Kontekst skargi

1. Skarżący, naukowiec z fińskiego uniwersytetu, zwrócił się do Komisji o udzielenie mu publicznego dostępu do opinii wydanych przez Służbę Prawną Komisji w sprawie dossier ustawodawczego Komisji dotyczącego utworzenia Prokuratury Europejskiej (EPPO). Początkowo Komisja poinformowała go, że nie ma żadnych dokumentów pisemnych związanych z jego wnioskiem. Po lepszym zrozumieniu wniosku skarżącego Komisja zidentyfikowała dziesięć istotnych dokumentów.

2. Komisja przyznała pełny dostęp do jednego z dokumentów, bardzo szeroki dostęp do dwóch kolejnych dokumentów oraz częściowy dostęp do innego dokumentu. Odnosząc się do mających zastosowanie przepisów ^[1], Komisja zataiła pozostałe sześć dokumentów, twierdząc, że ich ujawnienie (i) naruszyłoby ochronę porady prawnej oraz (ii) poważnie naruszyłoby proces decyzyjny Komisji. Odnotowała, że negocjacje w tej sprawie są nadal w toku.

3. Skarżący zakwestionował pierwotną decyzję, argumentując w szczególności, że za ujawnieniem przemawia nadrzędny interes publiczny, ponieważ sprawa Prokuratury Europejskiej jest tak istotna dla opinii publicznej.

4. W odpowiedzi, chociaż Komisja udzieliła dalszego częściowego dostępu do czterech dokumentów i jednego dodatkowego dokumentu, który został utworzony po udzieleniu pierwszej odpowiedzi, nadal odmawiała udzielenia jakiegokolwiek dostępu do pozostałych dokumentów. Niezadowolony z tego obrotu wydarzeń skarżący zwrócił się do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich. Skarżący zakwestionował decyzję Komisji o utajnieniu dokumentów i uznał, że jej system zarządzania dokumentami nie jest odpowiedni do rozpatrywania wniosków o udzielenie dostępu do dokumentów.

5. Rzecznik wszczęła dochodzenie w sprawie skargi, a jej zespół dochodzeniowy przeprowadził kontrolę akt Komisji.

Kwestia odmowy dostępu do dokumentów

Zalecenie Rzecznika Praw Obywatelskich

6. Po dokonaniu oceny skontrolowanych dokumentów i powodów, dla których Komisja je zataiła, Rzecznik zastosował rygorystyczny test ujawniania dokumentów ustawodawczych, oparty na zasadzie, że proces legislacyjny powinien być jak najbliższy obywatelom, co wymaga wysokiego stopnia przejrzystości. 

7. Chociaż Rzecznik Praw Obywatelskich uznał, że odmowa udzielenia przez Komisję dalszego częściowego dostępu do niektórych dokumentów jest uzasadniona, a w momencie wydania decyzji potwierdzającej nie istniał żaden nadrzędny interes publiczny, który uzasadniałby ich ujawnienie, nie zgodziła się z argumentami Komisji dotyczącymi odmowy udostępnienia całości lub części pięciu dokumentów.

8. W związku z tym zaleciła ^[2], aby Komisja udzieliła dalszego częściowego dostępu do trzech dokumentów oraz pełnego dostępu do dwóch innych dokumentów. Zachęciła również Komisję do uwzględnienia istotnych zmian ^[3] od czasu wydania decyzji potwierdzającej.

9. Komisja odrzuciła zalecenie Rzecznika Praw Obywatelskich, utrzymując, że jej ocena, przedstawiona w decyzji potwierdzającej,„była prawidłowa pod względem prawnym i faktycznym w momencie jej podjęcia”. Zauważyła również, że skarżący może złożyć nowy wniosek o dostęp do dokumentów.

10. Skarżący w uwagach skierowanych do Rzecznika Praw Obywatelskich wyraził rozczarowanie odpowiedzią Komisji. Uznał, że Komisja „jest niezmiennie niezłomna w swoim sprzeciwie wobec prawidłowego stosowania prawa i wspierania otwartości w UE”.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich po wydaniu zalecenia

11. Rzecznik wyraża ubolewanie, że Komisja nie zastosowała się do jej zalecenia dotyczącego udzielenia dalszego publicznego dostępu do przedmiotowych dokumentów.

12. Rzecznik podtrzymuje swoje stanowisko, że Komisja powinna była udzielić dostępu do dokumentów zgodnie z jej zaleceniem. Składająca petycję jest rozczarowana uproszczonym stwierdzeniem Komisji, że jej decyzja potwierdzająca była słuszna pod względem faktycznym i prawnym w momencie jej podjęcia. Nawet gdyby tak było, Komisja mogłaby udzielić dalszego dostępu, gdyby stało się to właściwe na późniejszym etapie.

13. Rzecznik Praw Obywatelskich zauważa z zaniepokojeniem, że Komisja nie zastosowała odpowiedniego wyższego standardu przejrzystości niezbędnego w odniesieniu do dossier ustawodawczego dotyczącego utworzenia Prokuratury Europejskiej. Jest rozczarowana, że Komisja nie okazała się bardziej przejrzysta i otwarta, zwłaszcza w przypadku takim jak ten, który dotyczy nowych i złożonych kwestii prawnych. Sprawozdawczyni jest również rozczarowana faktem, że Komisja nadal opiera się na poprawności prawnej w momencie podejmowania decyzji prawie trzy lata temu, mimo że proces negocjacji, o którym mowa w dokumentach, został zakończony. Ponadto EPPO została utworzona w ramach wzmocnionej współpracy ^[4], mimo że nie jest jeszcze w pełni operacyjna.

14. Rzecznik Praw Obywatelskich uważa, że interesowi publicznemu w utworzeniu Prokuratury Europejskiej, z uwzględnieniem istotnych zmian prawnych i faktycznych, służyłaby odpowiednio większa przejrzystość i dalsze ujawnienia, które zaleciła. Niestety Komisja nadal zataja odpowiednie dokumenty. W związku z tym Rzecznik Praw Obywatelskich potwierdza swoje stwierdzenie niewłaściwego administrowania.  

Kwestia identyfikacji odpowiednich dokumentów

15. W swoim zaleceniu Rzecznik stwierdziła, że pracownicy Komisji podjęli godne pochwały wysiłki, aby pomóc skarżącemu w zidentyfikowaniu dokumentów, do których ubiegał się o publiczny dostęp. Po udzieleniu wstępnej odpowiedzi dostarczyli mu dodatkowy dokument, który odpowiadał jego interesom, a także interesom przejrzystości i dobrej administracji. Rzecznik stwierdził również, że czas potrzebny na wykonanie tego zadania, w szczególnych okolicznościach sprawy, był w tym przypadku uzasadniony.

16. Skarżący wyraził rozczarowanie faktem, że Rzecznik nie przeprowadził dalszych dochodzeń w sprawie systemu zarządzania dokumentami Komisji, który jego zdaniem jest niewystarczający, aby ułatwić szybkie rozpatrywanie wniosków o publiczny dostęp. W związku z tym wezwał Rzecznika Praw Obywatelskich do wszczęcia z własnej inicjatywy dochodzenia w sprawie szerszej kwestii zarządzania dokumentami. Rzecznik Praw Obywatelskich przyjmuje do wiadomości obawy skarżącego i może powrócić do tej nadrzędnej kwestii w przyszłości.

Wnioski

Na podstawie dochodzenia Rzecznik zamyka tę sprawę następującym ustaleniem:

Rzecznik nie jest zadowolony z odpowiedzi Komisji na jej zalecenie. W związku z utrzymującą się odmową udzielenia przez Komisję dalszego dostępu do żądanych dokumentów Rzecznik podtrzymuje swoje stwierdzenie niewłaściwego administrowania.

Skarżący i Komisja Europejska zostaną poinformowani o niniejszej decyzji.

Emily O'Reilly

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich

Strasburg, 4 września 2019 r.

[1] Rozporządzenie (WE) nr 1049/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 maja 2001 r. w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji, Dz.U. L 145, s. 43, dostępne pod adresem: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=celex%3A32001R1049. 

[2] Zalecenie Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie 195/2017/JAP dotyczącej odmowy udzielenia przez Komisję Europejską dostępu do opinii prawnych w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia w sprawie ustanowienia Prokuratury Europejskiej, dostępne pod adresem: https://www.ombudsman.europa.eu/en/recommendation/en/109961

[3] Upływ czasu i zmiany legislacyjne dotyczące nowych unijnych przepisów o ochronie danych oraz wybór wzmocnionej współpracy dla Prokuratury Europejskiej.

[4] Rozporządzenie Rady 2017/1939 z dnia 12 października 2017 r. wdrażające wzmocnioną współpracę w zakresie ustanowienia Prokuratury Europejskiej, Dz.U. L 283 z 31.10.2017, s. 1, dostępne pod adresem: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2017/1939/oj