Okoliczności powstania skargi

1. Niniejsza skarga dotyczy odrzucenia wniosku skarżącego o stanowisko kierownika działu technologii informacyjno-komunikacyjnych w Europejskiej Agencji Leków („EMA”) (EMA/AD/322).

2. Pismem z dnia 14 lipca 2011 r. EMA poinformowała skarżącego, że jego kandydatura nie spełnia wymogów ogłoszenia o naborze dotyczących doświadczenia zawodowego. W szczególności ogłoszenie o naborze wymagało co najmniej piętnastoletniego doświadczenia zawodowego po uzyskaniu dyplomu uprawniającego do udziału w tym konkursie. EMA wyjaśniła, że skarżący uzyskał taki stopień w 2006 r. Pierwszy stopień skarżącego, który nie spełniał wymogów ogłoszenia o naborze, został mu przyznany w 2001 r. Oznaczało to, że okres między uzyskaniem dyplomu uprawniającego do udziału w konkursie a datą zakończenia konkursu wynosił znacznie mniej niż 15 lat.

3. W piśmie z dnia 21 lipca 2011 r. skarżący podniósł, że nie zna wymogu minimalnego doświadczenia zawodowego, i wskazał, że w każdym razie wymóg 15-letniego doświadczenia zawodowego narusza dyrektywę 2000/78 [1] w prawie Unii oraz Equality Act 2010 w prawie angielskim.

4. W odpowiedzi z dnia 31 sierpnia 2011 r. EMA potwierdziła, że wniosek skarżącego nie spełniał wymogów ogłoszenia o naborze, ponieważ nie posiadał on co najmniej 15-letniego doświadczenia zawodowego. EMA przekazała skarżącemu kopię ogłoszenia o naborze oraz swoje pismo z dnia 14 lipca 2011 r.

5. W dniu 17 września 2011 r. skarżący złożył niniejszą skargę do Rzecznika Praw Obywatelskich.

Przedmiot dochodzenia

6. Rzecznik wszczął dochodzenie w sprawie następującego zarzutu i roszczenia.

Zarzut:

EMA pośrednio dyskryminowała ze względu na wiek, nakładając wymóg co najmniej 15-letniego doświadczenia zawodowego jako warunek kwalifikowalności na stanowisko kierownika działu technologii informacyjno-komunikacyjnych.

Roszczenie:

EMA powinna podjąć odpowiednie działania naprawcze.

7. W piśmie otwierającym dochodzenie Rzecznik zauważył, że w pismach z dnia 14 lipca i 31 sierpnia 2011 r. EMA udzieliła jasnej i wystarczająco szczegółowej odpowiedzi dotyczącej powodów, dla których uznała, że skarżący nie spełnia minimalnych wymogów dotyczących doświadczenia zawodowego określonych w ogłoszeniu o naborze. EMA nie odniosła się jednak konkretnie do zarzutu dyskryminacji pośredniej ze względu na wiek. W szczególności EMA nie odniosła się do kwestii, czy wymóg piętnastoletniego doświadczenia zawodowego na danym stanowisku był obiektywnie uzasadniony.

W przedmiocie dochodzenia

8. W dniu 29 września 2011 r. Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do EMA o wydanie opinii w sprawie zarzutu i twierdzenia skarżącego.

9. W dniu 15 grudnia 2011 r. EMA przesłała swoją opinię, która została przekazana skarżącemu w celu przedstawienia uwag. Skarżący przedstawił swoje uwagi w dniu 27 grudnia 2011 r.

Analiza i wnioski Rzecznika Praw Obywatelskich

Uwaga wstępna

10. W swojej opinii EMA argumentowała, że w swojej korespondencji do niej skarżący skarżył się na wymóg 15-letniego doświadczenia zawodowego na tym stanowisku. EMA stwierdziła, że dyskryminacja pośrednia ze względu na wiek jest zatem nowym zarzutem.

11. W swoich uwagach skarżący argumentował, że w korespondencji z EMA poruszył kwestię dyskryminacji ze względu na wiek. Na poparcie tego argumentu skarżący odniósł się do swojego e-maila do EMA z dnia 14 lipca 2011 r., w którym poinformował, że „skonsultuję się z moim prawnikiem, jeżeli jest to dyskryminacja ze względu na wiek kandydata...”.

12. Rzecznik nie uważa argumentu EMA za sprzeciw wobec włączenia kwestii dyskryminacji ze względu na wiek do swojego dochodzenia. W każdym razie należy zauważyć, że w piśmie z dnia 21 lipca 2011 r. skarżący podniósł, że doświadczenie zawodowe wymagane na tym stanowisku narusza dyrektywę 2000/78 w prawie Unii oraz Equality Act 2010 w prawie angielskim. Biorąc pod uwagę, że powyższa dyrektywa reguluje równość traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy oraz zajmuje się m.in. dyskryminacją ze względu na wiek, odniesienie się do niej przez skarżącego można racjonalnie rozumieć jako kwestionowanie zgodności odpowiedniego wymogu z zasadą niedyskryminacji ze względu na wiek. Wynika z tego, że skarżący zwrócił uwagę EMA na charakter jego skargi i tym samym umożliwił jej udzielenie odpowiedniej odpowiedzi przed zwróceniem się do Rzecznika Praw Obywatelskich.

13. Biorąc pod uwagę, że są one logicznie i merytorycznie powiązane, zarzut i twierdzenie skarżącego zostaną ocenione łącznie.

A. Zarzut dyskryminacji pośredniej ze względu na wiek i związane z tym roszczenie

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

14. W skardze skarżący argumentował, że wymóg minimalnego doświadczenia zawodowego prowadzi do pośredniej dyskryminacji ze względu na wiek, ponieważ w okolicznościach niniejszej sprawy jedynie wnioskodawca w wieku co najmniej 35 lat może spełnić ten wymóg. Jednocześnie omawiany wymóg nie zapewnia wysokiego poziomu kompetencji zawodowych, ponieważ można to osiągnąć za pomocą narzędzi oceny zgodnych z zasadą proporcjonalności.

15. W swojej opinii EMA odrzuciła zarzut dyskryminacji ze względu na wiek. Twierdził on, że poziom ogłaszanego stanowiska wymaga, aby wybrany kandydat posiadał odpowiednie doświadczenie zawodowe. Wyjaśniła, że stanowisko kierownika działu jest funkcją kadry kierowniczej wyższego szczebla w Agencji oraz że kierownik działu podlega bezpośrednio dyrektorowi wykonawczemu Agencji. Początkowa grupa zaszeregowania w EMA to AD12 dla kierowników działów, czyli grupa zaszeregowania wyższego szczebla. W związku z tym takie stanowisko wymaga znacznego doświadczenia zawodowego w tej dziedzinie, a 15-letnie doświadczenie zawodowe zdobyte po uzyskaniu odpowiedniego dyplomu odzwierciedla poziom wiedzy fachowej, który jest niezbędny dla kierownika działu zgodnie z regulaminem pracowniczym i regulaminem wewnętrznym EMA.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

16. Rzecznik Praw Obywatelskich rozpoczyna swoją analizę od stwierdzenia, że Trybunał Sprawiedliwości orzekł, iż zasada niedyskryminacji stanowi „szczególny wyraz ogólnej zasady równości …, która stanowi część podstaw Wspólnoty”[2]. O zasadniczym charakterze tej zasady świadczy włączenie zakazu do art. 21 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, który stanowi: „Zakazana jest wszelka dyskryminacja ze względu na płeć, rasę, kolor skóry, pochodzenie etniczne lub społeczne, cechy genetyczne, język, religię lub światopogląd, poglądy polityczne lub wszelkie inne poglądy, przynależność do mniejszości narodowej, majątek, urodzenie, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną.[3] Równocześnie art. 19 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej powierza instytucjom prawodawczym Unii uprawnienia do „podejmowania działań w celu zwalczania dyskryminacji ze względu na płeć, rasę lub pochodzenie etniczne, religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną”.

17. Co do zasady określony w ogłoszeniu o naborze wymóg minimalnego doświadczenia zawodowego wynoszącego 15 lat w odniesieniu do stanowiska kierownika wydziału EMA może stanowić dyskryminację ze względu na wiek. Wynika to z faktu, że – jak argumentował skarżący – jedynie wnioskodawca w wieku co najmniej 35 lat może spełnić ten wymóg. Jednakże odmienne traktowanie ze względu na wiek może być obiektywnie i racjonalnie uzasadnione zgodnym z prawem celem, jeżeli środki mające służyć osiągnięciu tego celu są właściwe i konieczne. Mając na uwadze powyższe rozważania, Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie otwierającym dochodzenie zwrócił się do EMA o zajęcie się kwestią, czy wymóg 15-letniego doświadczenia zawodowego na przedmiotowym stanowisku jest obiektywnie uzasadniony.

18. Badając, czy uzasadnienie przedstawione przez EMA w jej opinii stanowi obiektywne uzasadnienie wymogu 15-letniego doświadczenia zawodowego na stanowisku kierownika działu, Rzecznik czerpie inspirację z dyrektywy 2000/78 [4], która zawiera użyteczne wskazówki dotyczące wykładni zasady niedyskryminacji ze względu na wiek [5]. Należy podkreślić, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości dyrektywa 2000/78 skodyfikowała zakaz wszelkiej dyskryminacji ze względu na wiek, zarówno jako ogólną zasadę prawa Unii, jak i jako prawo podstawowe zapisane w art. 21 karty [6].

19. W tym względzie art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78 stanowi, że odmienne traktowanie ze względu na wiek, takie jak ustalenie wymogów dotyczących minimalnego doświadczenia zawodowego, nie stanowi dyskryminacji, jeżeli jest obiektywnie i racjonalnie uzasadnione zgodnym z prawem celem, w tym zgodnymi z prawem celami polityki zatrudnienia, rynku pracy i kształcenia zawodowego. Zgodnie z art. 6 ust. 1 środki służące osiągnięciu tego celu muszą być właściwe i konieczne. Wynika z tego, że z zastrzeżeniem tych warunków organ powołujący, działający w zakresie stosowania regulaminu pracowniczego, nie jest pozbawiony możliwości określenia minimalnych wymogów dotyczących doświadczenia zawodowego.

20. W tym kontekście należy przypomnieć, że w swojej opinii EMA wskazała, iż art. 5 ust. 3 regulaminu pracowniczego w związku z art. 1 lit. d) załącznika III do tego regulaminu powierza organowi powołującemu zadanie określenia poziomu doświadczenia zawodowego wymaganego w każdym konkursie. W ogłoszeniu o naborze EMA/AD/322 EMA określiła wymagane minimalne doświadczenie zawodowe na 15 lat, zgodnie z regulaminem pracowniczym i ogólnymi przepisami wykonawczymi EMA dotyczącymi procedury regulującej zatrudnianie pracowników na czas określony w EMEA w odniesieniu do pracowników zatrudnionych na czas określony w grupie zaszeregowania AD12 [7].

21. W celu ustalenia, czy minimalny wymóg zawodowy dotyczący stanowiska kierownika działu technologii informacyjno-komunikacyjnych może być obiektywnie uzasadniony, Rzecznik Praw Obywatelskich musi zbadać, czy wymóg ten jest zgodny z a) odpowiednimi mającymi zastosowanie przepisami oraz b) zasadą proporcjonalności.

22. W odniesieniu do lit. a) należy zbadać, czy minimalny wymóg zawodowy wynoszący 15 lat na stanowisko kierownika działu w ogłoszeniu o naborze EMA/AD/322 jest zgodny zarówno z regulaminem pracowniczym, jak i regulaminem wewnętrznym EMA. Na wstępie Rzecznik zauważa, że przepisy te zawierają szczegółowe zasady dotyczące zatrudniania pracowników na czas określony [8] i przewidują możliwość zatrudniania pracowników na czas określony w grupach zaszeregowania od AD9 do AD12 (art. 5 ust. 2 lit. a) przepisów wewnętrznych EMA [9]). Minimalne 15-letnie doświadczenie zawodowe stanowi przy tym warunek kwalifikowalności do powołania na stanowisko w grupie zaszeregowania AD11/12 [10]. Wynika z tego, że ustalając ten wymóg, EMA przestrzegała własnych zasad. Na bardziej ogólnym poziomie należy uwzględnić art. 10 warunków zatrudnienia innych pracowników Wspólnot Europejskich, który stanowi, że art. 1d, 1e, art. 5 ust. 1, 2, 3 i 4 oraz art. 7 regulaminu pracowniczego stosuje się przez analogię. Powołany przez EMA art. 5 ust. 3 regulaminu pracowniczego, który określa wymogi dotyczące powoływania do różnych grup funkcyjnych, ma znaczenie dla niniejszej sprawy. Przepis ten wymienia doświadczenie zawodowe wyłącznie w odniesieniu do grupy funkcyjnej AST. Należy jednak podkreślić, że art. 5 ust. 3 ustanawia jedynie minimalne warunki zatrudnienia, a zatem nie stoi na przeszkodzie wymaganiu doświadczenia zawodowego, gdy wymaga tego interes służby. Zdaniem Rzecznika stanowisko EMA, zgodnie z którym interes służby wymaga, aby kandydaci zainteresowani stanowiskami AD 12 posiadali co najmniej 15-letnie doświadczenie zawodowe, nie wydaje się nieuzasadnione.

23. W odniesieniu do lit. b) Rzecznik uważa, że dobre i prawidłowe funkcjonowanie instytucji, organów lub jednostek organizacyjnych UE jest warunkiem wstępnym promowania kultury administracyjnej służby. Aby osiągnąć ten cel, instytucje UE muszą być w stanie zapewnić rekrutację pracowników o najwyższych standardach umiejętności, wydajności i uczciwości, zgodnie z regulaminem pracowniczym. Stanowi to zgodny z prawem cel, który instytucje Unii muszą zawsze realizować, w szczególności w niniejszej sprawie, na etapie rekrutacji. Czyniąc to, instytucje Unii muszą jednak należycie uwzględniać zasadę proporcjonalności, to znaczy zapewnić, aby wszelkie warunki rekrutacji były odpowiednie do osiągnięcia danego celu i nie wykraczały poza to, co jest konieczne do jego osiągnięcia. W przedmiotowej sprawie EMA wyjaśniła, że kierownik działu zajmuje wyższe stanowisko w strukturze instytucjonalnej EMA, podlega bezpośrednio dyrektorowi wykonawczemu i pełni funkcje kierownicze wyższego szczebla. EMA uzasadniła, że stanowisko o takim stażu pracy wymaga znacznego doświadczenia zawodowego i że 15-letnie doświadczenie zawodowe, potwierdzone przez grupę zaszeregowania w ramach rekrutacji ustaloną na AD12, odpowiada wymaganemu poziomowi wiedzy fachowej. Rzecznik uważa, że EMA przedstawiła racjonalne argumenty na poparcie swojego stanowiska, zgodnie z którym wymóg 15-letniego doświadczenia zawodowego na tym wyższym stanowisku w ramach jej struktury instytucjonalnej jest proporcjonalny.

24. W związku z powyższym Rzecznik stwierdza, że minimalny wymóg zawodowy wynoszący 15 lat na stanowisko kierownika działu w ogłoszeniu o naborze EMA/AD/322 jest obiektywnie uzasadniony i nie stanowi przypadku pośredniej dyskryminacji ze względu na wiek.

25. W świetle powyższych rozważań EMA nie dopuściła się niewłaściwego administrowania w odniesieniu do zarzutu skarżącego. Biorąc pod uwagę, że zarzut skarżącego nie może zostać uwzględniony, jego twierdzenie również nie może zostać podtrzymane.

C. Wnioski

Na podstawie dochodzenia w sprawie tej skargi Rzecznik zamyka je następującym wnioskiem:

EMA nie dopuściła się niewłaściwego administrowania w związku z zarzutem skarżącego.

Skarżący i EMA zostaną poinformowani o tej decyzji.

P. Nikiforos Diamandouros

Sporządzono w Strasburgu dnia 26 czerwca 2012 r.

[1] Dyrektywa Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiająca ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy, Dz.U. L 303, s. 16.

[2] Sprawa C-17/05 Cadman, Zb.Orz. 2006, s. I-9583, pkt 28. Zwrot ten jest używany, z niewielkimi zmianami, w całym orzecznictwie Trybunału, począwszy od wyroków z dnia 11 lipca 1977 r. w sprawach połączonych 117/76 i 16/77 Ruckdeschel, Rec. s. 1753, pkt 7.

[3] Należy zauważyć, że art. 1 lit. d) pkt 1 regulaminu pracowniczego ma podobne brzmienie.

[4] Dyrektywa Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiająca ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy, Dz.U. L 303, s. 16.

[5] Sprawa C-388/07 Age Concern England [2009] Zb.Orz. I-1569.

[6] Sprawy połączone C-297/10 i C-298/10 Hennigs, wyrok z dnia 8 września 2011 r., dotychczas nieopublikowany w Zbiorze Orzeczeń. Zob. również wyrok z 2010 r. w sprawie C-555/07 Kücükdeveci, Zb.Orz. s. I-365, pkt 21.

[7] Art. 5 ust. 3 ogólnych przepisów wykonawczych dotyczących procedury regulującej zatrudnianie pracowników na czas określony w EMEA.

[8] Motyw 1 preambuły ogólnych przepisów wykonawczych dotyczących procedury zatrudniania pracowników na czas określony w EMEA.

[9] Art. 5 ust. 2 lit. a) ogólnych przepisów wykonawczych dotyczących procedury zatrudniania pracowników na czas określony w EMEA.

[10] Art. 5 ust. 3 ogólnych przepisów wykonawczych dotyczących procedury regulującej zatrudnianie pracowników na czas określony w EMEA.