stowarzyszeniami przedstawicielskimi i społeczeństwem obywatelskim” (art. 11 ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej) oraz „Społeczeństwo obywatelskie jest kluczowym elementem europejskiej struktury praw podstawowych. (...) przyczynia się do zdrowej kultury praworządności”, EUROPE’S CIVIL SOCIETY: STILL UNDER PRESSURE ― UPDATE 2022, Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej: https://fra.europa.eu/sites/default/files/fra_uploads/fra-2022-protecting-civic-space_en.pdf
[19] „Artykuł 1
Cel
Celem niniejszego rozporządzenia jest:
a) określenia, na podstawie interesu publicznego lub prywatnego, zasad, warunków i ograniczeń regulujących prawo dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji (zwanych dalej "instytucjami") przewidzianych w art. 255 Traktatu WE w taki sposób, aby zapewnić możliwie najszerszy dostęp do dokumentów,
b) ustanowienie zasad zapewniających możliwie najłatwiejsze korzystanie z tego prawa, oraz
c) promowanie dobrych praktyk administracyjnych w zakresie dostępu do dokumentów.”